-A +A

Taak van de rechter in de 21ste eeuw

Printervriendelijke versiePrintervriendelijke versieVerstuur naar een vriendVerstuur naar een vriend

De taak van de rechter in de 21ste eeuw

Zeer lange tijd werd de rechter geïdentificeerd met de persoon die de rechtspraak pleegde met andere woorden de mond van het recht.

Maar de wet bevat tal van lacunes, waardoor de wet op heel wat antwoorden geen vragen weet en ook heel wat vragen aan de rechter openlaat.

In een archaïsch rechtssysteem bevatte de wet voor bijna elke mogelijk denkbare vraag een oplossing.

Zo voorzag het Romeins recht voor elk contract een specifieke vordering en zelfs voor elke soort van een onrechtmatige daad.

Dit is ook typisch voor andere rechtsstelsels.

De wet regelt in abstracto waarbij de rechter in concreto het recht invult.

Wanneer de wetgever in concreto gaat inspelen op een bepaalde tendens binnen de samenleving heet dit volgens de ene opvatting rechtsevolutie.

Maar wanneer dit te vlug gebeurt en op een te concrete zaak, is dit gewone loodgieterij.

De rechter is aldus de figuur die het recht voltooit, met andere woorden niets meer en niets minder dat het sprekende recht.

De wetgever heeft tot taak krijtlijnen vast te stellen.

Maar het levende recht is het terrein van de rechter.

Dit brengt de rechter in een uitzonderlijke positie.

In het archaïsche recht werd het recht gepleegd door de pontifex, of beter onder het gezag van de pontifex waarbij de goddelijke tussenkomst de legitimatie van de machten van de rechter benadrukte.

Op het ogenblik dat er kruisbeelden boven het hoofd van de rechter hadden gehangen, hadden deze dezelfde bedoeling, met name de legitimatie van de rechterlijke uitspraak.

Maar in de 21ste eeuw, verdient elke gezagsdrager het gezag te verdienen.

Zo dient de rechtspraak en ook de rechter het gezag van de burger te verdienen door de rechten van de burger te eerbiedigen, door te luisteren en respectvol met elke burger om te gaan en zich niet vergeven te voelen boven de burgerij.
Zelf heb ik nog meegemaakt dat in de rechtszaal geopperd werd, “Mevrouw de rechter, stel u even in mijn plaats …”, waarop de rechter repliceerde: “Waar haalt u de pretentie vandaan dat ik mij in uw plaats zou moeten stellen?”.

Dergelijke uitspraken zijn pijnlijk. Een rechter heeft een oneindig inlevingsvermogen, kan afstand nemen van zijn eigen normen en waarden en een universele ethiek hanteren.

Hoe controversieel ook, een rechtsonderhorige vraagt vooral gehoord te worden en het gevoel te hebben gehoord te zijn.

Met denkt vaak dat elke rechtsonderhorige die zijn gelijk niet krijgt voor de rechter zich verongelijkt voelt. Niets is minder waar. Wanneer de rechtsonderhorige het gevoel heeft gehoord te worden en een degelijke aanvaardbare uitleg heeft gekregen van de rechter is de kans des te groter dat hij het vonnis aanvaardt en de rechtsorde hersteld is.

Dit brengt ons bij de expliciete motiveringsplicht en hoorplicht van de rechter. In heel wat gevallen is de rechtsonderhorige niet aanwezig in de rechtszaal. Maar het vonnis dient een weerspiegeling te zijn van de gedachtegang van de rechter, een dialoog tussen de rechter en de rechtsonderhorige waarbij het de taak van de advocaat is deze gedachtegang over te brengen.

Men dient zeer goed te beseffen dat rechters vaak beslissingen dienen te nemen die niet sympathiek overkomen en die moeilijk aan een brede schare van de bevolking in begrijpbare taal kunnen uitgelegd worden.

Een voorbeeld hiervan is zeer zeker het spaghetti-arrest maar ook de vrijlating van Michelle Martin.

Niettegenstaande in deze voormelde zaken er wel degelijk wettelijke motieven waren om het recht te spreken zoals het gesproken werd, zijn er ook ontegensprekelijk de rechterlijke dwalingen.

Men mag evenwel niet uit het oog verliezen dat het recht door mensen gesproken wordt, mensen die feilbaar zijn en geen onfeilbare goden die kennis hebben van ultieme universele waarheden.

Rechters worden vaak enkel met percepties geconfronteerd en onvolledige bewijsmiddelen.

De twijfel spreekt inderdaad in het voordeel van de beklaagde. Maar soms kan de opstapeling van de bewijzen overweldigend zijn waardoor met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid tot schuld kan worden besloten.

Op dezelfde wijze kan een op het eerste zicht duidelijke zaak op basis van twijfel om een procedureregel er toch tot een vrijspraak leiden. De procedureregels werden precies ingevoerd om de vrijheden van de burgers te vrijwaren en toe te zien op een eerlijk proces.

De procedure is op zichzelf de handleiding van het recht, de waarborg van de rechten en vrijheden van de burgers tegen de willekeur van de rechter.

Volkswoede is een normaal fenomeen en zeker psychologisch verklaarbaar.

Maar volkswoede is geen synoniem van justitie, zo niet komt men tot uitspattingen zoals deze na de Tweede Wereldoorlog of tot onsamenhangende wetgeving zoals onmiddellijk na de zaak Dutroux en zoals na de zaak Martin de wet Lejeune dreigt verstrengd te worden.

Dit is loodgieterij en geen recht.

Deze volkswoede wordt versterkt wanneer de onafhankelijkheid van de machten in gevaar wordt gebracht en wanneer de wetgevende of de uitvoerende macht zelf kritiek gaat uitoefenen op de rechterlijke macht of wanneer men de rechterlijke macht ondermijnt door personen die partij zijn in het geschil rechter te laten worden.

Dit is precies de negatie van het recht. Een rechter is onpartijdig.

De schreeuw om slachtoffers te laten meebeslissen bij de strafuitvoering, is strijdig met het rechtsgevoel waarbij partijen nooit kunnen deelnemen aan het rechtsoordeel maar wel gehoord kunnen worden, evenwel zonder inspraak.

Zo niet verlaten we het standpunt van de onpartijdige rechter om te kiezen voor de partijdige rechter en keren we terug naar archaïsche rechtsstelsels waarin eerder de wraak dan het herstel van de rechtsorde en het behoud van de groep centraal wordt gesteld.

 

Gerelateerd
0
Aangemaakt op: vr, 09/11/2012 - 02:13
Laatst aangepast op: zo, 22/03/2015 - 17:51

Hebt u nog een vraag?

Hebt u nog een vraag in dit verband, klik dan hier om uw vraag aan ons te stellen, of meteen een afspraak te maken voor een consultatie.

Aanvulling

Heeft u een suggestie, aanvulling of voorstel tot correctie met betrekking tot deze pagina? Gebruik dit adres om het te melden.