-A +A

Overdracht aandelen van een vennootschap met onbeperkte aansprakelijkheid vergt ook de bijzondere overdracht en aanvaarding van deze onbeperkte aansprakelijkheid

Printervriendelijke versiePrintervriendelijke versieVerstuur naar een vriendVerstuur naar een vriend
Instantie: Hof van Cassatie
Datum van de uitspraak: 
don, 30/10/2014
A.R.: 
F140018

Uit de artikelen 352, 353 en 357, §§1, 2 en 3, van het Wetboek van vennootschappen volgt dat, hoewel de vennoot van een coöperatieve vennootschap met onbeperkte aansprakelijk persoonlijk en hoofdelijk instaat voor de schulden van de vennootschap, het feit dat aandelen van die vennootschap worden verworven op zich alleen niet voldoende is om de houder ervan de hoedanigheid van vennoot toe te kennen: het is noodzakelijk dat de overnemer uitdrukkelijk aanvaardt zich op onbeperkte en hoofdelijke wijze te verbinden, wat door het bestuursorgaan wordt nagegaan bij de inschrijving in het aandelenregister waarin overigens zijn toetreding wordt vastgesteld.

Wanneer een schuldeiser de veroordeling vordert van een derde, overnemer van aandelen, tot betaling van een schuld waartoe de vennootschap gehouden is, moet hij bewijzen dat die derde zich uitdrukkelijk op onbeperkte en hoofdelijke wijze heeft verbonden en kan dat bewijs door alle middelen rechtens worden geleverd.

Publicatie
tijdschrift: 
juridat
In bibliotheek?: 
Dit item is beschikbaar in de bibliotheek van advocatenkantoor Elfri De Neve

Nr. F.14.0018.F
BELGISCHE STAAT, minister van Financiën,
tegen
K. G.,

I. RECHTSPLEGING VOOR HET HOF
Het cassatieberoep is gericht tegen de arresten van het hof van beroep te Luik van 14 november 2012 en 8 mei 2013.

II. CASSATIEMIDDELEN

De eiser voert een middel aan.
Geschonden wettelijke bepalingen
- de artikelen 352, 353 et 357, inzonderheid § 3, tweede lid, van het Wetboek van Vennootschappen;
- de artikelen 1134, 1165, 1315, 1316, 1349, 1350, 1352 en 1353 van het Burgerlijk Wetboek;
- artikel 870 van het Gerechtelijk Wetboek;
- algemeen rechtsbeginsel betreffende de rechtszekerheid.

Aangevochten beslissingen

Het bestreden arrest van 14 november 2012 beslist dat de afwezigheid van een vennotenregister de verweerster niet het recht op de bij artikel 357, § 3, tweede lid, van het Wetboek van Vennootschappen geboden bescherming ontzegt en beveelt de heropening van het debat, waarbij het (de verweerster) vraagt "de identiteit van de overnemer of overnemers van de aandelen van de vennootschap Prospect te preciseren, de omstandigheden en modaliteiten van de gedane overdracht toe te lichten en elk stuk over te leggen dat in het kader daarvan is opgemaakt", om de volgende redenen:

"(De vermelding, bepaald in artikel 357, § 3, tweede lid, van het Wetboek van Vennootschappen,) is slechts vereist voor de inschrijving in het register van nieuwe vennoten en (...) het ontbreken ervan kan de geldigheid niet aantasten van de verbintenissen die de stichters in de oprichtingsakte van een coöperatieve vennootschap met onbeperkte aansprakelijkheid hebben aangegaan (cfr. Cass., 18 november 2010 [...]) ;

(De verweerster) bezit tien aandelen van de vennootschap Prospect, zoals blijkt uit het proces-verbaal van de buitengewone algemene vergadering van 1 januari 1999 van de vennootschap, dat door haar is ondertekend (...) en (...) het wordt niet betwist dat (de verweerster) de vennootschap niet mee heeft opgericht maar aandelen heeft verworven van een derde;

(De verweerster) betwist ‘de geldigheid of op zijn minst de draagwijdte van haar verbintenis in haar hoedanigheid van vennoot van de vennootschap Prospect, op grond dat (de verweerster) zich niet persoonlijk op onbeperkte en hoofdelijke wijze heeft kunnen verbinden door gewoon dat proces-verbaal van 1 juni 1999 te ondertekenen', en voegt daaraan toe, met betrekking tot het vennotenregister, dat de omstandigheid dat ‘de zaakvoerder het register niet heeft bijgehouden of het niet teruggevonden kon worden, (de verweerster) de bij artikel 357, tweede lid, derde paragraaf, van het Wetboek van Vennootschappen geboden bescherming niet kan ontzeggen';

De curator van de vennootschap merkt op dat hij niet in het bezit is gesteld van stukken betreffende de vennootschap (...) en uit het dossier blijkt dat de vennootschap niet kon worden gecontroleerd door toedoen van J. M., feitelijk zaakvoerder van de vennootschap

(...) ;

De overwegingen van de eerste rechter volgens welke ‘het betrokken register niet door de heer M. aan de (eiser) werd medegedeeld; de (verweerster) zich dus niet kan beroepen op een aan haar zoon te wijten wetsschending om daaruit voordeel te halen, te meer daar die vormvereisten dienen om derden en niet de vennoten te beschermen', zijn niet in rechte gegrond;

Het feit dat de zaakvoerder dat register niet heeft bijgehouden of dat het niet kon worden teruggevonden, kan (de verweerster), die niet persoonlijk verantwoordelijk is voor het bijhouden van het register, de wettelijke bescherming van de vennoot, en niet van derden, ontzeggen, zoals bepaald in artikel 357, § 3, tweede lid, van het Wetboek van Vennootschappen, waarbij die bepaling ertoe strekt de aandacht van de kandidaat-vennoot te vestigen op de omvang van zijn verbintenis (...);

(De verweerster) erkent dat zij tien aandelen heeft verworven van een derde maar vermeldt de identiteit van die derde niet, verduidelijkt geenszins de omstandigheden waarin de overdracht heeft plaatsgevonden en legt bovendien geen enkel stuk voor dat hierop betrekking heeft".

Het bestreden arrest van 8 mei 2013 verklaart het hoger beroep van de verweerster gegrond, doet het bestreden vonnis teniet, wijzigt dat vonnis door het tegen de verweerster op 9 maart 2009 uitgevaardigde dwangbevel nietig en van onwaarde te verklaren en veroordeelt de eiser tot de kosten van de twee aanleggen, zijnde 21.000 euro voor de verweerster, om dezelfde redenen als die van het arrest van 14 november 2012, zoals ze hierboven zijn herhaald en, daarenboven, op grond dat "de heropening van het debat geen aanvullende inlichtingen heeft opgeleverd over de identiteit van de overdrager of overdragers van de aandelen en over de omstandigheden en modaliteiten van de gedane overdracht van aandelen; (...) bijgevolg moet worden besloten dat, bij gebrek aan bewijzen van het bestaan van een stuk dat (de verweerster) zou hebben ondertekend toen zij de aandelen kocht, met de vermelding ‘goed voor onbeperkte en hoofdelijke verbintenis' of enige andere aanwijzing waaruit zou blijken dat (de verweerster) zich persoonlijk en on-beperkt heeft verbonden, kan enkel op grond van de overlegging van het proces-verbaal van de algemene vergadering van 1 juni 1999, waaruit blijkt dat zij tien aandelen van de betrokken vennootschap in haar bezit heeft, niet worden aangenomen dat te dezen voldaan is aan het vereiste van artikel 357, § 3, tweede lid, van het Wetboek van Vennootschappen (...);

Aangezien het bewijs van de onbeperkte en hoofdelijke verbintenis van (de verweerster) niet is geleverd, is het verzet tegen het dwangbevel van (de verweerster) gegrond'.

Grieven

Artikel 352 van het Wetboek van Vennootschappen bepaalt :
"In de statuten moet uitdrukkelijk worden aangegeven of de vennoten van de coöperatieve vennootschap beperkt of onbeperkt aansprakelijk zijn.

Wanneer de coöperatieve vennootschap kiest voor de onbeperkte aansprakelijkheid, zijn de vennoten persoonlijk en hoofdelijk aansprakelijk voor de schulden van de vennootschap en draagt zij de naam van coöperatieve vennootschap met onbeperkte aansprakelijkheid; wanneer de coöperatieve vennootschap kiest voor de beperkte aansprakelijkheid, staan de vennoten slechts in voor de schulden van de vennootschap ten belope van hun inbrengen en draagt zij de naam van coöperatieve vennootschap met beperkte aansprakelijkheid".

Luidens artikel 353 van dat wetboek "kan in de statuten geen onderscheid worden gemaakt tussen de vennoten met betrekking tot hun aansprakelijkheid".

Artikel 357 van dat wetboek bepaalt in de eerste paragraaf dat "in de zetel van de coöperatieve vennootschap een aandelenregister wordt gehouden, waarvan elke vennoot inzage kan nemen", en daarenboven, in de derde paragraaf :

"Het bestuursorgaan wordt belast met de inschrijvingen. De inschrijvingen geschieden op grond van documenten met bewijskracht, die gedagtekend en ondertekend zijn. Zij vinden plaats in de volgorde van hun datum van voorlegging.

Met betrekking tot de inschrijvingen in het aandelenregister van een coöperatieve vennootschap met onbeperkte aansprakelijkheid, verbindt de in het eerste lid bedoelde handtekening de ondertekenaar slechts op voorwaarde dat zij wordt voorafgegaan door de met de hand geschreven vermelding : ‘Goed voor onbeperkte en hoofdelijke verbintenis'".

Uit artikel 352 van het Wetboek van Vennootschappen volgt dat, wanneer de statuten vermelden dat het een coöperatieve vennootschap met onbeperkte aansprakelijkheid betreft, de vennoten (en niet enkel de oprichters) volgens de wet geacht worden persoonlijk en hoofdelijk voor de schulden van de vennootschap aansprakelijk te zijn.

Dat wettelijk vermoeden kan worden omgekeerd door de vennoot die geen oprichter is en de aandelen heeft verworven na de oprichting van de coöperatieve vennootschap met onbeperkte aansprakelijkheid, door middel van het aandelenregister dan wel door elk ander bewijskrachtig, gedagtekend en ondertekend stuk. Immers, hoewel artikel 357 van dat wetboek vereist dat er een aandelenregister gehouden wordt, dat door de zaakvoerder moet worden opgemaakt, en bepaalt dat, in vennootschappen met onbeperkte aansprakelijkheid, de vermelding van de overdracht van aandelen aan een derde of de verwerving door die derde van nieuwe aandelen voorafgegaan moet worden door de handgeschreven formule "goed voor onbeperkte en hoofdelijke verbintenis" van die nieuwe vennoot, strekt die vermelding enkel ertoe de vennoot van een coöperatieve vennootschap met onbeperkte hoofdelijke aansprakelijkheid bewust te maken van de omvang van zijn verbintenissen.

Hoe dan ook moet de vennoot van een coöperatieve vennootschap met onbeperkte aansprakelijkheid echter kunnen aantonen, ten aanzien van de persoonlijke, hoofdelijke en onbeperkte aansprakelijkheid die hij normaliter draagt krachtens de statuten en de vorm die de vennootschap heeft aangenomen, dat hij een dergelijke verbintenis niet is aangegaan, waarbij dat bewijs moet vaststaan en niet kan worden afgeleid uit de enige omstandigheid dat het aandelenregister niet regelmatig is gehouden, iets waarvoor enkel de bestuursorganen verantwoordelijk zijn, aangezien derden zelfs geen inzage van dat register kunnen nemen, tenzij ze de gedwongen overlegging ervan vorderen met toepassing van artikel 877 van het Gerechtelijk Wetboek, of dat het niet werd overgelegd, en evenmin kan worden afgeleid uit de eenzijdige verklaringen van de vennoot die, tegen de vermeldingen in de statuten in beweert dat hij zich geenszins hoofdelijk en onbeperkt heeft verbonden, indien die bewering niet wordt gestaafd door andere bewijskrachtige gegevens die niet kunnen worden afgeleid uit het ontbreken van het aandelenregister of van enig bewijs daarvan.

Aan derden kunnen geen rechten en plichten uit een overeenkomst, zoals de overdracht van aandelen, worden tegengeworpen, wanneer deze worden afgeleid uit een instrumentum waarvan zij niet hebben kunnen kennisnemen en dat niet werd overgelegd, zoals het vennotenregister, en derden moeten zich, krachtens het algemeen rechtsbeginsel van de rechtszekerheid, kunnen verlaten op wat zij alleen maar kunnen opvatten als een vaste gedrags- en bestuursregel en, inzake coöperatieve vennootschappen, op de benaming en de statuten van die vennootschappen waaruit, in voorkomend geval, de omvang van de verbintenissen van de vennoten blijkt.
Daaruit volgt dat de bestreden arresten, die :
aannemen dat de vennootschap Prospect een coöperatieve vennootschap met onbeperkte aansprakelijkheid was, zodat de vennoten van die vennootschap hoofdelijk en onbeperkt moesten instaan voor de schulden van de vennootschap, waaronder die welke betrekking heeft op de belasting over de toegevoegde waarde;

erkennen dat de verweerster tien aandelen van die vennootschap
Prospect in haar bezit had;

vaststellen dat noch het aandelenregister noch enig ander bewijskrachtig stuk, dat met name betrekking had op de overdracht van de aandelen van de verweerster, was overgelegd,
niettemin beslissen dat de verweerster, in weerwil van het wettelijk vermoeden van onbeperkte aansprakelijkheid van de vennoten, zoals het voortvloeit uit de vorm van de coöperatieve vennootschap met onbeperkte aansprakelijkheid Prospect en uit haar statuten,

niet dient in te staan voor de schulden van die vennootschap omdat haar eenzijdige bewering als zou zij zich niet hoofdelijk en onbeperkt hebben verbonden, niet gestaafd wordt door het aandelenregister, dat niet bestaat en in elk geval niet is overgelegd, of door enig ander bewijskrachtig gegeven,

dat zij evenmin heeft overgelegd, zodat aangenomen moet worden dat zij geen dergelijke hoofdelijke en onbeperkte verbintenis had aangegaan, de artikelen 1315, 1316 van he Burgerlijk Wetboek, 870 van het Gerechtelijk Wetboek, 352 en 353 van het Wetboek van Vennootschappen schenden door onwettig de bewijslast van het ontbreken van een onbeperkte hoofdelijke verbintenis aan de zijde van een vennoot van een coöperatieve vennootschap met onbeperkte aansprakelijkheid om te keren, de artikelen 1349, 1350 en 1352 van voornoemd wetboek schenden door het wettelijk vermoeden te weerleggen met een onbestaand bewijs, artikel 1353 van dat wetboek schenden door, als vermoeden van het feit dat een vennoot niet de hoofdelijke en onbeperkte verbintenis zou hebben aangegaan om voor de schulden van een coöperatieve vennootschap met onbeperkte aansprakelijkheid in te staan, aan te nemen dat er geen aandelenregister of aanvullende gegevens bestaan over de identiteit van de overdrager of overdragers van de aandelen en over de omstandigheden en modaliteiten van de gedane overdracht van aandelen, en aldus aan artikel 357, inzonderheid paragraaf 3, tweede lid, van het Wetboek van Vennootschappen een draagwijdte toekennen die het niet heeft, artikel 1134 van het Burgerlijk Wetboek schenden door te weigeren aan de statuten van de vennootschap Prospect de uitwerking te willen verlenen die ze volgens de wet hebben, en artikel 1165 van dat wetboek schenden door de eiser de rechten en plichten tegen te werpen die zouden voortvloeien uit het aandelenregister en uit de, onbestaande, akte van overdracht van aandelen, en het algemeen rechtsbeginsel van de rechtszekerheid miskennen.

III. BESLISSING VAN HET HOF

Beoordeling

Krachtens artikel 1092 Gerechtelijk Wetboek, zoals het hier van toepassing is, wordt het cassatieberoep beantwoord op de wijze voorgeschreven bij artikel 1079 en wordt het betekend aan de advocaat van de eiser.

Er bestaat geen grond om acht te slaan op de memorie van antwoord die de verweerster op 18 april 2014 heeft neergelegd op de griffie van het Hof, maar die zij niet aan de eiser heeft betekend.

Middel

Volgens artikel 352 Wetboek van vennootschappen moet in de statuten uitdrukkelijk worden aangegeven of de vennoten van de coöperatieve vennootschap beperkt of onbeperkt aansprakelijk zijn; wanneer de coöperatieve vennootschap kiest voor de onbeperkte aansprakelijkheid, zijn de vennoten persoonlijk en hoofdelijk aansprakelijk voor de schulden van de vennootschap en draagt zij de naam van coöperatieve vennootschap met onbeperkte aansprakelijkheid; wanneer de coöperatieve vennootschap kiest voor de beperkte aansprakelijkheid, staan de vennoten slechts in voor de schulden van de vennootschap ten belope van hun inbrengen en draagt zij de naam van coöperatieve vennootschap met beperkte aansprakelijkheid.

Artikel 353 van dat wetboek bepaalt dat in de statuten geen onderscheid kan wor-den gemaakt tussen de vennoten met betrekking tot hun aansprakelijkheid.

Krachtens artikel 357, § 1 en 2, van dat wetboek wordt in de zetel van de coöperatieve vennootschap een aandelenregister gehouden, waarvan elke vennoot inzage kan nemen en waarin onder meer de overgangen en overdrachten van aandelen, met hun datum en de datum van toetreding worden aangetekend.

Artikel 357, § 3, van dat wetboek bepaalt dat het bestuursorgaan wordt belast met de inschrijvingen, dat de inschrijvingen geschieden op grond van documenten met bewijskracht, die gedagtekend en ondertekend zijn en dat met betrekking tot de inschrijvingen in het aandelenregister van een coöperatieve vennootschap met on-beperkte aansprakelijkheid, de in het eerste lid bedoelde handtekening de ondertekenaar slechts verbindt op voorwaarde dat zij wordt voorafgegaan door de met de hand geschreven vermelding "Goed voor onbeperkte en hoofdelijke verbintenis".

Uit die bepalingen volgt dat, wanneer de vennoot van een coöperatieve vennoot-schap met onbeperkte aansprakelijkheid persoonlijk en hoofdelijk instaat voor de schulden van de vennootschap, het feit dat aandelen van die vennootschap worden verworven op zich alleen niet voldoende is om de houder ervan de hoedanigheid van vennoot toe te kennen: het is noodzakelijk dat de overnemer aanvaardt zich op onbeperkte en hoofdelijke wijze te verbinden, wat door het bestuursorgaan wordt nagegaan bij de inschrijving in het aandelenregister en waarbij voorts zijn toetreding wordt vastgesteld.

Wanneer een schuldeiser de veroordeling vordert van een derde, overnemer van aandelen, tot betaling van een schuld waartoe de vennootschap gehouden is, moet hij bijgevolg bewijzen dat die derde zich uitdrukkelijk op onbeperkte en hoofde-lijke wijze heeft verbonden en dat bewijs kan door alle middelen rechtens worden geleverd.

Het middel dat uitgaat van de opvatting dat de hoedanigheid van vennoot van een coöperatieve vennootschap met onbeperkte aansprakelijkheid reeds door de verwerving van aandelen van die vennootschap ontstaat, faalt naar recht.

Dictum
Het Hof,
Verwerpt het cassatieberoep;
Veroordeelt de eiser tot de kosten.
Aldus geoordeeld door het Hof van Cassatie, eerste kamer, te Brussel

Noot: 

• Revue de Jurisprudence de Liège, Mons et Bruxelles [JLMB] LEONARD, Laura; AYDOGDU, Roman; Observations 'La mention 'bon pour...' dans les sociétés coopératives à responsabilité illimitée: valse-hésitation de la Cour de cassation' 2016, n° 6, p. 245-250.
• Fiscoloog C.B.; Noot 'CVOA: gaat met aandelen ook hoofdelijlke aansprakelijkheid over?' 2015, nr. 1423, p. 9-11.
• Tijdschrift voor Rechtspersoon en Vennootschap [TRV] VAN GERVEN, Dirk; Noot 'Bewijs van onbeperkte aansprakelijkheid in een CVOA' 2015, nr. 2, p. 135-139.
• Wetboek van Vennootschappen / 1999-05-07 / Artt. 352, 353 en 357, §§ 1, 2 en 3 / / 69

Gerelateerd
Aangemaakt op: za, 05/11/2016 - 15:29
Laatst aangepast op: za, 05/11/2016 - 15:29

Hebt u nog een vraag?

Hebt u nog een vraag in dit verband, klik dan hier om uw vraag aan ons te stellen, of meteen een afspraak te maken voor een consultatie.

Aanvulling

Heeft u een suggestie, aanvulling of voorstel tot correctie met betrekking tot deze pagina? Gebruik dit adres om het te melden.