-A +A

Pleidooi voor de schrapping van de anterioriteitsvoorwaarde van de Pauliana – De fusie en splitsing als testcase

Printervriendelijke versiePrintervriendelijke versieVerstuur naar een vriendVerstuur naar een vriend
Publicatie
Auteur: 
De Leo Frederik
Tijdschrift: 
Rechtskundig Weekblad
Uitgever: 
intersentia
Jaargang: 
2017-2018
Pagina: 
403
Samenvatting

In deze bijdrage betogen we dat de anterioriteitsvoorwaarde van de Pauliana geschrapt moet worden. Na de vaststelling dat noch de Belgische aanwezigheid noch de Nederlandse afwezigheid van de anterioriteitsvoorwaarde een deugdelijke grondslag heeft, beargumenteren we dat die voorwaarde evenmin efficiënt is. Vervolgens nemen we de fusie en splitsing als testcase. Daaruit concluderen we dat de schrapping van de anterioriteitsvoorwaarde de efficiëntie van de Pauliana als gemeenrechtelijk schuldeisersbeschermingsmechanisme (bij fusie en splitsing) ten goede zou komen.

 

Inhoudstafel tekst: 

I. Inleiding: opzet en plan van behandeling
II. Algemeen pleidooi voor de schrapping van de anterioriteitsvoorwaarde
A. Ondeugdelijke grondslag van de anterioriteitsvoorwaarde
B. Inefficiëntie van de anterioriteitsvoorwaarde
III. Bijzondere toepassing: fusie en splitsing als testcase
A. Het opstellen van de testcase: de Pauliana bij fusie en splitsing
B. Anterioriteitsvoorwaarde aanwezig
C. Anterioriteitsvoorwaarde afwezig
IV. Conclusie

Rechtsleer:

• S. De Dier, «Pauliaanse vordering en nietigheidsvordering tegen vennootschapsbesluiten met externe werking: aan elkaar gewaagd», TPR 2016, 1237-1300.
• P. Wéry, «L’action paulienne: sa nature juridique et ses rapports avec la réparation en nature en matière extracontractuelle» (noot onder Cass. 26 april 2012), RCJB 2015, (66) 71.
• H. De Page, Traité élémentaire de droit civil belge, III, Brussel, Bruylant, 1967, 243-244;
• A. Van Oevelen, «Kroniek van het verbintenissenrecht (1993-2004)», RW 2004-05, (1641) 1662;
• R. Kruithof, «Overzicht van rechtspraak (1974-1980). Verbintenissen», TPR 1983, (495) 691;
• J. Speecke, «Invorderingsmogelijkheden tegen onwillige belastingbetalers: de pauliaanse vordering of actio Pauliana» (noot onder Rb. Hasselt 8 mei 2002), TFR 2002, (897) 899.
• L. Cornelis, Algemene theorie van de verbintenis, Mechelen, Intersentia, 2000, 382;
• S. Stijns, Verbintenissenrecht, leerboek deel I, Brugge, die Keure, 2005, 232-233.
• A. Lenaerts, Fraus omnia corrumpit in het privaatrecht, Brugge, die Keure, 2013, 108;
• V. Sagaert en E. Dewitte, «Actuele ontwikkelingen inzake de derdenwerking van contracten» in S. Stijns (ed.), Themis Cahier nr. 75, Verbintenissenrecht, Brugge, die Keure, 2012, (135) 161;
• S. Notarnicola, «Ã€ propos de l’action paulienne: quand le créancier poursuit la condamnation du tiers acquéreur au paiement des sommes dues par le débiteur indélicat» (noot onder Antwerpen 3 januari 2005), TBBR 2008, (167) 169.
• P. Van Ommeslaghe, «Examen de jurisprudence (1968-1973). Les obligations», RCJB 1975, (597) 694;
• A. Voet, «Terug naar een strengere beoordeling van de anterioriteitsvoorwaarde als één van de toepassingsvoorwaarden van de pauliaanse vordering?» (noot onder Rb. Antwerpen 25 juni 2004), TFR 2005, (227) 230;
• J. Vananroye, en L. Mariën, «Fraus en schuldeiserbenadeling in het ondernemingsrecht» in A. De Boeck (ed.), Fraus omnia corrumpit: mogelijkheden en moeilijkheden in het privaatrecht, Brugge, die Keure, 2014, (107) 116-118.
• A. Lenaerts, «Over de pauliaanse vordering: draagwijdte van de anterioriteitsvoorwaarde en rechtsgevolgen», TBBR 2009, 494.
• A. Lenaerts, «Fraus omnia corrumpit: autonome rechtsfiguur of miskend correctiemechanisme?», RW 2013-14, (362) 367;
• V. Sagaert en E. Dewitte, o.c., in S. Stijns (ed.), Themis Cahier nr. 75, Verbintenissenrecht, 162.
• S. Stijns, «Contractanten en derden: derde-medeplichtigheid en actio Pauliana, sterkmaking en schijnvertegenwoordiging, derdenbegunstiging» in S. Stijns (ed.), Themis Cahier nr. 41, Verbintenissenrecht, Brugge, die Keure, 2007, (25) 39-41;
• R. Kruithof, H. Bocken, F. De Ly en B. De Temmerman, «Overzicht van rechtspraak (1981-1992). Verbintenissen», TPR 1994, (171) 688;
• F. Top, «De Pauliaanse vordering kan in beginsel geen afbreuk doen aan de rechten van derden te goeder trouw verkregen op het door die vordering geviseerde onroerend goed», T.Not. 2006, (175) 175;
• S. Loosveld, «L’action paulienne: une institution séculaire en pleine vogue» (noot onder Brussel 19 oktober 1998), TBBR 2001, (153) 153-165.
• P. Van Ommeslaghe, «Examen de jurisprudence (1968-1973). Les obligations», RCJB 1975, (597) 695;
• E. Dirix en A. Van Oevelen, «Kroniek van het verbintenissenrecht (1985-1992)», RW 1992-93, (1209) 1255;
• V. Sagaert en E. Dewitte, o.c., in S. Stijns (ed.), Themis Cahier nr. 75, Verbintenissenrecht, 164;
• S. Stijns, o.c., in S. Stijns (ed.), Themis Cahier nr. 41, Verbintenissenrecht, 41;
• S. Notarnicola, «Ã€ propos de l’action Paulienne: quand le créancier poursuit la condamnation du tiers acquéreur au paiement des sommes dues par le débiteur indélicat» (noot onder Antwerpen 3 januari 2005), TBBR 2008, (167) 169;
• R. Posner, Economic Analysis of Law, New York, Aspen Publishers, 1998, 14;
• N. Kaldor, «Welfare Propositions of Economics and Interpersonal Comparisons of Utility», The Economic Journal 1939, 549-552;
• J-F. Romain, Théorie critique du principe général de bonne foi en droit privé, Brussel, Bruylant, 2000, 594;
• J. Hicks, «The Foundations of Welfare Economics», The Economic Journal 1939, 696-712.
• V. Sagaert, «De gevolgen van de actio Pauliana en haar band met de ongerechtvaardigde verrijking», TBBR 2001, (569) 574 en 580;
• M.E. Storme, «De uitwendige rechtsgevolgen van verbintenissen uit overeenkomst en andere persoonlijke rechten: zgn. derde-medeplichtigheid aan wanprestatie, Pauliana en aanverwante leerstukken» in BVBJ-VPG, Overeenkomsten en derden: De externe gevolgen van overeenkomsten en de derde-medeplichtigheid, Brussel, 1995, 147-148, ook raadpleegbaar op http://www.storme.be/3medeplichtigheid.pdf;
• H. De Page, Traité élémentaire de droit civil belge, III, 257;
• N. Geelhand, Belangenafweging in het huwelijksvermogensrecht: de belangen van de niet-contracterende echtgenoot versus de belangen van de derde-medecontractant. 2. Rechtsvergelijkend overzicht van de toepassing van het vertrouwensbeginsel in het huwelijksvermogensrecht, Gent, Mys en Breesch, 1994, 795-798;
• H. De Page, Traité élémentaire de droit civil belge, III, 227;
• C. Van Der Elst, Shareholders as Stewards: Evidence from Belgian General Meetings, 2013, beschikbaar op SSRN: http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2270938.
• F. De Leo, «Het vennootschaps- en boedelbelang in de queeste van Dionysos: naar nieuwe
• F. Damsteegt-Molier, Relativering van eigendom: een analyse aan de hand van de relativering van de levering c.p., de relatieve werking van de vernietiging op grond van de actio Pauliana en van de blokkeringsregel bij beslag op roerende zaken, Den Haag, Boom Juridische Uitgevers, 2009, 77-82.
• W.H.M. Reehuis en E.E. Slob, Parlementaire Geschiedenis Nieuw Burgerlijk Wetboek, Boek 3, Deventer, Kluwer, 1990, 215;
• G.H. Gispen, «De onrechtmatige daadvordering als complement van de actio Pauliana» in A. Hees en L. Timmerman (eds.), Vragen rond de faillissementspauliana, Deventer, Kluwer, 1998, (31) 32;
• J.H. Nieuwenhuis, «De actio Pauliana begrepen als vordering uit onrechtmatige daad» in A. Hees en L. Timmerman (eds.), Vragen rond de faillissementspauliana, Deventer, Kluwer, 1998, (51) 55.
• F. De Leo, «All creditors are equal, but some creditors are more equal than others» (noot onder GwH 6 oktober 2016), TBH 2017, 734-742
• T. Tilquin, Traité des fusions et scissions, Deurne, Kluwer, 1993, 331;
• K. Van Raemdonck, «De actio Pauliana: vaak een ongeladen wapen tegen de splitsing met een beweerd frauduleus oogmerk» (noot onder Kh. Dendermonde 9 december 1997), V&F 1998, (368) 368;
• K. Geens, «Over veinzing, stromannen en tussenpersonen», TFR 2003, (407) 412.
• K. Selleslags, Inbreng en overdracht van bedrijfstak en algemeenheid, aspecten van vennootschapsrecht, Gent, Larcier, 2004, 199;
• J. Vananroye, «Collectieve schade in het faillissement, in het bijzonder bij aansprakelijkheid wegens onrechtmatige kredietverlening en -handhaving», TRV 1999, (152) 159;
• F.P. Van Koppen, Actio Pauliana en onrechtmatige daadvordering, Deventer, Kluwer, 25-26).
• B. Katan, Toerekening van kennis aan rechtspersonen, Deventer, Kluwer, 2017, xv + 609 p.
• J. Vananroye en G. Lindemans, «Schuldeisersbescherming in het vennootschapsrecht: een rouwbericht» in VRG Alumni (ed.), Recht in beweging – 24ste VRG alumni dag, Antwerpen, Maklu, 2017, voetnoot 48.
• S. Stijns, Verbintenissenrecht, leerboek deel Ibis, 43;
• R.J. De Weijs, «Naar een flexibele benadering van wetenschap van benadeling onder de Pauliana», WPNR 2007, (848) 855-856.
• H. De Wulf en P. Traest, «Aspecten van gemeen- en strafrechtelijke schuldeiserbescherming bij herstructureringen» in E. Alofs, K. Broekx en H. Casman, Insolventierecht, XXXIste Postuniversitaire Cyclus Delva, Mechelen, Kluwer, 2005, (55) 60;
• J. Van Riel, «De nieuwe positie van schuldeisers bij vermogensherschikkingen na de wet van 22 november 2013», TRV 2014, (21) 37.
• J. Vananroye, «De parabel van het afgesneden worstje (of: het winstoogmerk)», TRV 2015, 482-489.
• Ph. Colle en B. Van Den Brande, «De aansprakelijkheid van oprichters en van bestuurders bij ongeldige inbrengen» in B. Tilleman, A. Benoit-Moury, O. Caprasse en N. Thirion (eds.), De oprichting van vennootschappen en de opstartfase van ondernemingen – La constitution de sociétes et la phase de démarrage d’entreprise, Brugge, die Keure, 2003, (551) 568;
• R. Kruithof, H. Bocken, F. De Ly en B. De Temmerman, o.c., TPR 1994, 692. Ook Nederland volgt die redenering (zie: A.S. Hartkamp en C. Sieburgh, Asser serie, Verbintenissenrecht 6-III Algemeen overeenkomstenrecht, Deventer, Wolters Kluwer, 2010, 595).
• Y. De Cordt, «Les assemblées générales», JT 2011, 218.
• K. Geens en M. Wyckaert, De vennootschap – Algemeen deel, Mechelen, Kluwer, 2011, 610;
• K. Byttebier en A. François, «De nietigheidsregeling inzake besluiten van de algemene vergadering van aandeelhouders revisited», V&F 2000, 198;
• S. De Dier, Nietigheid van bestuursbesluiten in een vennootschap, Roularta, Roeselare, 2016, 227-239.
• J. Van Riel, De schuldeiserbescherming bij fusie en splitsing. Wat als je schuldenaar zichzelf niet meer is?, onuitg. masterthesis Rechten KU Leuven, 2013, 14.

Rechtspraak

• Cass. 29 oktober 2015, TRV-RPS 2016, 63, noot G. Lindemans;
• Cass. 13 maart 2015, TRV-RPS 2016, 65, noot G. Lindemans;
• Cass. 15 mei 1992, RW 1992-93, 330, noot E. Dirix.
• Gent 2 januari 2001, DAOR 2001, 49, noot G.L. Ballon;
• Rb. Brugge 26 juni 2000, RW 2001-02, 282;
• Rb. Hasselt 23 april 2001, RW 2003-04, 1350;
• Gent 2 januari 2001, DAOR 2001, (49) 55, noot G.L. Ballon;
• Antwerpen 22 mei 2007, RW 2009-10, 928;
• Rb. Brugge 26 juni 2000, RW 2001-02, 282.
• Rb. Hasselt 23 april 2001, RW 2003-04, 1350;
• Cass. 20 maart 2008, RW 2008-09, 362;
• Brussel 6 december 1967, Pas. 1968, II, 115;
• Rb. Brussel 3 maart 1997, T.Not. 1997, 454;
• Luik 13 november 1997, TBBR 1998, 366;
• Rb. Hasselt 23 april 2001, RW 2003-04, 1350;
• Gent 2 januari 2001, DAOR 2001, (49) 54, noot G.L. Ballon.
• Cass. 13 maart 2015, TRV 2016, 65;
• Bergen 11 oktober 2005, TBH 2006, 841;
• Kh. Brugge 6 juni 2011, RW 2012-13, 671;
• Rb. Luik 10 september 1999, TBH 2000, (380) 384-385, noot I. Samoy;
• Brussel 2 december 2002, RABG 2003, 672, noot G. Jocqué;
• Gent 15 september 2008, TBBR 2009, 529.
• Rb. Luik 10 september 1999, TBH 2000, (380) 385, noot I. Samoy;
• Cass. 19 maart 1998, RW 1998-99, 1177, noot K. Van Raemdonck;
• Luik 23 december 2003, JT 2004, 384;
• Antwerpen 29 juni 2009, NJW 2010, 700, noot C. Lebon;
• Cass. 19 maart 1998, RW 1998-99, (1177) 1178, noot K. Van Raemdonck;
• Gent 20 juni 1989, RW 1991-92, 504;
• Gent 15 september 2008, TBBR 2009, 529.
• Cass. 19 maart 1998, RW 1998-99, (1177) 1178, noot K. Van Raemdonck;
• Gent 20 juni 1989, RW 1991-92, 504;
• Gent 15 september 2008, TBBR 2009, 529.
• Cass. 26 april 2012, TBH 2012, 726;
• Cass. 26 april 2012, RW 2012-13, 944, noot G. Velghe;
• Cass. 29 oktober 2015, TRV 2016, (63) 64, noot G. Lindemans;
• Cass. 29 oktober 2015, TBH 2016, 226, noot G. Lindemans;
• HR 14 april 1881, W. 1881, 4635.
• HR 14 april 1881, W. 1881, 4635.
• Cass. 19 maart 1998, RW 1998-99, (1177), 1179, noot K. Van Raemdonck;
• Kh. Dendermonde 9 december 1997, TRV 1998, (325) 332, noot S. Loosveld.
• HR 23 december 1949, NJ 1950, 262
• HR 22 september 1995, NJ 1996, 706.
• Cass. 28 november 2013, TRV 2014, 287.
• Kh. Dendermonde 9 december 1997, RW 1998-99, 123, TRV 1998, (325) 330, noot S. Loosveld;
• Kh. Dendermonde 28 november 2016, TRV-RPS 2017, 363, noot G. Lindemans. Vanuit Europeesrechtelijke hoek kan die mogelijkheid echter in vraag gesteld worden (zie: F. De Leo, «De actio pauliana bij fusie en splitsing: een (on)zeker bestaan?», DAOR 2017, afl. 3, 19-28).
• Rb. Luik 10 september 1999, TBH 2000, (380) 385, noot I. Samoy;
• Cass. 29 oktober 2015, TRV 2016, (63) 64, noot G. Lindemans.
• HR 16 februari 1996, NJ 1996, 367,
• Antwerpen 16 november 2009, NJW 2010, 668, noot C. Lebon;
• Antwerpen 29 juni 2009, NJW 2010, 700, noot C. Lebon;
• Rb. Hasselt 23 april 2001, RW 2003-04, 1350;
• Cass. 5 januari 2006, RW 2008-09, 361;
• Gent 2 januari 2001, DAOR 2001, (49) 54-55, noot G.L. Ballon;
• Kh. Dendermonde 9 december 1997, TRV 1998, (325) 330, noot S. Loosveld.
• Gent 2 januari 2001, DAOR 2001, (49) 55-56, noot G.L. Ballon;
• Kh. Dendermonde 9 december 1997, TRV 1998, (325) 330-331 en 333, noot S. Loosveld.
• Luik 7 oktober 2010, Jura Falconis 2013-2014, 3, noot R. Van Cleemput.
• Cass. 19 maart 1998, RW 1998-99, (1177) 1179, noot K. Van Raemdonck;
• Brussel 5 mei 2010, TBH 2012, 49, noot N. Cooreman en H. De Wulf.
• Rb. Luik 10 september 1999, TBH 2000, (380) 385, noot I. Samoy

Gerelateerd
Aangemaakt op: di, 21/11/2017 - 20:11
Laatst aangepast op: di, 21/11/2017 - 20:11

Hebt u nog een vraag?

Hebt u nog een vraag in dit verband, klik dan hier om uw vraag aan ons te stellen, of meteen een afspraak te maken voor een consultatie.

Aanvulling

Heeft u een suggestie, aanvulling of voorstel tot correctie met betrekking tot deze pagina? Gebruik dit adres om het te melden.