-A +A

Voorlopig bewind gebrekkig onvolledig of afwezig medisch attest kan in de loop van procedure rechtgezet

Printervriendelijke versiePrintervriendelijke versieVerstuur naar een vriendVerstuur naar een vriend
Instantie: Grondwettelijk hof (arbitragehof)
Datum van de uitspraak: 
don, 11/06/2015
A.R.: 
87/2015

De afwezigheid van een omstandige geneeskundige verklaring gevoegd bij het verzoekschrift voorlopig bewind leidt niet tot de niet-ontvankelijkheid van de vordering die ertoe strekt de beschermde persoon ertoe te horen machtigen over zijn goederen te beschikken bij schenking onder levenden of bij uiterste wilsbeschikking.

Deze afwezigheid van medisch attest kan worden gedekt door een door de vrederechter bevolen medisch deskundigenonderzoek.

In de taal van het Grondwettelijk Hof wordt dit verwoord als volgt:

"Het Hof zegt voor recht :

Artikel 488bis, h), § 2, zesde lid, in samenhang gelezen met artikel 488bis, b), § 6, van het Burgerlijk Wetboek, in die zin geïnterpreteerd dat de ontstentenis van overlegging van een omstandige geneeskundige verklaring gevoegd bij het verzoekschrift of, in spoedeisende gevallen, overgelegd binnen acht dagen na het verzoek van de vrederechter, leidt tot de niet-ontvankelijkheid van de vordering die ertoe strekt de beschermde persoon ertoe te horen machtigen over zijn goederen te beschikken bij schenking onder levenden of bij uiterste wilsbeschikking, en niet kan worden gedekt door een door de vrederechter bevolen medisch deskundigenonderzoek, schendt de artikelen 10 en 11 van de Grondwet."
 

Publicatie
tijdschrift: 
juridat
In bibliotheek?: 
Dit item is beschikbaar in de bibliotheek van advocatenkantoor Elfri De Neve

Het Grondwettelijk Hof,
wijst na beraad het volgende arrest :

I. Onderwerp van de prejudiciële vraag en rechtspleging

Bij arrest van 13 juni 2014 in zake Olga Xanthopoulo tegen Luc de Vogelaere en anderen, waarvan de expeditie ter griffie van het Hof is ingekomen op 2 juli 2014, heeft het Hof van Cassatie de volgende prejudiciële vraag gesteld :

« Schendt artikel 488bis, h), § 2, inzonderheid het zesde lid, Burgerlijk Wetboek, in samenhang met artikel 488bis, b), § 6, de artikelen 10 en 11 Grondwet, indien het in die zin moet worden geïnterpreteerd dat de niet-overlegging van een omstandige geneeskundige verklaring gevoegd bij het verzoekschrift of, in spoedeisende gevallen, overgelegd binnen acht dagen na het verzoek van de vrederechter, de niet-ontvankelijkheid tot gevolg heeft van de vordering die ertoe strekt de beschermde persoon te machtigen over zijn goederen te beschikken bij schenking onder levenden of bij een uiterste wilsbeschikking en niet kan worden gedekt door een geneeskundig deskundigenonderzoek dat door de vrederechter wordt bevolen, doordat twee verschillende toestanden, te weten, enerzijds, de vordering die ertoe strekt een meerderjarige onder voorlopige bewindvoering te plaatsen en, anderzijds, de vordering die ertoe strekt een persoon aan wie een voorlopige bewindvoerder is toegevoegd te machtigen over zijn goederen te beschikken bij schenking onder levenden of bij een uiterste wilsbeschikking, door die artikelen op identieke wijze worden behandeld ? ».
(...)

III. In rechte
(...)

B.1.1. Artikel 488bis, h), § 2, van het Burgerlijk Wetboek, zoals het werd ingevoegd bij artikel 8 van de wet van 3 mei 2003 « tot wijziging van de wetgeving betreffende de bescherming van de goederen van personen die wegens hun lichaams- of geestestoestand geheel of gedeeltelijk onbekwaam zijn die te beheren » en zoals het van toepassing is op het in het geding zijnde geschil, bepaalt :

« De beschermde persoon kan slechts geldig schenken onder levenden of een uiterste wilsbeschikking maken na machtiging, op zijn verzoek, door de vrederechter. De vrederechter oordeelt over de wilsgeschiktheid van de beschermde persoon.

De vrederechter mag de machtiging om te schenken weigeren indien de beschermde persoon of zijn onderhoudsgerechtigden door de schenking behoeftig dreigen te worden.

De bepalingen van de artikelen 1026 tot 1034 van het Gerechtelijk Wetboek zijn van toepassing. In afwijking van artikel 1026, 5°, van hetzelfde Wetboek, volstaat de handtekening van de verzoeker.

De vrederechter kan een geneesheer-deskundige aanstellen die advies moet uitbrengen over de gezondheidstoestand van de te beschermen persoon.

De vrederechter wint alle dienstige inlichtingen in en kan eenieder die hij geschikt acht om hem in te lichten, oproepen bij gerechtsbrief om door hem in raadkamer te worden gehoord. Hij roept in ieder geval de voorlopige bewindvoerder op in geval van schenking.

De procedure van artikel 488bis, b), § 6, is van overeenkomstige toepassing ».

B.1.2. Artikel 488bis, b), § 6, van het Burgerlijk Wetboek bepaalt :
« Op straffe van niet-ontvankelijkheid wordt, behoudens in spoedeisende gevallen, een omstandige geneeskundige verklaring bij het verzoekschrift gevoegd, die ten hoogste vijftien dagen oud is, en de gezondheidstoestand van de te beschermen persoon beschrijft.

De verklaring vermeldt of de te beschermen persoon zich kan verplaatsen, en in het bevestigend geval, of zulks gelet op zijn toestand, aangewezen is. Tevens vermeldt deze verklaring of de te beschermen persoon nog kennis kan nemen van de rekenschap van het beheer.

Deze geneeskundige verklaring mag niet worden opgesteld door een geneesheer die een bloed- of aanverwant is van de te beschermen persoon of van de verzoeker, of op enigerlei wijze verbonden is aan de instelling waar de te beschermen persoon zich bevindt.

Indien er om redenen van dringendheid geen geneeskundige verklaring bij het verzoekschrift is gevoegd, gaat de vrederechter na of het aangevoerde motief van dringendheid gerechtvaardigd is.
In bevestigend geval, vraagt de vrederechter binnen acht dagen na de datum waarop het verzoekschrift is ontvangen dat de verzoeker een omstandige geneeskundige verklaring bezorgt, die voldoet aan de vereisten bepaald in het eerste tot derde lid ».

B.2. Het Hof wordt verzocht uitspraak te doen over de bestaanbaarheid, met de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, van artikel 488bis, h), § 2, zesde lid. In de interpretatie volgens welke, naar analogie met de procedure die ertoe strekt een voorlopige bewindvoerder toe te voegen aan de te beschermen persoon, waarin is voorzien bij artikel 488bis, b), § 6, waarnaar dat lid verwijst, op straffe van niet-ontvankelijkheid een omstandige geneeskundige verklaring die ten hoogste vijftien dagen oud is, bij het verzoekschrift moet worden gevoegd, zonder dat een dekking door een door de vrederechter bevolen medisch deskundigenonderzoek mogelijk is, zou de in het geding zijnde bepaling immers twee verschillende situaties, namelijk de vordering die ertoe strekt een persoon onder voorlopig bewind te doen plaatsen, enerzijds, en de vordering die ertoe strekt dat een beschermde persoon aan wie een voorlopige bewindvoerder is toegevoegd, ertoe wordt gemachtigd over zijn goederen te beschikken bij schenking onder levenden of bij testament, anderzijds, gelijk behandelen.

B.3. Bij zijn arrest nr. 112/2010 van 14 oktober 2010 heeft het Hof, in antwoord op een prejudiciële vraag die betrekking had op dezelfde bepaling in zoverre zij van toepassing is op het testament, geoordeeld :

« B.6.1. De in de in het geding zijnde bepaling beoogde beschermde persoon is een meerderjarige ' die, wegens zijn gezondheidstoestand ' wordt beschouwd als ' geheel of gedeeltelijk niet in staat zijn goederen te beheren ' (artikel 488bis, a), van het Burgerlijk Wetboek) en die met het oog op de bescherming daarvan over een voorlopige bewindvoerder beschikt die tot taak heeft ' de goederen van de beschermde persoon als een goed huisvader te beheren of de beschermde persoon in dat beheer bij te staan ' (artikel 488bis, f), § 1, eerste lid, van het Burgerlijk Wetboek).

Een testament is een akte waarbij een persoon om niet over zijn goederen beschikt (artikel 893 van het Burgerlijk Wetboek). Het gaat om een ' akte waarbij de erflater, voor de tijd dat hij niet meer in leven zal zijn, over het geheel of een deel van zijn goederen beschikt, en die hij kan herroepen ' (artikel 895 van het Burgerlijk Wetboek).

De in het geding zijnde bepaling, die tot doel heeft een persoon die zich in een zwakke positie bevindt te beschermen, beoogt een doelstelling van algemeen belang.

B.6.2. De in het geding zijnde bepaling verbiedt de erin beoogde personen niet over hun goederen te beschikken bij testament, maar zij maakt de geldigheid van die akte afhankelijk van het verkrijgen van een voorafgaande machtiging van de vrederechter.

De aanvraag tot machtiging wordt neergelegd of toegezonden aan de griffie in de vorm van een eenzijdig verzoekschrift dat niet moet worden ondertekend door een advocaat (artikel 488bis, h), § 2, derde lid, van het Burgerlijk Wetboek in combinatie met artikel 1027 van het Gerechtelijk Wetboek). De machtigingsprocedure is niet openbaar (artikel 488bis, h), § 2, derde lid, eerste zin, van het Burgerlijk Wetboek in combinatie met de artikelen 1028 en 1029, eerste lid, van het Gerechtelijk Wetboek; artikel 488bis, h), § 2, vijfde lid, eerste zin, van het Burgerlijk Wetboek) en de machtigingsbeschikking is in principe uitvoerbaar bij voorraad (artikel 1029, tweede lid, van het Gerechtelijk Wetboek).

De vrederechter kan de machtiging om te testeren enkel weigeren indien de beschermde persoon niet over de vereiste ' wilsgeschiktheid ' beschikt, dit wil zeggen een ' geschiktheid om een geldige rechtswil [...] te vormen, te beoordelen in het licht van de geestvermogens ' (Parl. St., Senaat, 2002-2003, nr. 2-1087/6, p. 11).

Hij doet uitspraak op grond van een recente ' omstandige geneeskundige verklaring ', opgesteld door een onafhankelijke geneesheer, en die moet worden voorgelegd door de beschermde persoon die de machtiging vraagt om te testeren (artikel 488bis, h), § 2, zesde lid, in combinatie met artikel 488bis, b), § 6, van het Burgerlijk Wetboek) en na alle dienstige inlichtingen te hebben ingewonnen (artikel 488bis, h), § 2, vijfde lid, van het Burgerlijk Wetboek). Hij kan bovendien het advies vragen van een geneesheer-deskundige over de gezondheidstoestand van de beschermde persoon en al diegenen horen die, volgens hem, hem kunnen inlichten (artikel 488bis, h), § 2, vierde en vijfde lid, van het Burgerlijk Wetboek).

B.6.3. Voor het overige dient, ten aanzien van de vereiste van een voorafgaande machtiging van de vrederechter voor de beschikkingen bij testament van de onder het stelsel van het voorlopig bewind geplaatste personen, geen onderscheid te worden gemaakt naargelang de beschermde persoon gedeeltelijk of geheel niet in staat zou zijn zijn goederen te beheren, daar de voorafgaande machtiging van de rechter precies tot doel heeft na te gaan en vast te stellen of de beschermde persoon in staat is bij testament over zijn goederen te beschikken.

B.7. Bijgevolg staat de in het geding zijnde maatregel in een redelijk verband van evenredigheid tot de nagestreefde doelstelling en voert hij geen onverantwoord verschil in behandeling in ».

B.4. In het voormelde arrest heeft het Hof zich niet uitgesproken over de bestaanbaarheid van de in het geding zijnde bepaling met de artikelen 10 en 11 van de Grondwet in zoverre zij de ontvankelijkheid van de bij de vrederechter ingediende aanvraag tot machtiging om te testeren afhankelijk maakt van de overlegging van een geneeskundige verklaring. Op dat punt is het dat aan het Hof een vraag wordt gesteld in zoverre, volgens de interpretatie van de verwijzende rechter, de in het geding zijnde bepaling, zonder verantwoording ten aanzien van de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, twee verschillende situaties gelijk zou behandelen, zoals in B.2 is vermeld.

B.5.1. Ook al zijn, zoals het Hof in het voormelde arrest heeft geoordeeld, de keuze van de wetgever om de beschermde persoon aan de voorafgaande machtiging van de vrederechter te onderwerpen wanneer hij bij testament over zijn goederen wenst te beschikken, en de regel volgens welke de vrederechter de machtiging om te testeren kan weigeren aan een persoon die niet over de vereiste wil beschikt, redelijk verantwoord, toch heeft de in het geding zijnde bepaling, door zonder meer te verwijzen naar de procedure waarin is voorzien voor de vordering tot aanwijzing van een voorlopige bewindvoerder, tot gevolg van de overlegging van een geneeskundige verklaring op het ogenblik van de indiening van de aanvraag tot machtiging om te testeren, een voorwaarde te maken voor de ontvankelijkheid van die aanvraag.

B.5.2. In zake de procedure met betrekking tot de aanvraag tot aanwijzing van een voorlopige bewindvoerder, is het verantwoord dat, op straffe van niet-ontvankelijkheid, een geneeskundige verklaring wordt bijgevoegd. De aanvraag kan een meerderjarige persoon zijn gemeenrechtelijke bekwaamheid en het recht om zelf zijn vermogen te beheren, ontnemen zodat een dergelijke aanvraag moet zijn verantwoord om medische redenen die zijn vastgesteld nog vóór de rechter zich kan uitspreken over de grond van de aanvraag.

B.5.3. Met betrekking tot een aanvraag die wordt ingediend door de persoon zelf die wordt beschermd, daarentegen, maakt de voorwaarde van de overlegging van een geneeskundige verklaring, die is opgenomen als voorwaarde voor de ontvankelijkheid van de aan de vrederechter gevraagde machtiging, het niet mogelijk de beoogde doelstelling van bescherming te bereiken.

B.5.4. In dat verband dient in herinnering te worden gebracht dat artikel 901 van het Burgerlijk Wetboek bepaalt dat « om een schenking onder de levenden te kunnen doen of een testament te kunnen maken, [...] men gezond van geest [moet] zijn » en dat artikel 902 van hetzelfde Wetboek bepaalt dat « alle personen kunnen beschikken en verkrijgen, hetzij bij schenking onder de levenden, hetzij bij testament, uitgezonderd degenen die de wet daartoe onbekwaam verklaart ».

Uit de in het geding zijnde bepaling volgt echter niet dat de persoon aan wie een voorlopige bewindvoerder met een algemene vertegenwoordigingsbevoegdheid is toegevoegd, in staat van volledige onbekwaamheid wordt verklaard, aangezien die bepaling precies de nadere regels voor de uitoefening van het recht om te testeren organiseert.

B.5.5. Terwijl de wetgever de onder voorlopig bewind geplaatste persoon die slechts met tussenpozen door krankzinnigheid is getroffen, niet met een volledige onbekwaamheid om te testeren heeft willen treffen, heeft het feit dat hij van de overlegging van een geneeskundige verklaring de voorwaarde maakt voor de ontvankelijkheid van de aanvraag tot machtiging om te testeren, in werkelijkheid tot gevolg de persoon dat recht te ontzeggen wanneer hij die verklaring niet overlegt.

B.6. Bijgevolg is de in het geding zijnde bepaling niet redelijk verantwoord.

B.7. De prejudiciële vraag dient, in de daarin vermelde interpretatie van de in het geding zijnde bepaling, bevestigend te worden beantwoord.

Om die redenen,

het Hof
zegt voor recht :

Artikel 488bis, h), § 2, zesde lid, in samenhang gelezen met artikel 488bis, b), § 6, van het Burgerlijk Wetboek, in die zin geïnterpreteerd dat de ontstentenis van overlegging van een omstandige geneeskundige verklaring gevoegd bij het verzoekschrift of, in spoedeisende gevallen, overgelegd binnen acht dagen na het verzoek van de vrederechter, leidt tot de niet-ontvankelijkheid van de vordering die ertoe strekt de beschermde persoon ertoe te horen machtigen over zijn goederen te beschikken bij schenking onder levenden of bij uiterste wilsbeschikking, en niet kan worden gedekt door een door de vrederechter bevolen medisch deskundigenonderzoek, schendt de artikelen 10 en 11 van de Grondwet.

Aldus gewezen in het Frans en het Nederlands, overeenkomstig artikel 65 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Grondwettelijk Hof, op 11 juni 2015.
 

Noot: 

Verzoekschrift tot voorlopig bewind en onmogelijkheid om een medisch attest voor te leggen.

Artikel 488 bis, B § 6 bepaalt dat op straffe van niet-ontvankelijkheid behoudens in spoedeisende gevallen een omstandige geneeskundige verklaring bij het verzoekschrift wordt gevoegd tot aanstelling van een voorlopig bewindvoerder, verzoekschrift dat ten hoogste 15 dagen oud is en de gezondheidstoestand van de te beschermen persoon beschrijft.

Wanneer een dergelijke verklaring niet gevoegd wordt bij het verzoekschrift kan een en ander niet verholpen worden met de melding dat de huisartsen zich verschuilen achter het beroepsgeheim om voor te houden dat zij geen attest kunnen afleveren.

Evenmin kan een attest volstaan met een verklaring waarin de duur en de plaats van de opnames van de te beschermen persoon worden medegedeeld alsof deze informatie ook niet zou gedekt zijn door het beroepsgeheim.

Er dient benadrukt te worden dat de arts geen attest dient af te leveren aan de familie doch wel aan de Vrederechter die over het verzoek dient te oordelen.

Deze aflevering van de noodzakelijke omstandige medische verklaringen steunt op een wettelijke bepaling en dienvolgens op een rechtsgrond; de arts kan dus het beroepsgeheim niet inroepen wanneer hem gevraagd wordt een medische handeling te stellen welke wetsconform is.

Indien elke arts op dergelijke wijze zou handelen zou het onmogelijk worden nog over het verzoek tot aanstelling van een voorlopig bewindvoerder te oordelen.

De geneesheer kan effectief niet volstaan met te verwijzen naar het beroepsgeheim; wel kan hij in overeenstemming met het advies van de nationale orde van de geneesheren van 19.05.1992 onder gesloten omslag, uitsluitend ter attentie van de Vrederechter een verklaring afleveren die de gezondheidstoestand van de patiënt op omstandige wijze beschrijft (V. Bertouille, K. Rotthier en E. Van Den Eeden, voorlopig bewind, praktische handleiding Kluwer, 2008, nr. 60, 36).

Dit geldt ook voor de huisarts nu de wet zelve preciseert welke artsen van de aflevering van de omstandige medische verklaring uitgesloten zijn en de huisarts hier niet onder ressorteert.

Wanneer de vereiste medische informatie ontbreekt en de verzoekers aantonen dat zij het redelijke mogelijke hebben gedaan om deze te bekomen doch hierin niet geslaagd zijn, wordt een geneesheer-deskundige aangesteld teneinde advies uit te brengen over de gezondheidstoestand en de wilsafhankelijkheid van de te beschermen persoon (artikel 488 bis B § 7, lid 1 B.W.)

Het gaat hier niet om een expertise in de zin van artikel 692 Ger.W. doch om een maatregel tot het bekomen van bijkomende informatie bevolen tot de rechter die alle nuttige inlichtingen kan inwinnen; deze opdracht tot het verlenen van bijkomende deskundige informatie mag ook eenzijdig worden uitgevoegd echter met dien verstande dat de rechten van verdediging vereisen dat van een en ander stukken worden opgesteld die kunnen worden ingezien en het voorwerp kunnen uitmaken van een eventueel debat (A. – Ch, Van Gijsel, examen de jurisprudence, 1991-1996, les personnes RCJP, 1998, nr. 9, 515)

Voor een toepassingsgeval zie Vredegerecht Zottegem – Herzele (Herzele 04.02.2011, Tijdschrift van de Vrederechters, 2012, pag. 68)

 

Gerelateerd
Aangemaakt op: za, 26/09/2015 - 14:20
Laatst aangepast op: vr, 09/03/2018 - 18:22

Hebt u nog een vraag?

Hebt u nog een vraag in dit verband, klik dan hier om uw vraag aan ons te stellen, of meteen een afspraak te maken voor een consultatie.

Aanvulling

Heeft u een suggestie, aanvulling of voorstel tot correctie met betrekking tot deze pagina? Gebruik dit adres om het te melden.