-A +A

Romeinse slavernij

Printervriendelijke versiePrintervriendelijke versieVerstuur naar een vriendVerstuur naar een vriend
Titel van het boek: 
De Romeinse Mango en de aansprakelijkheid van de moderne verkoper voor verborgen gebreken
Publicatie
Auteur: 
Marcours
Tijdschrift: 
TPR
Jaargang: 
1989
Pagina: 
151
Samenvatting

Mango werd in het gewone Latijnse taalgebruik aangewend ter benoeming van de slavenhandelaar, de slavenverkoper of venaliciarius. De mango werd vaak geminacht omwille van de bedrieglijke praktijken waarbij hij gebreken van de slaven verdoezelde of hen eigenschappen toeschreef die ze niet hadden. De leer van de verborgen gebreken (naast andere rechtshandelingen mbt de verkoop van "roerende goederen") lijkt in Rome ontwikkeld om en rond de slavenhandel. De auteur licht dit toe met verwijzingen naar het Romeins recht en het hedendaags recht, gevolgd door een inkijk op de slavernij in Rome, in al haar vormen. 

151 De Romeinse mango en de aansprakelijkheid van de moderne verkoper voor verborgen gebreken (klik hier)
Macours G.

Elke student ter wereld die het recht aanleert vat sinds mensenheugenis de studie aan met een grondige studie van het Romeins recht. De studie van de verschillende rechtshandelingen wordt geïllustreerd met tal van voorbeelden, waarbij ondermeer de koop, verkoop, legaat, statuut en aansprakelijkheid, ... stereotiep wordt geïllustreerd met slaventransacties. Dit is niet abnormaal. Ook de Romeinen gebruikten in hun handboeken de zelfde voorbeelden. Slaven waren immers de meest waardevolle en meest verhandelde roerende goederen die de meest complexe juridische vragen opriepen. De juridische figuren zijn overgebleven en leven voort in onze huidige rechtsfiguren.

Wie echter denkt dat slavernij vandaag niet meer zou bestaan, heeft het verkeerd woord. Nog nooit in de geschiedenis zijn er zoveel slaven geweest als vandaag.

"Er is geen tijdperk in de geschiedenis geweest waarin we 27 miljoen slaven hadden. En die zijn er op dit ogenblik wel. Zelfs als we alle slaven die ooit uit Afrika geëxporteerd zijn, samentellen, komen we niet aan 27 miljoen. Het gebeurt nu. Maar kent u iemand in uw omgeving die zich daar nu druk om maakt?” - John de Bye, auteur “Liefde in Slavernij”.

Waar de prijs van de oudheid tot de negentiende eeuw voor een slaaf varieerde tussen de 1000 en de 12.000 dollar (in huidige munteenheid uitgedrukt), worden er vandaag slaven verhandeld voor prijzen tussen de 50 en de 300 dollar, waardoor hun "eigenaars" zelf geen belang meer hebben om hen fatsoenlijk te behandelen en hun leven bij "malfunctie" zelfs "economisch waardeloos" is geworden.

De moderne slavernij kan naast dwangarbeid tevens bestaan uit gedwongen sexploitatie of welkdanige handeling met een voortdurend karakter waarbij de persoonlijkheidsrechten van een individu worden aangetast, dan wel waarbij het individu als object wordt gecontroleerd of gehouden door een derde, middels opsluiting, geestelijke of lichamelijke mishandeling of dreigend fysiek of psychisch misbruik. Substantieel element bij moderne slavernij is de dehumanisatie of ontmenselijking van een individu, die hierna wordt behandeld als object, koopwaar, productiemiddel of grondstof en die fysiek wordt beperkt dan wel beperkt in de persoonlijke bewegingsvrijheid.

De slachtoffers kunnen variëren van:

• vrouwen mannen en kinderen tot slaaf gemaakt bij oorlogsvoering (vb. IS)
• schuldslaven (vaak personen die onder vals voorwendsel een lening aangaan onder valse voorwaarden, abstracte omvang, omvang verhoogbaar met extra hoge bijkomende kosten en waarbij de lening moet worden afbetaald door arbeid, zonder dat de vergoeding voor de arbeid kan volstaan om hun vrijheid terug te kopen.
• slavernij door afkomst (alleen al vandaag 600.000 slaven in Mauretanië en meer dan 40.000 in NIgeria)
• slavernij door religie of opinie. Zie ondermeer de 1 miljoen Falun Gong aanhangers in China die als grondstof voor de orgaanhandel worden gebruikt en waarbij zelfs de term oogsten van organen wordt gebruikt.
• slavernij door ontvoering of overheidsdwang
• kindsoldaten
• vrouwen, mannen en kinderen, slachtoffer van de mensenhandel die opgesloten zitten in hokken alwaar ze onze spotgoedkope kleding maken. Zij hebben geen bewegingsvrijheid, zijn illegaal naar hier gelokt, ze hebben een niet afbetaalbare schuld aan mensenhandelaars. Zij krijgen te weinig aandacht omdat nu eenmaal seksslavinnen en gedwongen prostitutie als zeker bestaande vorm van moderne slavernij bestaat en vooral meer aandacht krijgt door de prikkelende sensatiewaarde. Maar voor elke seksslavin zijn er minstens 10 textielslaven, slavinnen of kinderen.
• mensen die zichzelf als slaaf verkopen om de schuld van een eigen schuld of die van een derde, vaak een ouder of een kind af te betalen (deze transactie bestond ook in Rome en werd en wordt meer dan eens toegepast).
 

Slavernij (Latijn: servitus; servus - "slaaf", ook wel ancillus genoemd) bestond in Rome sinds de oprichting van Rome. Slavernij is zeker geen Romeinse uitvinding en bestond in veel oudere en ook in verwijderde culturen..

Servi was de algemene naam van de Romeinse slaven. Als bedienden heetten zij familia, in de huislijke kring pueri, als een zakelijke eigendom mancipium.

 

Jean-Leon Gérome - Slave Market in Ancient Rome [c.1884]

Merk links de Mango op die de slavin aanbiedt. Slaven werden inderdaad naakt verkocht. Slaven doe verkocht werden zonder waarborg werden verkocht met een zwarte kap. Waardevolle slaven (zijnde slaven die bijzondere eigenschappen hadden, lees vaardigheden of schoonheid werden niet openbaar verkocht maar in privéwinkels of via tussenparsonen. De kostprijs van een gemiddelde slaaf lag in de buurt van 2 gemiddelde maandlonen. Slaven met uitzonderlijke capaciteiten werden verkocht voor een  gemiddeld jaarloon. Raciale afkomst had in Rome weinig of geen betekenis, noch als reden van slavernij, noch als waardebepaling. Herkomst, leeftijd, kennis, gezondheid, schoonheid des te meer. Griekse slaven en in iets mindere mate Egyptische slaven waren de duurste omwille van hun verfijning en kennis. Deze schilderijen tonen knappe naakte vrouwen (zonder dat de geslachtsdelen werden geschilderd). In werkelijkheid waren de vrouwen die publiek op markten geveild werden niet bepaald knappe verschijningen. De mooie vrouwen werden in luxe shops, dan wel gesloten kringen, verkocht of geveild. De toga's die gedragen werden laten anderzijds misschien uitschijnen dat de voorgestelde slavenveiling niet plaats vond op de gebruikelijke publieke markt maar eerder in gesloten betere kring voor de nobelen, dragers van de toga.

Locatie van de slavenmarkt in Rome

De oudste slavenmarkt in het Oude Rome was gelegen in het gebied genaamd de Graecostadium achter de Basilica Julia in het Forum Romanum. De markt was enorm groot en zeer populair bij de Romeinen. De handel in slaven was zeer lucratief. De beste slaven waren te vinden in de Saepta (gebouwd door Septimius Severus in de buurt van het forum), zijnde de duurdere wijk met de beste winkels en tevens de ontmoetingsplaats van de rijke Romeinen.

Voor de Griekse slaven was er een bijzondere markt, het Graecostadium (markt voor Griekse slaven). Sommige van de eerste grote aantallen Romeinse slaven kwamen uit Griekenland. Veel Grieken werden naar Rome gebracht als slaven. Aemilius Paulus, de overwinnaar van de Slag bij Pydna in Griekenland in 168 voor Christus zou 150.000 Grieken gevangen genomen hebben en in Rome verkocht. In Rome was het Grieks de culuurtaal gesproken door de betere klasse en het Latijn de volkstaal. Het stond chique een Griekse slaaf te hebben, die de kinderen kon Grieks (en wiskunde en filosofie) leren en die meer verfijnd en volgens Romeinse normen meer geculiveerd was dan de gevangen gevomen Galliërs, Traciërs...

De verkoop van slaven in de slavenmarkt werd uitgevoerd op vele manieren, zijnde dezelfde wijze waarop andere goederen werden verkocht. De verkoper (mango) benadrukt de kenmerken en voordelen en bijzondere eigenschappen van de slaaf. In de regel werden slaven naakt verkocht op een verhoogje. Voor de verkoop werden ze extra gevoed, geparfumeerd, gemaquilleerd..  

Het Romeinse recht eiste dat de mango de etnische afkomst (natio) van de slaven (benaming van ooorsprong) meedeelde bij de verkoop van de slaven. Hiertoe werden bij de verkoop plakkaten (tituli) opgehangen aan de nek van de slaven, met  detaillering van hun nationaliteit, afkomst, vaardigheden, hun goede en, mindere eigenschappen en hun zwakke punten. Op de tituli werd ook vermeld of de slaaf eerste hands of tweede hands was en of hij reeds vergrijpen had gepleegd, zoals weglopen). De mango was verplicht correct de etiketeren. Soms wirdt de mango onvoldoende over de door hem verkochte slaaf, of dierf hij geen omschrijving geven. Alsdan werrd de slaaf niet naakt maar gehuld in een kap verkocht als een "kat in een zak".

Slaven werden geprijsd op basis van hun verschillende attributen. De prijzen werden bepaald door rekening te houden met de volgende kenmerken:

Afkomst
Leeftijd
Geslacht (mannen, vrouwen, eunichen of gecastreerde mannen, die gewild waren door de vrouwen) 
Fysieke kracht en attributen
Gezondheid
Uiterlijk
Vaardigheden
Beharing (Romeinen waren vies van beharing en anderzijds werd beharing gezien als begin van de puberteit. Slaven vlak voor de puberteit waren waardevoller omdat zij beter kneedbaar werden geacht)
Intelligentie en onderwijs

De waarde van een slavin was lager dan die van een mannelijke slaaf, behoudens indien de slavin van uitzonderlijke schoonheid was

Slaven met een uitzonderlijke schoonheid of die als zeldzaam (om welke reden ook) werden beoordeeld , werden niet tentoongesteld aan het publiek op de gemeenschappelijke slavenmarkt, maar werden getoond aan de kopers in prive (arcana Tabulata catastae).

Speciale vaardigheden werden gewaardeerd door de eigenaren die de slaven als kunstenaars, musici, accountants en docenten gebruikten. Slaven die de rol konden vervullen van huisslaaf ter vervulling van alle wensen van hun meesters en meesteressen waren kostbaar.

Bijzondere waarde werd gehecht aan vrouwelijke slaven die bedreven waren in het maken van de uitgebreide kapselsgedragen door rijke Romeinse vrouwen. De Romeinse slaaf kappers werden ornatrices genoemd.

Romeinen zochten op de slavenmarkt alle soorte nieuwigheden en rariteiten zoals misvormde mannen en vrouwen, zoals geëpileerde dwergen met grote genitaliën, mannen met een uitzonderlijk lang lid, geestelijk gehandicapten... Deze "uitzonderlijke slaven" werden verkocht aan hoge prijzen. 

Voor de Romeinen was de slavenhandel big business. In feite was het grootste deel van de economie was gebaseerd op de slavenhandel. In het Kezizerrijk bestaond de populatie voor 70% uit slaven. De Romeinen die een slaaf op een veiling kocht, inspecteerde de slaven, zoals wij vandaag bij aankoop een gebruikte auto zouden inspecteren. En net als een gebruikte auto, kon de koper van de slaaf zich te ontdoen van de slaaf, wanneer deze te oud werd voor  verder gebruik.

Slaven werden zoals auto's vandaag verkocht met garanties. Als de slaaf verborgen gebreken had die niet in de garantie werden vermeld, diende verkoper de slaaf terug te nemen, bij protest binnen de zes maanden (garantieperiode) meer een schadevergoeding voor het verlies goed van de koper (bv. verzorging en voeding).

De slavenhandelaren werden Venalitii genoemd. zij werden bekeken met wat wantrouwen, zelfs vergeleken met pooiers. De slavenhandelaar kreeg daardoor in de Latijnse volksmond de (scheld)naam: "Mango". Om hun wanpraktijken, gebrek aan eerlijkheid en integriteit in te tomen stelde het Romeinse recht rechtsregels op inzake oorsprongvermelding, verplichte etikketering, waarborgen tegen verborgen gebreken en andere rechten voor de kopers, die tot vandaag vcoortleven in het kooprecht voor de koopwaar van vandaag.

De slavenhandelaars waren onderworpen aan een economische inspectie. Zij stonden onder toezicht van de Aediles die erop toezagen dat hun koopwaar openlijk en eerlijk werden verkocht. 

Kopers dienden hun koopwaar zonder verhulling (lees zonder kledij) kunnen onderzoeken. Van dichtbij, met het oog en de koopwaar kunnen betasten. Geïmporteerde slaven uit de Romeinse provincies werden tentoongesteld met een voet die gewit werd met krijt, zoals de Romeinse wet dit eiste als bijzonder teken van, herkomst. De mango hield de slaven in houten hokken of ijzeren kooien. 

Romeinse burgers investeerden ook in slaven. Dit kon hen zelfs schatrijk maken. Deze inversteerders werden anders dan de slavenhandelaars neit als minderwaardig aanzien, maar hadden een groot aanzien.

De meest voorkomende "koopwaar" van slaven op openbare veilingen waren mannelijke slaven, gevangen genomen als krijgsgevangenen. 

Slaven die ongeschoold waren en geen speciale vaardigheden of kennis hadden kregen de moeilijkste taken, hun werk- en leefomstandigheden waren vele malen slechter dan in de stad . Dergelijke slaven werden aan het werk gezet op boerderijen, of ingezet voor de uitvoering van openbare (bouw)werkenp, het schoonmaken en werken in riolen en openbare baden. Andere slaven werden veroordeeld tot de ondergrondse werken in tin en koper mijnen of in zoutmijnen. Hun levensverwachtingen werden in maanden uitgedrukt.. Mannelijke slaven konden worden veroordeeld om te werken onder de zweep in de Romeinse galeien. Deze slaven werden vastgekentend om niet losgemaakt te worden van het schip. Zij waren naakt op (soms een lendendoek na) en deden hun behoeften vastgeketend waar ze zaten. Galeien kon men soms van meer dan een kilometer ruiken.

De hoofden van de slaven die werkten op het platteland werden regelmatig geschoren en hun haar werd gebruikt voor pruiken en haarstukjes maken voor rijke Romeinen.

Romeinse burgers hadden het recht op zelfmoord, zijnde een nobele dood. Slaven hadden dit recht niet. Een poging tot zelfmoord of de medewerking aan een zelfmoord werd zwaar bestraft en veroorzaakte een minwaarde van de de slaaf bij eventuele doorverkoop. De poging tot zelfmoord, net zoals bv. eerder vluchtgedrag of opstandandigheid, diende bij de verkoop vermeld.

De bestraffing van slaven

Onder de Romeinse Republiek kon de eigenaars van slaven deze naar believen behandelen en bestraffen.Het Latijnse woord "potestas" werd toegepast op de macht over de slaaf, en hetzelfde woord werd gebruikt om de macht van de vader, de pater familias aan te duiden over zijn kinderen. De Pater familias kon geen enkele straf krijgen voor welke behandeling (tot de dood toe) van iemand die onder zijn potestas lag.

Slaven konen naar willekeur gedood, gestraft, gegeseld gecastreerd worden. Slaven hadden geen burgerrechten en konden dus niet huwen. Natuurlijk hadden slaven relaties, partners en kinderen. De Pater familias kon deze gezinnen scheiden en de "onderdelen" van zijn patrimonium afzonderlijk verkopen.

Echter dient opgemerkt dat het niet stond om slaven slecht te behandelen en dat het juist voornaam stond om slaven goed te behandelen.

Het lot van de slaven werd verbeterd in het Keizerrijk waarbij willekeurige castratie en doden van een slaaf werd bestraft met de doodstraf.

Wanneer slaven zich schuldig maakten aan misdrijven waren zij onderworpen aan een bijzondere bestraffing. Hierna volgt een opsomming van de bestraffingen:

1. Kruisiging
Wanneer een slaaf werd gestraft voor een halsmisdaad, werden zij gewoonlijk gekruisigd (hoewel dit uiteindelijk onder het bewind van keizer Constantijn werd verboden). De kruisiging kon zelfs worden opgelegd voor mindere vergrijpen zoals diefstal. De slaaf werd voor het eerst gegeseld en vervolgens ontdaan van zijn kleding en genageld of gebonden aan het kruis. De nagels zijn ingevoegd boven de pols, tussen de twee botten van de onderarm of aangedreven door de pols.

Aan het kruis genageld ontstond er een enorme spanning op de polsen, armen en schouders die vaak resulteerde in een dislocatie van de schouder en elleboog gewrichten. De slaaf was hierdoor niet meer in staat om te ademen en overleed uiteindelijk door verstikking. Kruisiging betekende een pijnlijke en langzame dood. De doodstrijd door kruisiging kan variëren van uren tot een aantal (tot zelfs negen) dagen. 

2. De Stadslaaf werd gestuurd naar het land bij wijze van straf

Deze straf hield in dat de slaaf weg van de familia urbana naar het rustica (platteland) Werd gestuurd.. Plattelands-slaven werden wreder behandeld dan de slaven in de stad. Land-slaven werkten in ketens en werden 's nachts onder bewaking vastgehouden in een werkhuis. Sommigen van hen werden gebrandmerkt of had tatoeages op hun voorhoofd gegraveerd. Sommige land slaven hadden hun hoofd geschoren en hun haar werd gebruikt om pruiken voor rijke Romeinse vrouwen produceren. Het was dan ook een zware straf voor een stad-slaaf naar het land te worden verzonden.

3. Straf bij moord of aanval op de meester

Door de angst voor slavenopstanden en de vrees vermoord te worden door hun slaven, voorzagen de Romeinen in de martelstraf gevolgd door het doden van alle slaven van de dominus, de volledige familia..Aldus wilden de Romeinen bekomen dat de slaven onderling de opstand of voorgenomen moord zouden verhinderen.

4. Straf - weggelopen slaven
Een weggelopen slaaf kon wettelijk niet het voorwerp van verkoop zijn. Een groep van personen genoemd Fugitivarii maakte er hun werkzaamheid van om tegen beloning weggelopen slaven op te sporen en terug te brengen. Weggelopen slaven werden gebrandmerkt op het voorhoofd met letters FUG , afkorting van "fugitivus", (wegloper). Het opzettelijk breken van de gewrichten of botten was ook een bestraffing van weggelopen slaven.

5. Brandmerking of Tattoos

De slaaf straf voor diefstal moest worden gebrandmerkt op het voorhoofd met de letters "FUR", van het Latijnse woord voor dief "fure" was. Tatoeëren werd soms gebruikt in plaats van branding als een middel om permanent markeren van een slaaf met het teken van zijn misdaad. Nieuwe slaaf rekruten van gladiator-scholen kregen een tatoeages op handen, benene en gezicht, merktekens of stigmata geheten. 

6. Geselen

De flagrum of flagellum was een korte zweep bestaande uit drie leren riemen, waarop kleine stukjes metaal of scherp bot werd bevestigd. De flagellatie kon het verwijderen van de huid van een slaaf bewerkstellen. Een variatie van de Romeinse gesel het vervangen van de ijzeren staafjes of bot  door haken waardoor de huid van het lichaam werd weggescheurd.

7. De Zweep

Slaven kostten geld. Hierdoor werden het vaakst straffen toegebra cht die de "koopwaar" niet beschadigde, minstens geen blijvende schade toebracht. De zweep was aldus de meest voorkomende straf. Slaven die ernstig werden gegeseld met de zweep werden opgehangen met een gewicht gebonden aan hun voeten, waardoor zij zich tijdens de zweepslagen niet konden verplaatsen.

8. Vernedering en de furca

Een minder ernstige vorm van straf bestond er in dat de slaaf werd gedwongen om een ​​stuk hout te dragen om hun hals waar ze ook gingen. Dit werd furca genoemd en de slaaf die was onderworpen aan deze straf werd voorgoed furcifer genoemd.

9. Werkstraf

Slaven konden ook bij wijze van straf worden opgesloten in een werk-huis, of huis van correctie, waar ze werden verplicht om een ​​molensteen te draaien voor het malen van graan.

Gerelateerd
Bibliotheek
In bibliotheek?: 
Dit item is beschikbaar in de bibliotheek van advocatenkantoor Elfri De Neve
Nog dit: 

Romeinse slavenmarkt, geschilderd rond 1882 door Gustave Boulanger
Opmerking: Slaven werden volledig naakt verkocht en niet in gescheurde lompen
Merk de bordjes op rond de nek van de slaven en de mango in het geel

Voeding van de slaven:

Slaven ontvingen maandelijks (menstruum[) of dagelijks (diarium) een hoeveelheid graan, vijgen, olijven, wijn en azijn (demensum).

Kledij slaven

De kleding verschilde niet van die van de armere burgers en bestond meestal uit een grove, bonte tunica, de goedkoopste kleding van die tijd.Huisslaven droegen betere kleidng.Huisslaven werden vaak mooi gekleed als teken van rijkdom en weelde van hun dominus of domina.

Gladiatoren kochten vaak dure kleding. Geen enkele slaaf mocht een toga dragen.

Aangemaakt op: zo, 26/11/2017 - 11:15
Laatst aangepast op: zo, 26/11/2017 - 11:24

Hebt u nog een vraag?

Hebt u nog een vraag in dit verband, klik dan hier om uw vraag aan ons te stellen, of meteen een afspraak te maken voor een consultatie.

Aanvulling

Heeft u een suggestie, aanvulling of voorstel tot correctie met betrekking tot deze pagina? Gebruik dit adres om het te melden.