-A +A

Tuchtrecht

Printervriendelijke versiePrintervriendelijke versieVerstuur naar een vriendVerstuur naar een vriend

Tuchtrecht is het recht toepasselijk op een groep mensen  die in dezelfde sector werkzaam zijn en zichzelf gedragsregels opleggen. Deze overeenkomsten worden
door hen zelf opgesteld, waarbij de leden zich moeten aansluiten. Het naleven van deze regels zijn fhankelijk van de goede wil van eenieder. Wanneer die regels niet worden nageleefd kan een tuchtgerecht samengesteld uit gelijken sancties opleggen.

Weze onmiddellijk opgemerkt dat sommige tuchtregels ten aanzien van bepaalde beroepen door de wet zelf worden opgelegd, niet in het minst voor advocaten, gerechtsdeurwaarders en magistraten, waarbij de wet ook de organisatie van de tuchtrechtscolleges en de procedure minstens in grote lijnen vastlegt, onverminderd het aanvullend ongeschreven tuchtrecht bovenop de wettelijke bepalingen.

Omdat tucht gepaard moet gaan met een zekere dwang wordt steeds de vergelijking gemaakt tussen strafrecht en tuchtrecht.

In tegenstelling tot het strafrecht dat bedoeld is en geldt voor eenieder, in het algemeen belang, en dat een sanctie stelt op de verplichtingen die op alle burgers
rusten, betreft de code van de plichtenleer alleen een bepaalde gemeenschap en is hij dus bedoeld voor intern gebruik, te weten voor een bepaalde groep waarbinnen hij exclusief van toepassing is en waarvan hij de collectieve belangen wil verdedigen.

Het tuchtrecht is een soort strafrecht eigen aan elk maatschappelijk korps waar het op egalitaire basis is ingesteld en van contractuele aard is, nu het
samenhangt met het aanvaarden van statutaire regels door de leden ervan. Aldus kan worden gesproken over een contractualisering van het strafrecht, aangezien de professionelen zich bij overeenkomst ertoe verbinden het na te leven. Door het 'voorschrijvend' karakter van dat tuchtrecht verschilt het van de verbodsbepalingen van het Strafwetboek.

Het tuchtrecht laat zich ook in vrij algemene zin -en eerder vaag- in met de eer, de waardigheid en de eerlijkheid bij de uitoefening van het beroep, welke begrippen aan de ethica zijn ontleend.

Het tuchtrecht is een groepsrecht.

Bijgevolg kunnen alleen de inbreuken op de werkingsregels van de groep, de handelingen of verzuimen die een weerslag kunnen hebben op de goede werking van de groep of het beroep, ja zelfs de eer, de waardigheid of de eerlijkheid van het ambt kunnen aantasten, als tuchtfouten worden aangemerkt.

De wijze waarop het materiële tuchtrecht tot stand komt verschilt grondig van de wijze van totstandkoming van het materiële strafrecht, d.w.z. het recht dat misdrijven bestraft.

In strafzaken is nauwkeurigheid bij de juridische omschrijving van het misdrijf een wezenlijke vereiste (art. 2 Sw.): "nullum crimen sine lege" zei Feuerbach.

In tuchtzaken daarentegen wordt totnogtoe aangenomen dat het wettelijkheidsbeginsel niet van toepassing is.

De regel inzake plichtenleer hoeft dus niet noodzakelijk in een formele tekst te worden vastgelegd

Zij is trouwens meestal van gewoonterechtelijke aard.

Het feit dat de in het beroep begane tekortkomingen of fouten niet in een code zijn vastgelegd is te verklaren door de specifieke aard van een materie die zowel de gebruiken als de ethiek van het beroep raakt, die beide aan evolutie onderhevig zijn.

Dat is volgens Cyr Cambier de reden waarom "le droit disciplinaire est largement non écrit.

C'est le sort de toute déontologie professionnelle de ne pouvoir être complètement codifiée.

Ce droit assure l'ordonnancement d'une société partielle et a, dans ce domaine, un objectif limité: c'est la conduite des membres d'un groupe qu'il règle et cela dans la mesure où les intérêts de la fonction ou de la profession organisée l'impliquent".

In brede kring wordt trouwens aangenomen dat het haast onmogelijk is een volledige lijst van beroepsplichten en dus van beroepsfouten of -tekortkomingen op te maken.

Wanneer de deontologische regel schriftelijk is vastgelegd, is de formulering ervan meestal ruim, ja zelfs vaag, wat de orde een beoordelingsvrijheid laat die ver afstaat van de regel van de strikte interpretatie die geldt voor de strafrechter.

Daar de regel uit de beroepspraktijk wordt afgeleid, is ze meestal het werk van het orgaan -de Orde of de instelling- dat de wetgever heeft opgericht of waaraan hij de bevoegdheid heeft toegekend om de gewoonten en gebruiken in een code vast te leggen en de inbreuken erop te straffen.

De beroepsorden zijn tevens ermee belast de "waardigheid, de kiesheid, de eer, de beroepsplichten bij hun leden te vrijwaren. De plichten van deze leden worden hun aldus niet voorgeschreven door rechtsregels welke rechters, beroepsjuristen, kunnen of moeten kennen, doch wel door gebruiken en gewoonten die uit het beroepsleven en uit de wisselende noodwendigheden en mogelijkheden hiervan, en tevens uit tegelijk vaste en evolutieve tradities voortvloeien".

Die woordenschat werd, ontleend aan de ethica. "Het feit zelf dat die regels grotendeels ongeschreven zijn (...) betekent, aldus procureur-generaal Krings, dat de organen die belast zijn met de vaststelling en de toepassing ervan een zeer ruime beoordelingsbevoegdheid hebben, in de eerste plaats wat de omschrijving van de inhoud van de regels betreft, en verder inzake de beoordeling van de ernst van de schending ervan"

"Het is onmogelijk," stelde de procureur-generaal verder "de feiten die de waardigheid van het ambt aantasten, in teksten vast te leggen.

Geen regel heeft overigens een absolute inhoud. En de beoordeling van de feiten is nu eenmaal tijden plaatsgebonden"

Aangezien de inhoud van de gedragsregels in de regel wordt vastgelegd door de regelgevende overheid zelf, dat is door ervaren mensen uit de praktijk, bestaat het toezicht door de tuchtoverheid erin een bepaalde gedraging te toetsen aan bepaalde gedragsmodellen, wat die overheid, beter dan wie ook, bij machte is te beoordelen.

Dat heeft tot gevolg dat de tuchtrechter van geval tot geval moet beslissen of het gelaakte gedrag als een tekortkoming aan de beroepsplichten kan worden aangemerkt, op het gevaar af dat hij een sanctie oplegt voor een gedraging die niet binnen het vooraf vastgelegde kader van strafbare tekortkomingen valt.

Het tuchtgerecht is dus niet gehouden de feiten die het bestraft te omschrijven in de bewoordingen van de wet of van een code van plichtenleer; het volstaat dat de rechter de feiten waarvoor de tuchtstraf wordt uitgesproken derwijze omschrijft dat het Hof kan nagaan of de aangevochten beslissing uit die feiten al dan niet kon afleiden dat het een tekortkoming betrof .

Dat is in het bijzonder het geval wat betreft de tekortkomingen aan de eer, de kiesheid en de waardigheid, die niet noodzakelijk voortvloeien uit de overtreding van een wetsbepaling en die niet noodzakelijk in een code van plichtenleer zijn omschreven.

Bij de beoordeling van een bepaalde gedraging, kan het tuchtgerecht bijvoorbeeld ertoe genoopt zijn het strikte kader van een beroepspraktijk te buiten te gaan, teneinde rekening te houden met de vereisten van de economische vrijheid, zoals die wordt gewaarborgd door de wet van 5 augustus 1991 tot bescherming van de economische mededinging.

De beoordelingsvrijheid waarover de tuchtrechter inzake tuchtfouten beschikt is evenwel niet onbegrensd. Bij ontstentenis van een schriftelijke regel, kan een bepaalde gedraging alleen na een redelijk onderzoek bestempeld worden als een fout of als een aantasting van de eer of de waardigheid van het ambt. "C'est le principe de raison qui pose des limites au pouvoir d'appréciation souveraine du juge disciplinaire"
 

Bron: R. Du Jardin 

J. du Jardin, "Rechtspraak in tuchtzaken door de beroepsorden: toetsing van de wettelijkheid door het Hof van Cassatie." (Mercuriale 2000) (PDF, 166.59 KB)

 

Gerelateerd
0
Aangemaakt op: wo, 15/07/2009 - 15:13
Laatst aangepast op: za, 03/03/2018 - 11:01

Hebt u nog een vraag?

Hebt u nog een vraag in dit verband, klik dan hier om uw vraag aan ons te stellen, of meteen een afspraak te maken voor een consultatie.

Aanvulling

Heeft u een suggestie, aanvulling of voorstel tot correctie met betrekking tot deze pagina? Gebruik dit adres om het te melden.