-A +A

Het Grondwettelijk Hof als strategische actor in controversiële zaken: meten is weten

Printervriendelijke versiePrintervriendelijke versieVerstuur naar een vriendVerstuur naar een vriend
Publicatie
Auteur: 
De Jaegere Josephine
Tijdschrift: 
Rechtskundig Weekblad
Uitgever: 
intersentia
Jaargang: 
2017-2018
Pagina: 
1282
Samenvatting

De grondwet legt krachtlijnen en fundamenten van een staat weer en zijn derhalve vatbaar voor uiteenlopende redelijke interpretaties. In deze bijdrage wordt onderzocht welke argumenten het Grondwettelijk Hof daarbij in overweging neemt, meer zelfs essentieel vindt.

Het Grondwettelijk Hof heeft de bijna mystieke verantwoordelijkheid om bij zijn besluitvorming die argumenten (lees alle) te betrekken die ertoe kunnen bijdragen de Belg te overtuigen dat de gekozen oplossing een weloverwogen, verstandige, correcte, bedoelingsconforme  en redelijke uitlegging van de Grondwet is. 

Dit artikel concentreert zich op het strategische gedrag van het Belgische Grondwettelijk Hof in controversiële zaken. Op basis van een aantal voorbeeldarresten legt de auteur uit ik uit hoe de controversiële aard van een zaak, alsook variatie in de rechtspraak (dictum; verwijzingspraktijk en toepassing van de proportionaliteitstoets) gemeten kunnen worden.

Of controverse effectief een significante verklarende factor is van deze variatie, kan worden blootgelegd door een grondige empirische analyse. De belangrijkste bevindingen van deze analyse worden in dit artikel samengevat.

De auteur stelt in haar inleiding dat constitutionele hoven een grote invloed kunnen uitoefenen op zowel vigerende huidige als toekomstige wetgeving.
Wanneer bestaande wetgeving de grondwettigheidstoets niet doorstaat, kan die in principe niet meer worden toegepast en buiten werking gesteld door de grondwettelijke hoven, waarbij zelfs de wetgever door een grondwettelijk hof verplicht kan worden de rechtsorde te herstellen met corrigerende wetgeving..

In sommige gevallen verdwijnt na een grondwettelijke toets de getoetste wetsbepaling zelfs (retroactief) uit de rechtsorde.

De rechtspraak van een grondwettelijk hof, geeft dan in de regel de grenzen aan waarbinnen toekomstige wetgeving, Grondwetsconform zou moeten passen.

Gelet op deze functie, is het van belang te begrijpen gaat de auteur op zoek hoe deze hoven tot hun beslissingen komen en welke factoren daarbij bepalend zijn.

Het verklaren en voorspellen van rechterlijke beslissingen is, hoewel voornamelijk in de Verenigde Staten , een hot topic. In de literatuur komen drie grote verklarende modellen naar voren:

• het attitudinale model – waarbij de ideologische voorkeur van elke individuele rechter centraal staat
• het legale model – dat uitgaat van een soort mechanische toepassing van de Grondwet
• en het strategische model – dat stelt dat rechters hun invloed steeds willen maximaliseren, maar dat ze zich daarbij bewust zijn van de beslissingscontext waarin ze functioneren.

De auteur gaat in haar bijdrage ook hier verder op in.

Inhoudstafel tekst: 

II. Controverse – een meetbaar concept?

A. Controversiële zaken: drie voorbeelden

B. Indicatoren van controverse

 

Tabel 1 – Descriptieve resultaten voor de onafhankelijke variabele gebaseerd op media-aandacht

Tabel 2 – Descriptieve resultaten voor de onafhankelijke variabelen gebaseerd op participatie

Tabel 3 – Descriptieve resultaten voor de onafhankelijke variabele gebaseerd op de grootte van de groep rechters

III. Strategisch gedrag – een arrest coderen?

A. Dictum

Tabel 3 – Descriptieve resultaten voor de afhankelijke variabele gebaseerd op het dictum

B. De verwijzingspraktijk van het Hof

Tabel 5 – Descriptieve resultaten voor de afhankelijke variabele gebaseerd op verwijzingen

C. Precies of vaag: de toepassing van de proportionaliteitstoets bij het vaststellen van een schending van de Grondwet

Tabel 6 – Descriptieve resultaten voor de afhankelijke variabele gebaseerd op de proportionaliteitstoets

IV. Het Hof als strategische actor in controversiële zaken – Op zoek naar statistisch significante verbanden

A. Dictum

B. De verwijzingspraktijk van het Hof

Tabel 7 – Percentage van arresten waarin het Hof verwijst naar verschillende types van bronnen, uitgesplitst in functie van de controverse-indicatoren

C. Precies of vaag: de toepassing van de proportionaliteitstoets bij het vaststellen van een

V. Conclusie

Bijlagen

1. Dictum

Significantie van de effecten (*** = p < 0,001; **= p < 0,01; *= p < 0,05)

2. De verwijzingspraktijk van het Hof

Significantie van de effecten (*** = p < 0,001• **=p <0,01; *= p < 0,05)

3. Precies of vaag: de toepassing van de proportionaliteitstoets bij het vaststellen van een schending van de Grondwet

Significantie van de effecten (*** = p < 0,001; **=p <0,01; *= p < 0,05)

Bronvermeldingen

• J. De Jaegere, «Actieve rechtsvorming door het Grondwettelijk Hof. Waar ligt de grens?», TBP 2014, 22-32

• P. Popelier, Procederen voor het Grondwettelijk Hof, Antwerpen, Intersentia, 2008, 353 e.v.

• G. Vanberg, The Politics of Constitutional Review in Germany, Cambridge, Cambridge University Press, 2005),

•. A. Dyevre, «Unifying the Field of Comparative Judicial Politics: Towards a General Theory on Judicial Behaviour», European Political Science review 2010, 297-327

• M. Bobek, Comparative reasoning in European Supreme Courts, Oxford, Oxford University Press, 2013. Er is bovendien ook een opkomend onderzoeksveld in Europa dat zich concentreert op de lagere rechtscolleges (zie bv. S. Bielen, W. Marneffe en L. Vereeck, «An Empirical Analysis of Case Disposition Time in Belgium», Review of Law and Economics 2015, 293-316).

• N. Maveety (ed.), The Pioneers of Judicial Behaviour, Ann Arbor, University of Michigan Press, 2003, 448 p. Dit boek bevat bijdragen van o.a. J.A. Segal, L. Baum, L. Epstein, enz.

• GwH 26 mei 2003, nr. 73/2003.

• H. Vuye, C. Desmecht en K. Stangherlin, «La réforme électorale de décembre 2002: la Cour d’arbitrage annule le passé et impose le futur!», CDPK 2003, 393-405

• J. Van Nieuwenhove, «De kieskringen Brussel en Vlaams-Brabant» in A. Alen, B. Dalle, K. Muylle, W. Pas, J. Van Nieuwenhove en W. Verrijdt (eds.), Het federale België na de Zesde Staatshervorming, Brugge, die Keure, 2014, 177-190

• J. Velaers, «De splitsing van de kieskring BHV en de bijzondere regelingen voor de randgemeenten: de bevoegdheid van de Algemene Vergadering van de Raad van State, de benoeming van de burgemeesters en de stand-still» in J. Velaers, J. Vanpraet, Y. Peeters en W. Vandenbruwaene (eds.), De zesde staatshervorming: instellingen, bevoegdheden en middelen, Antwerpen, Intersentia, 2014, 151-202.

• GwH 30 september 1999, nr. 102/99.

• GwH 19 december 2007, nr. 154/2007.

• GwH 30 juni 2014, nr. 96/2014.

• La Libre Belgique, 2 december 1997, «Toute la Wallonie s’essouffle pour contrer la loi anti-tabac»

• Vers L’Avenir, 5 december 1997, «Tabac: Collignon ne lâche pas prise. Le gouvernement wallon va demander à la Cour d’arbitrage d’annuler la loi qui interdit la publicité pour les produits du tabac».

• Bv. De Standaard, 6 augustus 1998, «Gebroers naar Arbitragehof tegen verbod tabaksreclame»

• Le Matin, 27 november 1998, «Collignon confirme le recours à la Cour d’arbitrage. Guerre du tabac: Dehaene n’a pas convaincu les siens»

• De Morgen, 22 december 1998, «Uitgevers vragen om vernietiging tabakswet».

• V. Verlinden, De Hoeders van de Wet, Brugge, die Keure 2010, 223.

• Wetsontwerp houdende regeling van economische en individuele activiteiten met wapens, Parl.St. Kamer 2005-06, nr. 2263/001, p. 3.

• De Morgen, 25 juli 2006, «Wapenliefhebbers naar Arbitragehof tegen wapenwet»

• Le Soir, 26 juli 2006, «Armes. La Cour d’arbitrage saisie d’une requête en annulation. Les armuriers flinguent la loi».

• Wetsvoorstel betreffende de hervorming van het gerechtelijk arrondissement Brussel, Parl.St. Kamer 2011-12, nr. 2140/001, p. 3.

•. De Standaard, 1 september 2012, «N-VA tackelt BHV juridisch. Partij moet bewijzen dat splitsing «discriminerend» is»

• La Libre Belgique, 26 september 2012, «Recours contre l’autre BHV. Magistrats et avocats flamands».

• L. Epstein en J.A. Segal, «Measuring Issue Salience», Amercian Journal of Political Science 2000, 66

• T.A. Collins en C.A. Cooper, «Case Salience and Media Coverage of Supreme Court Decisions: Toward a New Measure», Political Research Quartely 2012, 396-407

• R.C. Black, M.W. Sorenson en T.R. Johnson, «Toward an Actor-Based Measure of Supreme Court Case Salience: Information-Seeking and Engagement during Oral Arguments», Political Research Quartely 2012, 804

• T.S. Clark, J.R. Lax en D. Rice, «Measuring the Political Salience of Supreme Court Cases», Journal of Law and Courts 2015, 37.

• M.D. Allen en D.P. Haider-Markel, «Connecting Supreme Court Decisions, Media Coverage and Public Opinion: The Case of Lawrence v. Texas», The American Review of Politics 2006, 210

• K Sill, E. Metzgar en S.M. Rouge, «Media coverage of the U.S. Supreme Court: How Do Journalists Assess the Importance of Court Decisions?», Political Communication 2013, 13.

• L. Baum, Judges and Their Audiences: a Perspective on Judicial Behaviour, Princeton, Princeton University Press, 2006, 135.

• L. Théry, «Markante arresten uit twintig jaar rechtspraak van het Arbitragehof: een vergelijking tussen de commentaren in de rechtsleer en de weerklank in de geschreven pers», TBP 2006, (387) 394.

• T.S. Clark, J.R. Lax en D. Rice, o.c., Journal of Law and Courts 2015, 37).

• G.A. Caldeira en J.R. Wright, «Amici Curiae Before the Supreme Court: Who participates, When and How Much?» The Journal of Politics 1990, 782

• J.F. Spriggs en P.J. Wahlbeck, «Amici Curiae and the Role of Information at the Supreme Court», Political Research Quartely 1997, 365

• F. Maltzman, J.E. Spriggs en P.J. Wahlbeck, Crafting Law on the Supreme Court: the Collegial Game, Cambridge, Cambridge University Press, 2000, op verschillende pagina’s

• I. Unah en A.M. Hancock, «U.S. Supreme Court Decision Making, Case Salience and the Attitudinal Model», Law & Policy 2006, 299.

• P. Harris, «Difficult cases and the display of authority», Journal of Law, Economics and Organization 1985, 209, 213.

• C. Chandrachud, «Measuring Constitutional Case Salience in the Indian Supreme Court», Journal Indian Law and Society 2014, 42-74.

• Epstein en J. Knight, «Toward a Strategic Revolution in Judicial Politics: a look back, a look ahead», Political Research Quarterly 2000, 643.

• B. Friedman, «The Politics of Judicial Review», Texas Law Review 2005, 273-274

• T.H. Hammond, C.W. Bonneau en R.S. Sheehan, Strategic behavior and policy choice on the U.S. Supreme Court, Stanford, Stanford University Press, 2005, 39

• P.T. Spiller en R. Gely, «Strategic Judicial Decision Making» in G.A. Caldeira, R.D. Keleman en K.E. Whittington (eds.), The Oxford Handbook of Law and Politics, Oxford, Oxford University Press, 2008, 83

• D. Klein en G. Mitchell, The Psychology of Judicial Decision Making, Oxford, Oxford University Press, 2010, 22

• M.A. Bailey en F. Maltzman, The Constrained Court, Princeton, Princeton University Press 2011, 216 p.

• T. Roux, The politics of principle: the first South African Constitutional Court, 1995-2005, Cambridge, Cambridge University Press, 2013, 377

• V. Baird, «The Effect of Politically Salient Decisions on the U.S. Supreme Court’s Agenda», The Journal of Politics 2004, 755-772

• J.R. Lax en C.M. Cameron, «Bargaining and Opinion Assignment on the US Supreme Court», The Journal of Law, Economics & Organization 2007, 292

• GwH 18 oktober 1994, nr 76/94).

• J. De Jaegere, «Actieve rechtsvorming door het Grondwettelijk Hof. Waar ligt de grens?», TBP 2014, 22-32.

• GwH 31 juli 2008, nr. 111/ 2008, overwegingen B.8. en B.10.). Het Hof stelt dergelijke voorwaarden niet wanneer het een inperkende modulering uitspreekt, noch wanneer het een interpretatieve modulering betreft.

• W.N. Eskridge en Ph.P. Frickey, «Foreword: Law as Equilibrum» Harvard Law Review 1994, 40

• M. Shapiro en A. Stone Sweet, On Law, Politics and Judicialization, Oxford, Oxford University Press, 2002, 187-189.

• GwH 30 september 1999, nr. 102/99,

• GwH 19 december 2007, nr. 154/2007, overwegingen B.51.1.-B.51.3.

• GwH 30 juni 2014, nr. 96/2014, bv. overwegingen B.63.1-2 en B.109.2.

• GwH 7 juli 2015, overweging nr. 125/2011

• S. Verstraelen, Rechterlijk Overgangsrecht, Antwerpen, Intersentia, 2015, 271-370.

• G. Vanberg, «Legislative-Judicial Relations: A Game-Theoretic Approach to Constitutional Review», Amercian Journal of Political Science 2001, 346-348.

• M. Shapiro, «The Giving Reasons Requirement», The University of Chicago Legal Forum 1992, 180.

•. V. Black en N. Richter, «Did she Mention My Name?: Citation of academic Authority by the Supreme Court of Canada», Dalhousie Law Journal 1993, 377

• R. Smyth, «Trends in the Citation Practice of the Supreme Court of Queensland over the course of the twenthieth century», The University of Queensland Review 2009, 39

• F.B. Cross, J.F. Spriggs, T.R. Johnson en P.J. Wahlbeck, «Citations in the U.S. Supreme Court: an empirical study of their use and significance», University of Illinois Law Review 2010, 489

• Y. Lupu en E. Voeten, «Precedent in International Courts: A Network Analysis of Case Citations by the European Court of Human Right», British Journal of Political 2012

• J. Staben, «Colourful Case Law: Citation Analysis of the German Constitutional Court’s Jurisprudence», www.verfassungsblog.de (26 januari 2015).

• A. Alen en K. Muylle, «Du (non-)usage de précédents étrangers par la Cour constitutionnelle belge», Revue belge de droit constitutionnel 2015, 279-303

• M. Bobek, Comparative reasoning in European Supreme Courts, Oxford, Oxford University Press, 2013

• T. Groppi, «Le recours aux précédents étrangers par les juges constitutionnels» in F. Hourquebie en M.C. Pontoreau (eds.), La motivation des decisions des cours suprêmes et cours constitutionelles, Brussel, Bruylant, 2012).

• D.J. Walsh, «On the Meaning and Pattern of Legal Citations: Evidence from State Wrongful Discharge Precedent Cases», Law & Society Review 1997, 337

• F.B. Cross, J.F. Spriggs, T.R. Johnson en P.J. Wahlbeck, o.c., University of Illinois Law Review 2000, 509, 525 e.v.

• O. Larsson, D. Naurin, M. Derlén en J. Lindholm, «Speaking Law to Power: The Strategic Use of Precedent of the Court of Justice of the European Union», Comparative Political Studies 2016, 879-907.

• J. De Fine Licht, D. Naurin, P. Esaiasson en M. Gilljam, «When Does Transparency Generate Legitimacy? Experimenting on a Context-Bound Relationship», Governance: an International Journal of Policy, Administration and Institutions 2014, 111 e.v.

• P. Popelier, «The Belgian Constitutional Court: guardian of consensus democracy or venue for deliberation?» in R. Leysen, A. Alen en V. Joosten (eds.), Liber Amicorum Marc Bossuyt, Antwerpen, Intersentia, 2013, 514.

• GwH 30 september 1999, arrest nr. 102/99,

• HvJ 24 november 1993, zaken C-267/91 en C-268/91 (Keck en Mithouard).

• GwH 19 december 2007, nr. 154/2007

• P. Popelier, «Judicial Conversations in Multilevel Constitutionalism. The Belgian Case» in M. Claes, M. De Visser, P. Popelier en C. Van De Heyning (eds.), Constitutional Conversations in Europe – Actors, Topics and Procedures, Cambridge, Intersentia, 2012, (86) 89.

• GwH 30 juni 2014, nr. 96/2014

• HvJ 8 september 2011, C-297/10 en C-298/10, Sabine Hennigs t/ Eisenbahn-Bundesamt en Land Berlin t/ Alexander Mai,

• D. Grimm, «Proportionality in Canadian and German Constitutional Jurisprudence», University of Toronto Law Review 2007, 384.

• . Stone Sweet en J. Mathews, «Proportionality Balancing and Global Constitutionalism», Colombia Journal of Transnational Law 2008, 73

• A. Barak, Proportionality: Constitutional Rights and their limitations, Cambridge, Cambridge University Press, 2012, 131

• K. Möller, «Constructing the Proportionality Test: An Emerging Global Conversation» in L. Lazarus, C. Mccrudden en N. Bowles (eds.), Reasoning Rights: Comparative Judicial Engagement, Oxford, Hart Publishing 2014, 31 e.v.).

• B. Pirker, Proportionality Analysis and Models of Judicial Review: a Theoretical and Comparative Study, Groningen, Europa Law Publishing 2014, 15.

• M. Elliott, «Proportionality and Deference: The Importance of a Structured Approach» in C. Forsyth, M. Elliot, S. Jhaveri, M. Ramsden en A.S. Hill (eds.), Effective Judicial Review: A Cornerstone of Good Governance, Oxford, Oxford University Press, 2010, 267

• E. Brems en L. Lavrysen, «Don’t Use a Sledgehammer to Crack a Nut: Less Restrictive Means in the Case Law of the European Court of Human Rights», Human Rights Law Review 2015, 141).

• De «horizontale» aanpak (zie ook: M. Adams en D. Vanheule, «The Theory and Practice of Constitutional Review in the Civil Law: The Case of Belgium» in L.J. Wintgens (ed.). The Theory and Practice of Legislation, Farnham, Ashgate, 2005, 213

• S. Dothan, Reputation and Judicial Tactis, Cambridge, Cambridge University Press, 2015, 36

• R. Sulitzeany-Kenan, M. Kremnitzer en S. Alon, «Facts, Preferences and Doctrine: An Empirical Analysis of the Proportionality Judgment», Law & Society Review 2015, 353).

•. GwH 5 mei 2011, nr. 63/2011, overweging B.4.2 (m.b.t. een belastingvoordeel voor inwonende kinderen).

• GwH 21 juni 2006, nr. 104/2006, overwegingen B.5.-B.11. (m.b.t. de procedure bij schending van internationaal strafrecht)

• GwH 10 maart 2011, nr. 36/2011, overwegingen B.3-B.6 (m.b.t. de bevoegdheden van de Raad van State).

• R.C. Black, R.J. Owens, J. Wedeking, P.C. Wolhfarth, US Supreme Court opinions and their audiences, Cambridge, Cambridge University Press, 2016, 11

• N. Petersen, Proportionality and Judicial Activism, Cambridge, Cambridge University Press, 2017, 10.

• T.-I. Harbo, «The Function of the Proportionality Principle in EU Law», European Law Journal 2010, 164.

• J.K. Staton en G. Vanberg, «The Value of Vagueness: Delegation, Defiance and Judicial Opinions», American Journal of Political Science 2008, 515-516. • J. Rivers, «Proportionality and Variable Intensity of Review», Cambridge Law Journal 2006, (182), 187

• Y. Arai-Takahashi, The Margin of Appreciation Doctrine and the Principle of Proportionality in the Jurisprudence of the ECHR, Cambridge, Intersentia, 2002, 193.

• GwH 11 juni 2015, nr. 84/2015 (dataretentie en privacy),

• EHRM 26 maart 1987 nr. 9248/81 Leander t/ Zweden,

• EHRM 29 juni 2006 nr. 54934/00, Weber en Saravia t/ Duitsland

• HvJ 8 april 2014 nr. C-293/12, Digital Rights Ireland Ltd en nr. C-594/12, Kärtner Landesregiering e.a.

• R. Sulitzeany-Kenan, M. Kremnitzer en S. Alon, «Facts, Preferences and Doctrine: An Empirical Analysis of the Proportionality Judgment», Law & Society Review 2015. • C.H. Mendes, Constitutional Courts and Deliberative Democracy, Oxford University Press, 2013, 27.

112 W.F. Murphy, Elements of Judicial Strategy, Chicago, University of Chicago Press, 1964, 209

• B. Friedman, «Taking Law seriously», Perspectives on Politics 2006, 264

• I. Venzke, «Judicial authority and styles of reasoning: the self-presentation between legalism and deliberation», Amsterdam Law School Legal Studies Research Paper 2016, 1, 3.

• T. Roux, The politics of principle: the first South African Constitutional Court, 1995-2005, Cambridge, Cambridge university Press, 2013, 75.

• A. Kavanagh, Constitutional Review under the UK Human Rights Act, Cambridge, Cambridge University Press, 2009, 199

• G. Tsebelis, «The Power of the European Parliament as a Conditional Agenda Setter», American Political Science Review 1995, 129).
 

Gerelateerd
Bibliotheek
In bibliotheek?: 
Dit item is beschikbaar in de bibliotheek van advocatenkantoor Elfri De Neve
Aangemaakt op: wo, 11/04/2018 - 19:31
Laatst aangepast op: wo, 11/04/2018 - 19:31

Hebt u nog een vraag?

Hebt u nog een vraag in dit verband, klik dan hier om uw vraag aan ons te stellen, of meteen een afspraak te maken voor een consultatie.

Aanvulling

Heeft u een suggestie, aanvulling of voorstel tot correctie met betrekking tot deze pagina? Gebruik dit adres om het te melden.