-A +A

Antimisbruikcirculaire in de registratie en successierechten versie 2

Printervriendelijke versiePrintervriendelijke versieVerstuur naar een vriendVerstuur naar een vriend
Alternatieve naam: 
Circulaire nr. 5/2013
Afkondiging: 
woe, 10/04/2013

Deze circulaire vervangt circulaire nr 8.2012 van 19/07/2012 

Tekst van de wetgeving: 

 

Circulaire nr. 5/2013 (vervangt Circ. Nr. 8/2012) dd. 10.04.2013
Antimisbruikbepaling - Fiscaal misbruik - Toepassingsgevallen - Registratie- en successierecht
 
Federale Overheidsdienst FINANCIEN
Algemene Administratie van de
PATRIMONIUMDOCUMENTATIE
Sector registratie
Dienst VI - Directies VI/8 & 9
Dossier nr. EE/L.214
 
Deze circulaire vervangt de circulaire nr. 8/2012 van 19 juli 2012 en bevat een aanvullende commentaar op de artikelen 168 en 169 van de Programmawet (I) van 29 maart 2012 (Belgisch Staatsblad van 6 april 2012, Ed. 3), houdende antimisbruikbepalingen die van toepassing zijn inzake het Wetboek der registratie-, hypotheek- en griffierechten en inzake het Wetboek der successierechten.
Er wordt verwezen naar de algemene Circulaire nr. 4 van 4 mei 2012, waaraan niets wordt gewijzigd.
Zij geeft enkel een bijkomende commentaar, meer bepaald met betrekking tot de aanwezigheid, of niet, van fiscaal misbruik in het kader van registratie en successierecht (aanvulling op punt C.3.1) en geeft aan op welke wijze de belastingberekening wordt hersteld zo de belastingplichtige niet kan aantonen dat de gestelde rechtshandeling(en) ingegeven is (zijn) door andere motieven dan het ontwijken van registratie- of successierechten.
* * *
A. Toepasselijke Wetteksten.
Art. 18. Van het Wetboek der Registratie- hypotheek- en griffierechten :
§ 1.
"§ 2. Aan de administratie kan niet worden tegengeworpen, de rechtshandeling noch het geheel van rechtshandelingen dat een zelfde verrichting tot stand brengt, wanneer de administratie door vermoedens of door andere in artikel 185 vermelde bewijsmiddelen aan de hand van objectieve omstandigheden aantoont dat er sprake is van fiscaal misbruik.
Er is sprake van fiscaal misbruik wanneer de belastingschuldige middels de door hem gestelde rechtshandeling of het geheel van rechtshandelingen één van de volgende verrichtingen tot stand brengt:
1 ° een verrichting waarbij hij zichzelf in strijd met de doelstellingen van een bepaling van dit Wetboek of de ter uitvoering daarvan genomen besluiten buiten het toepassingsgebied van die bepaling plaatst; of
2 ° een verrichting waarbij aanspraak wordt gemaakt op een belastingvoordeel voorzien door een bepaling van dit Wetboek of de ter uitvoering daarvan genomen besluiten en de toekenning van dit voordeel in strijd zou zijn met de doelstellingen van die bepaling en die in wezen het verkrijgen van dit voordeel tot doel heeft.
Het komt aan de belastingschuldige toe te bewijzen dat de keuze voor zijn rechtshandeling of het geheel van rechtshandelingen door andere motieven verantwoord is dan het ontwijken van registratierechten.
Indien de belastingschuldige het tegenbewijs niet levert, dan wordt de verrichting aan een belastingheffing overeenkomstig het doel van de wet onderworpen alsof het misbruik niet heeft plaatsgevonden.".
Art. 106. Wetboek der Successierechten :
Tegenbrieven kunnen de Staat niet tegengesteld worden, in zoverre zij vermindering van het actief of vermeerdering van het passief der nalatenschap ten gevolge mochten hebben.
Paragraaf 2 van artikel 18 van het Wetboek der Registratie-, Hypotheek- en Griffierechten is mutatis mutandis van toepassing.
B. Bespreking.
Successierechten - Testator is in het successierecht niet de belastingschuldige (hierna belastingplichtige) - Testamentaire bepalingen kunnen dus geen fiscaal misbruik vormen.
Inzake successierechten verwijst de antimisbruikbepaling van artikel 106 W.Succ. naar artikel 18 § 2 van het Wetboek der Registratie-, hypotheek- en griffierechten. De tekst van art. 18 § 2 W.Reg. stelt dat fiscaal misbruik handelt om door de belastingplichtige zelf gestelde rechtshandelingen. In het kader van successierechten en testamenten is de testator niet de belastingplichtige. Bijgevolg kunnen, op basis van de geldende wetteksten, testamentaire bepalingen niet onder de toepassing vallen van de in artikel 106 W.Succ. voorziene antimisbruikbepaling.
De aanwezigheid of niet van fiscaal misbruik - oepassingsgevallen.
Of een rechtshandeling of een geheel van rechtshandelingen gesteld door de belastingplichtige een fiscaal misbruik vormt inzake registratie- en successierechten en dus in aanmerking komt voor de toepassing van de antimisbruikbepaling zal - in principe - geval per geval dienen te worden beoordeeld rekening houdend met de concrete context en de modaliteiten. M.a.w. er kan geen exhaustieve lijst van per se "veilige" of "verdachte" rechtshandelingen worden opgesteld.
Teneinde toch enige duidelijkheid te bieden en om tot eenvormig handelen te komen, worden wat betreft de toepassing van de antimisbruikbepaling inzake registratie- en successierechten, hierna een aantal rechtshandelingen opgesomd die ofwel zeker niet, ofwel duidelijk wèl als misbruik kunnen worden beschouwd.
Er wordt benadrukt dat de volgende lijsten geenszins limitatief zijn (noch in de ene, noch in de andere zin).
Rechtshandelingen of een geheel van rechtshandelingen die niet opgenomen zijn in deze beide lijsten zijn noch ipso facto veilig noch ipso facto verdacht.
1. Voor zover ze geen deel uitmaken van een gecombineerde constructie worden de volgende rechtshandelingen, op zich beschouwd, niet als fiscaal misbruik gecatalogeerd:
- schenking door middel van een handgift of een bankgift
- schenking bij een akte verleden voor een notaris in het buitenland
- gefaseerde schenking van onroerende goederen met tussenperiode van meer dan 3 jaar
- schenking onder last
- schenking onder ontbindende voorwaarde
- schenking door grootouders aan kind(eren) en/of kleinkind(eren)
- schenking met voorbehoud van vruchtgebruik of ander levenslang recht
- schenking waarop een verlaagd registratierecht voor schenkingen toepasselijk is
- schenking die een in het wetboek registratierechten voorziene vrijstelling geniet
- tontine- en aanwasclausules
2. Daarentegen zullen de volgende rechtshandelingen als fiscaal misbruik worden beschouwd, tenzij de belastingplichtige bewijst dat de keuze voor de rechtshandeling of het geheel van rechtshandelingen verantwoord is door andere dan fiscale motieven:
a) éénzijdige verblijvingsbedingen of bedingen van ongelijke verdelingen van de huwelijksgemeenschap, < losgekoppeld van een overlevingsvoorwaarde > (beter bekend als sterfhuisclausule) (frustreert art.5 W.Succ.)
Het betreft bijvoorbeeld de notariële akte houdende wijziging van het huwelijkscontract waarbij de echtgenoten gehuwd onder een stelsel van gemeenschap bedingen dat de gehele gemeenschap toekomt aan één welbepaalde bij naam genoemde echtgenoot ongeacht de oorzaak van de ontbinding van de gemeenschap.
De akte wordt gelet op het nakend en onoverkomelijk overlijden enkel verleden met het doel de toepassing van artikel 5 W.Succ., dat elke toebedeling van het gemeenschappelijk vermogen bij overlijden viseert, te vermijden.
Het behoort aan de belastingplichtige te bewijzen dat het sterfhuisbeding, door andere motieven gerechtvaardigd wordt dan het ontwijken van het successierecht.
Als de belastingplichtige dit bewijs niet kan leveren zal het successierecht worden geheven op basis van artikel 5 W.Succ. op het gedeelte dat de helft van het gemeenschappelijk vermogen overtreft en dat aan de overlevende echtgenoot wordt toebedeeld.
b) erfpachtconstructie: een gesplitste aankoop van onroerend goed door gelieerde vennootschappen (frustreert art.44 W.Reg.).
De verwerving van een recht van erfpacht op een onroerend goed door een vennootschap, quasi onmiddellijk gevolgd door de aankoop van het met erfpacht bezwaarde onroerend goed door een verbonden vennootschap, in de zin van de artikelen 11 en 12 W.Venn., waarbij de vergoeding voor het recht van erfpacht de waarde van de volle eigendom van het onroerend goed benadert, de zgn. erfpachtconstuctie, beantwoordt aan de definitie van fiscaal misbruik.
Uit de context van de feiten kan worden afgeleid dat deze opeenvolgende verrichtingen tot doel hebben het verkooprecht op het gehele goed te ontwijken; dat het ontwijken van het verkooprecht de enige/overwegende beweegreden is voor de keuze van de betrokken rechtshandelingen. Dergelijke constructie frustreert bijgevolg artikel 44 W. Reg.
De belastingplichtige dient te bewijzen dat de keuze voor de vestiging van een recht van erfpacht en de verkoop van het met erfpacht bezwaarde onroerend goed verantwoord is door andere motieven dan het ontwijken van het verkooprecht.
Indien de belastingplichtige dit bewijs niet levert, dient het verkooprecht te worden geheven op de waarde van het gehele onroerend goed. Het op de vestiging van het recht van erfpacht bij de registratie overeenkomstig artikel 83 W. Reg. betaalde registratierecht dient te worden afgetrokken van het verschuldigde verkooprecht.
c) Inbreng van een goed in het gemeenschappelijk vermogen door één echtgenoot onmiddellijk of binnen een korte tijdspanne gevolgd door de schenking van dit goed door beide echtgenoten (frustreert heffingsgrondslag en progressiviteit art.131 W.Reg.).
Mits er éénheid van opzet aanwezig is, kan er worden vermoed dat de inbreng van een goed in het gemeenschappelijk vermogen door één echtgenoot onmiddellijk of binnen een korte tijdspanne gevolgd door de schenking van dit goed door beide echtgenoten aan bv. hun enig kind enkel gebeurt om de progressiviteit van het schenkingsrecht te ontwijken; dat het bekomen van een aanzienlijke belastingbesparing de enige beweegreden is voor de keuze van de betrokken rechtshandeling. Degelijke constructie frustreert het artikel 131 W. Reg. Er is bijgevolg sprake van fiscaal misbruik in de zin van art. 18 § 2 W.Reg.
De belastingplichtige dient te bewijzen dat de keuze voor de inbreng in het gemeenschappelijk vermogen verantwoord is door andere motieven dan het ontwijken van hogere schenkingsrechten.
Indien de belastingplichtige dit bewijs niet levert, dient het schenkingsrecht te worden geheven alsof de inbreng niet had plaatsgevonden, m.a.w. berekening van het schenkingsrecht voor de schenking door de echtgenoot aan het kind voor de geheelheid van het goed.
d) uitbreng uit de huwelijksgemeenschap van roerende goederen, gevolgd door een wederzijdse schenking tussen echtgenoten (frustreert art. 5 W.Succ.).
Echtgenoten gehuwd onder een stelsel van gemeenschap gaan in een eerste stap over tot de "uitbreng" van roerende goederen. Vervolgens gebruiken ze dezelfde roerende goederen die tot hun eigen vermogen behoren ingevolge de eerste stap, om wederzijdse schenkingen te doen, doorgaans gepaard met een beding van conventionele terugkeer opgenomen in iedere schenking.
Partijen "ledigen" de gemeenschap en vermijden de overgang van gemeenschapsgoederen bij het overlijden. Artikel 5 W.Succ. wordt gefrustreerd. De overgang uit de gemeenschap heeft plaats in het vooruitzicht van het overlijden. De belastingplichtige brengt zich zelf in een toestand waar zijn nagestreefd fiscaal voordeel het ontwijken van art. 5 W.Succ. is, terwijl hij de facto zijn echtgenoot, die zal overleven, bevoordeelt op korte termijn.
De belastingplichtigen moeten dan het bewijs leveren dat de uitbreng een overgang is van het gemeenschapsvermogen naar het eigen vermogen die verantwoord wordt door andere motieven dan fiscale. Inzake registratierecht wordt het gemeenschapsvermogen behandeld als een onverdeeldheid. De administratie is van oordeel dat de uitbreng niets wijzigt aan de persoonlijke rechten die iedere echtgenoot in de voormelde gemeenschap heeft.
De administratie zal het voordeel dat de overlevende echtgenoot verkrijgt ingevolge de uitbreng met successierecht belasten bij toepassing van art. 5 W.Succ.
e) Verzaking aan vruchtgebruik op een onroerend goed gevolgd door een schenking (frustreert art. 131 W.Reg.).
De verrichting waarbij de langstlevende echtgenoot verzaakt aan het wettelijk vruchtgebruik dat hij bekwam uit de nalatenschap van zijn echtgenoot op een onroerend goed dat afhing van het gemeenschappelijk vermogen en waarbij hij in dezelfde notariële akte (of binnen een korte tijdspanne) zijn helft volle eigendom in dat onroerend goed aan zijn kinderen schenkt, frustreert artikel 131 W.Reg.
Het feit dat de langstlevende echtgenoot in dezelfde akte (of binnen een korte tijdspanne) de helft die hij in volle eigendom bezit aan zijn kinderen schenkt, laat vermoeden dat er ook voor de helft die hij in vruchtgebruik bezit begiftigingsinzicht aanwezig is en dat de eenzijdige verzaking aan het vruchtgebruik vermoedelijk enkel gebeurt om schenkingsrechten te ontwijken.
Dergelijke belastingsontwijking wordt door de administratie, behoudens tegenbewijs, beschouwd als een fiscaal misbruik in de zin van art. 18 § 2 W.Reg.
Wanneer de administratie in dergelijk geval inroept dat er sprake is van fiscaal misbruik dient de belastingplichtige te bewijzen dat de verzaking aan het vruchtgebruik verantwoord is door andere motieven dan het ontwijken van schenkingsrechten.
Indien de belastingplichtige dit bewijs niet levert, dient op de verzaking aan het vruchtgebruik het schenkingsrecht te worden geheven op de waarde van het vruchtgebruik.
Er wordt opgemerkt dat de administratie een aantal van deze of andere rechtshandelingen of constructies belastbaar acht op basis van de reeds bestaande wettelijke bepalingen vervat in hetzij het Wetboek der Registratie- hypotheek- en griffierechten, hetzij het Wetboek der Successierechten zonder zich te hoeven beroepen op de antimisbruikbepaling (bijvoorbeeld de sterfhuisclausule). In dergelijke gevallen dient in hoofdorde de toepasselijkheid van de reeds bestaande wettelijke bepaling te worden verdedigd. De antimisbruikbepaling zal in dergelijke gevallen in ondergeschikte orde worden ingeroepen, voor het geval de door de administratie in hoofdorde verdedigde thesis niet zou worden aanvaard.
 
De Administrateur-generaal
van de Patrimoniumdocumentatie,
D. DE BRONE.

 

Rechtsleer

• De wijzigende circulaire inzake anti misbruik in de registratie- en successierechten Nicolas Geelhand' , TEP 2012/1, 33

• E. SPRUYT, "Fiscale antirechtsmisbruikbestrijding in het registratie- en successierecht: alles kan beter", TEP 2012, afl. 5, 300 e.v.;

• E. SPRUYT, "Anti-misbruik in registratie- en successierechten. Een kritische analyse" in HEP, Bijzonder deel, 8, Brussel, De Boeck & Larcier, 2012, 131 p.

• J. VAN DYCK, "Antimisbruikbepaling werkt niet bij testamentaire beschikkingen", Fiscoloog 2013, afl. 1337, 1-3;

• K. JANSSENS, "Algemene antimisbruikbepaling. Testamenten en gesplitste aankoop niet meer verdacht", Fisc.Act. 2013, afl. 15, 1-3.

• A. DE BRAUWERE, "Abus fiscal et ingénierie patrimoniale: le tigre de papier", Rec.gén.enr.not. 2012, nr. 26.407, p. 300-301.

• K. JANSSENS, "Gesplitste aankoop met schenking kan niet door de beugel, zegt fiscus", Fisc.Act. 2013, afl. 16, 1-2.

• F. WERDEFROY, Registratierechten 2008-09, Mechelen, Wolters Kluwer 2009, nr. 1130, p. 1519

• VAN DYCK, "Morele schadevergoeding voor weigering 'sterfhuisclausule'", Fiscoloog 2013, afl. 1335, 5-6.

Rechtspraak

• Rb. Nijvel (15e k.) 6 januari 2012, TEP 2012, afl. 1, 30.
24

• Rb. Luik 10 januari 2013, AR 12/51/A, Rec.gén.enr.not. 2013, nr. 26.481

 

 

Gerelateerd
Aangemaakt op: zo, 21/07/2013 - 12:56
Laatst aangepast op: zo, 21/07/2013 - 13:01

Hebt u nog een vraag?

Hebt u nog een vraag in dit verband, klik dan hier om uw vraag aan ons te stellen, of meteen een afspraak te maken voor een consultatie.

Aanvulling

Heeft u een suggestie, aanvulling of voorstel tot correctie met betrekking tot deze pagina? Gebruik dit adres om het te melden.