-A +A

De strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen, een meerwaarde?

Printervriendelijke versiePrintervriendelijke versieVerstuur naar een vriendVerstuur naar een vriend
Publicatie
Auteur: 
Rroku Megi
Uitgever: 
Ugent
Jaargang: 
2017
Samenvatting
Inhoudstafel tekst: 

Voorwoord

Inleiding 1

HOOFDSTUK 1. De autonomie van het strafrecht 4

HOOFDSTUK 2. Historiek 5

HOOFDSTUK 3. Situatie voor de invoering van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen: de toerekening aan de natuurlijke personen 6

§ 1. Algemeen 6

§ 2. De materiële toerekening 6

§ 3. De wettelijke toerekening 7

1. de expliciete wettelijke toerekening 7

2. de impliciete wettelijke toerekening 8

§ 4. De conventionele toerekening 8

§ 5. De rechterlijke toerekening 8

§ 6. Problematiek van de toerekening aan de natuurlijke persoon 9

§ 7. Tussentijds besluit 12

HOOFDSTUK 4. Enkele initiatieven naar een invoering van strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor rechtspersonen 13

HOOFDSTUK 5. Is het strafrecht een aangepast sanctioneringsmechanisme? 17

HOOFDSTUK 6. Invoering van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen 18

HOOFDSTUK 7. Toepassingsgebied 21

§ 1. Toepassingsgebied ratione personae 21

1. Algemeen 21

2. Privaatrechtelijke rechtspersonen 21

3. Door de wet met rechtspersonen gelijkgestelde entiteiten 22

4. Publiekrechtelijke rechtspersonen 26

5. Buitenlandse rechtspersonen 31

6. Buitenlandse groeperingen zonder rechtspersoonlijkheid 32

7. Buitenlandse politieke rechtspersonen 33

 

8. De nietige rechtspersonen 34

§ 2. Toepassingsgebied ratione materiae 36

§ 3. Tussentijds besluit 38

HOOFDSTUK 8. De toerekening 40

§ 1. Algemeen 40

§ 2. Daderschap 41

§ 3. Verhouding tussen artikel 5 Strafwetboek en de wettelijke en conventionele toerekeningen in bijzondere wetgeving 43

1. Arrest nr. 145/2002 Arbitragehof 44

2. Arrest nr. 04/2003 en arrest nr. 27/2004 Arbitragehof 47

3. Rechtspraak van het Hof van Cassatie 49

4. Artikel 61, §2 Wetboek Vennootschappen 50

5. Oud artikel 132 Wetboek Vennootschappen 50

§ 4. De materiële toerekening 51

1. Algemeen 51

2. Intrinsiek verband 52

3. Eerste toerekeningscriterium: intrinsiek verband met de verwezenlijking van het doel 54

4. Tweede toerekeningscriterium: intrinsiek verband met de waarneming van de belangen van de rechtspersoon 55

5. Derde toerekeningscriterium: gepleegd, naar blijkt uit de concrete omstandigheden, voor rekening van de rechtspersoon 56

6. Motivering van de materiële toerekening door de rechter 57

§ 5. Tussentijds besluit materiële toerekening 58

§ 6. Morele toerekening 60

1. Algemeen 60

2. De beoordeling van de morele toerekening is een feitenkwestie 61

3. Eigen fout van de rechtspersoon is vereist. 62

4. Eigen fout van de rechtspersoon vereist een specifiek onderzoek? 67

§ 7. Indeling volgens het moreel element: opzettelijke en onopzettelijke misdrijven 68

§ 8. Morele toerekening bij opzettelijke misdrijven 68

1. Beslissing van een orgaan of leidinggevende personen 70

2. Stilzwijgende toestemming en het beleid van de onderneming 72

3. Herhaaldelijk karakter van de inbreuken 73

4. Verzet van het orgaan 74

 

5. Beslissing van het voltallige orgaan? 74

6. Bijzonder opzet (dolus specialis) 75

7. Conclusie opzettelijke misdrijven 76

§ 9. Morele toerekening bij onachtzaamheidsmisdrijven 78

1. Slechte interne organisatie 79

2. Onvoldoende opleiding van het personeel 80

3. Onredelijke budgettaire beperkingen 80

4. Herhaaldelijke onachtzaamheidsmisdrijven 81

5. Conclusie onopzettelijke misdrijven 82

§ 10. Tussentijds besluit morele toerekening 82

HOOFDSTUK 9. Cumul en verdeling van aansprakelijkheden tussen de natuurlijke personen en de vennootschap 84

§ 1. Algemeen 84

§ 2. De term 'uitsluitend' onder artikel 5 lid 2 Strafwetboek 85

§ 3. Essentiële voorwaarden voor de toepassing van de samenloop 86

§ 4. Wetens en willens 87

§ 5. De strafuitsluitende verschoningsgrond bij decumul 88

§ 6. De zwaarste fout 89

§ 7. In concreto beoordeling door de rechter 90

§ 8. Conclusie 93

HOOFDSTUK 10. Bestraffing van de rechtspersoon 94

§ 1. Algemeen 94

§ 2. Geldboete als exclusieve hoofdstraf 94

§ 3. De bijkomende straffen 98

1. De bijzondere verbeurdverklaring 98

2. De ontbinding 98

3. Tijdelijk of definitief verbod om een bepaalde werkzaamheid te verrichten die deel uitmaakt van het maatschappelijk doel 99

4. De tijdelijke of definitieve sluiting van één of meerdere inrichtingen 99

5. De bekendmaking of verspreiding van de beslissing 100

HOOFDSTUK 11. De lege feranda 101

§ 1. Toerekening 101

§ 2. De strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de rechtspersoon 103

 

§ 3. De straffen ten aanzien van rechtspersonen 103

§ 4. Tussentijds besluit 104

HOOFDSTUK 12. Strafregister voor rechtspersonen 105

HOOFDSTUK 13. De strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen in Europa 109

§ 1. Algemeen 109

§ 2. Nederland 111

§ 3. Frankrijk 113

§ 4. Duitsland 114

HOOFDSTUK 14. Eindbesluit 115

HOOFDSTUK 15. Bibliografie 121

§1 Normen

1. Europese normen

Recommendation by the Committee of Ministers of the Council of Europe No. R (88) 18, 20 oktober 1988 conceming Liability of enterprises for offences, Straatsburg Council of Europe, 1990.

2. Interne normen

Wet 22 januari 1945 betreffende de economische reglementering en de prijzen, BS 24 januari 1945.

Wet 21 november 1989 betreffende de verplichte aansprakelijkheidsverzekering inzake motorrijtuigen, BS 8 december 1989.

Wet 8 augustus 1997 betreffende het Centraal Strafregister, BS 24 augustus 2001.

Wet 4 mei 1999 tot invoering van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen, BS 22 juni 1999.

Wet van 4 mei 1999 betreffende de burgerrechtelijke aansprakelijkheid van burgemeesters, schepenen en leden van de bestendige deputatie, BS 28 juli 1999.

7 mei 1999 Wetboek van vennootschappen, BS 6 augustus 1999. (W.Venn.)

Wet 2 augustus 2002 houdende wijziging van het Wetboek van vennootschappen alsook van de wet van 2 maart 1989 op de openbaarmaking van belangrijke deelnemingen in ter beurze genoteerde vennootschappen en tot reglementering van de openbare overnameaanbiedingen, BS 22 augustus 2002.

Wet 23 december 2005 houdende diverse bepalingen, BS 30 december 2005.

Wet 18 januari 2010 betreffende de uitoefening van een vrij en gereglementeerd cijferberoep door een rechtspersoon, BS 17 maart 2010.

Wet 25 december 2016 tot wijziging van de rechtspositie van de gedetineerden en van het toezicht op de gevangenissen en houdende diverse bepalingen inzake justitie, BS 30 december 2016.

 

Koninklijk Besluit 21 april 1989 betreffende de veiligheid en de arbeidsvoorwaarden van het personeel tewerkgesteld in de ontginningen in open lucht van de graverijen en de groeven in hun aanhorigheden, BS 10 mei 1989.

3. Voorbereidende documenten

Wetsvoorstel (E. BOUTSMANS, e.a.) tot invoering van de strafrechtelijke aansprakelijkheid van rechtspersonen, met aangepaste bedrijfsstraffen, Parl.St. Senaat 1995-96, nr. 131/1.

Verslag namens de commissie voor Justitie over het ontwerp van wet houdende sociale en diverse bepalingen, Parl.St. Senaat 1994-1995, nr. 1218/6.

Wetsvoorstel (H. VANDENBERGHE) tot invoering van de strafrechtelijke aansprakelijkheid van rechtspersonen, Parl.St. Senaat 1998-99, nr. 1-1217/1.

Verslag van de Commissie voor de justitie over het wetsontwerp tot invoering van de strafrechtelijk verantwoordelijk van rechtspersonen, Parl.St. Kamer 1998-99, nr. 2093/5.

Wetsvoorstel (T. GIET) tot wijziging van het Wetboek van strafvordering wat de toepassing van de bepalingen inzake het Centraal Strafregister betreft, teneinde ze ook te laten gelden voor rechtspersonen, Parl.St. Kamer, 2003-04, nr. 0457 /001.

Wetsontwerp tot wijziging van de wet van 4 mei 1999 tot invoering van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen, Parl.St. Kamer 2006-07, nr. 2929/1.

Wetsontwerp betreffende de uitoefening van een vrij en gereglementeerd cijferberoep door een rechtspersoon, Pari. St. Kamer 2009-10, nr. 2261/1.

Wetsontwerp tot wijziging van de rechtspositie van de gedetineerden en van het toezicht op de gevangenissen en houdende diverse bepalingen inzake justitie, Parl.St. Kamer 2015-16, nr. 1986/001.

§ 2. Rechtspraak

Arbitragehof 15 oktober 2002, nr. 145/2002, RW2002-03, 1420-1421.

Arbitragehof 22 juli 2003, nr. 104/2003.

GwH 11 januari 2007, nr. 5/2007.

 

GwH 21 februari 2007, nr.31/2007, NC 2008, 437, noot WAETERINCKX, P. GwH 18 april 2013, nr. 52/2013, NJW2013, 690-691.

GwH 19 september 2014, nr. 122/2014.

Cass. 13 februari 1905, Pas. 1905, I, 130-132. Cass. 8 april 1946, Arr.Cass. 1946, 137-139. Cass. 16 december 1958, JT 1949, 149-150. Cass. 1 april 1963, Pas. 1963, I, 835.

Cass. 29 november 1971, Pas. 1972, I, 309.

Cass. 19 september 1972, Arr. Cass. 1973, 69- 71.

Cass. 12 december 1978, Arr. Cass. 1978-79, 423. Cass. 10 april 1979, Arr.Cass. 1978-79, 953-959. Cass. 11 mei 1982, Arr. Cass. 1981-82, 1115-1116. Cass. 12 mei 1987, AR 728, Arr. Cass. 1986-87, 1194.

Cass. 25 april 1989, Pas. 1989, I, 884 en Arr. Cass. 1988-89, 990. Cass. 23 mei 1990, Pas. 1990, I, 1083 en JLMB 1990, 1373.

Cass. 13 december 1994, RWl995-96, 533, noot SPRIET, B. Cass. 12 september 1995, Arr.Cass. 1995, 773-774.

Cass. 4 maart 2003, AR 09.0268.N.

Cass. 19 november 2003, P.01.1551.F.

Cass. 9 november 2004, AR P.04.0849.N.

Cass. 5 mei 2005, AR P.04.0482.F, Pas. 2004, 762.

Cass. 10 mei 2005, AR P.04.1693.N, concl. DE SWAEF, M.

 

Cass. 20 december 2005, AR P.05.1220.N, RABG 2006, 1505-1507, noot P. W AETERINCKX en VAV 2007, 63-65, noot V ANDROMME, S.

Cass. 12 september 2006, AR P.06.0569.N. Cass. 22 november 2006, AR P.06.1133.F. Cass. 12 juni 2007, AR P.070246.N.

Cass. 14 november 2007, AR P.07.1064.F.

Cass. 8 april 2008, AR P.08.0006.N, NC 2008, 357.

Cass. 23 september 2008, AR P.08.0587.N, T.Strafr. 2009, 24-26, noot H. VAN BAVEL. Cass. 27 oktober 2009, AR P.09.0778.N.

Cass. 10 februari 2010, AR P.09.1281.F.

Cass. 27 april 2010, AR P.09.1625.N.

Cass. 1 februari 2011, AR P.10.1334.N.

Cass. 20 april 2011, AR. P.10.2026.F, JLMB 2011, 1603 en T.Strafr. 2011, 354, noot MEGANCK,B.

Cass. 22 juni 2011, AR P.10.1289.F. Cass. 25 oktober 2011, AR P.11.0419.N.

Cass. 22 november 2011, RW2012-13, 180-185. Cass 7 november 2012, AR P.12.0771.F.

Cass. 23 januari 2013, AR P.12.1424.F.

Cass 19 februari 2013, P.12.1072.N.

Cass. 30 april 2013, AR P.12.1290.N.

Cass. 11 juni 2013, AR P.12.1362.N.

Cass. 4 september 2013 AR P.13.0960.F, JLMB 2014, 1715.

Cass. 9 september 2014, AR P.12.1864.N, RABG 2015, 9-10, noot WAETERINCKX, P.

 

Cass. 1 oktober 2014, P.14.0957.F. Cass. 21 oktober 2014, AR P.130655.N.

Cass. 3 maart 2015, AR P.13.1216.N, NC 2016, 57-58, noot WAETERINCKX, P. Cass. 6 mei 2015 AR P.15.0379.F.

Cass. 2 februari 2016, AR P.14.0992.N. Antwerpen 26 maart 1993, TMR 1993, 239.

Antwerpen 18 november 2004 onuitg., aangehaald door FRANSSEN, V., "Daderschap en toerekening bij rechtspersonen", NC 2009, (227) 244.

Antwerpen 21 november 2012 onuitg., aangehaald door WAETERINCKX, P., De strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de rechtspersoon en zijn leidinggevenden, Antwerpen, Intersentia, 2015, 76.

Brussel 24 april 1985, RW 1985-86, 882-883, noot DE SWAEF, M. Brussel 14 september 2010, JDSC 2012, 184.

Brussel 18 mei 2011, Soc. Kron. 2011/6, 286 aangehaald door WAETERINCKX, P., De strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de rechtspersoon en zijn leidinggevenden, Antwerpen, Intersentia, 2015, 86.

Brussel 21 mei 2012, Dr.pén.entr. 2012, 143, noot LECOCQ A., PROESMANS P. en VAN DER EECKEN, N.

Gent 17 oktober 2002, TStrafr 2005, 445-460, noot WAETERINCKX, P.

Gent 16 oktober 2003, onuitg. aangehaald door WAETERINCKX, P., De strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de rechtspersoon en zijn leidinggevenden, Antwerpen, Intersentia, 2015, 77-78.

Gent 21 april 2004, AM 2004, 170.

Luik 23 september 2009, Dr.pén.entr. 2010, 51-53.

Corr. Antwerpen (28e bis kamer) 8 mei 1987, onuitg., aangehaald door FAURE, M., "Het milieumisdrijf en de strafbaarheid van milieuverstoring" in DE NAUW, A., FLAMEY, P. en

 

GHYSELS, J. (eds.), Milieustraf- en milieustrafprocesrecht - Actuele vraagstukken, Gent, Larcier, 1-87.

Corr. Antwerpen 14 april 2011, onuitg., aangehaald door WAETERINCKX, P., "De autonome strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de rechtspersoon vereist een autonoom onderzoek" (noot onder Cass. 9 september 2014), RABG 2015, 11-16.

Corr. Brugge 20 mei 2003, onuitg., aangehaald door WAETERINCKX, P., De strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de rechtspersoon en zijn leidinggevenden, Antwerpen, Intersentia, 2015, 70.

Corr. Brugge 5 november 2003, onuitg. en Corr. Brugge 8 oktober 2003, onuitg., aangehaald door WAETERINCKX, P., De strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de rechtspersoon en zijn leidinggevenden, Antwerpen, Intersentia, 2015, 82.

Corr. Brugge 5 november 2003, onuitg., aangehaald door FRANSSEN, V., "Daderschap en toerekening bij rechtspersonen", NC 2009, (227) 243.

Corr Brugge 2 mei 2005, onuitg., aangehaald door WAETERINCKX, P., De strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de rechtspersoon en zijn leidinggevenden, Antwerpen, Intersentia, 2015, 78.

Corr. Dendermonde 24 maart 2003, TMR 2003, 527-530.

Corr. Dendermonde 26 januari 2004, NJW2005, 56-59 en TMR 2004, 484-490. Corr. Dendermonde 28 maart 2007, VAV2008, 162-165.

Corr. Gent 28januari 2003, TMR 2003, 314-316.

Corr. Gent 23 juni 2003, TMR 2003, 655-657.

Corr. Gent 18 september 2003, onuitg., aangehaald door FRANSSEN, V., "Daderschap en toerekening bij rechtspersonen", NC 2009, (227) 241.

Corr. Gent 5 april 2004, TMR 2004, 721- 724. Corr. Gent 3 mei 2004, TMR 2004, 725- 727. Corr. Gent 3 mei 2004, TMR 2004, 730- 732.

 

Corr. Gent 21 juni 2006, TStrafr. 2006, 369-373.

Corr. Gent 18 januari 2007, onuitg., aangehaald door FRANSSEN V., "Daderschap en toerekening bij rechtspersonen", NC 2009, (227) 241.

Corr. Gent 5 februari 2007, NJW2007, 755, noot LAVRYSEN L. Corr. Gent 20 maart 2007, TMR 2007, 349.

Corr. Gent 2 april 2007, TMR 2007, 528-536.

Corr. Gent 4 juni 2007, TMR 2008, 70-77 en NJW2007, 947-951, noot LAVRYSEN, L. Corr. Gent 11 juni 2007, TMR 2007, 625.

Corr. Hoei 10 juli 2008, dr.pén.entr. 2010, 27-33.

Corr. Luik 20 september 2004, JLMB 2004, 1392-1406.

Corr. Tongeren 16 november 2006, T Gez. 2007-08, 146, noot DE GENDT, T. en BROUWERS, S.

Corr. Turnhout 21 september 2011, TMR 2012, 80-84.

Pol. Nijvel 15 september 2004, Journ. Proc. 2004, 12, noot GLANSDORF, F.

§ 3. Rechtsleer

1. Boeken

COECKELBERGH, D., Bestuurdersaansprakelijkheid in vzw's: burgerrechtelijke en strafrechtelijke aansprakelijkheid van de vzw-bestuurders kennen, voorkomen, beperken, uitsluiten of verleggen, Antwerpen, Standaard Uitgeverij, 2005, 1041 p.

COOPMAN, B., V ANRAES, T., VERSCHUEREN, I. en VAN HECKE, R., Aansprakelijkheden en risico's voor bestuurders van VZW's - Met aandacht voor vennootschapsrechtelijke, strafrechtelijke en fiscale aspecten, Antwerpen, Intersentia, 2004, 268 p.

 

DE GENDT, T., De strafrechtelijke aansprakelijkheid van burgemeesters en schepenen na de wet van 4 mei 1999. 'Kunnen burgemeesters en schepenen nog steeds beklaagd€ worden?', Brugge, Die Keure, 2001, 97 p.

DE HULLU, J., Materieel strafrecht, Deventer, Kluwer, 2003, 552 p.

DE NAUW, A., Les métamorphoses administratives du droit pénal del 'entreprise, Gent, Mys en Breesch, 1994, 190 p.

DE NAUW, A. en DERUYCK, F., Overzicht van het Belgisch algemeen strafrecht, Brugge, Die Keure, 2015, 231 p.

FAURE, M., De strafrechtelijke toerekening van milieudelicten, Antwerpen, Maklu, 1992, 151 p.

F AURE, M. en V ANHEULE, J., Milieustrafrecht, Mechelen, Kluwer, 2006, 497 p.

MINISTERIE VAN JUSTITIE, Commissie voor de Herziening van het Strafwetboek: verslag over de voornaamste grondslagen voor de hervorming, Brussel, Ministerie van Justitie, 1979, 127 p.

LEGROS, R., Voorontwerp van strafwetboek, Brussel, Ministerie van Justitie, 1985, 231 p.

MULDER, A. en DOORENBOS, D.R., Schets van het economisch strafrecht, Zwolle, Tjeenk Willink, 1995, 207 p.

ONSEA, I, De bestrijding van georganiseerde misdaad: de grens tussen waarheidsvinding en grondrechten, Antwerpen, Intersentia, 2003, 533 p.

OVERATH, J., GERON, M., GHEUR, C. en MATRA Y, T., La responsabilité des personnes morales, Brussel, Larcier, 2007, 114 p.

TILQUIN, T. en SIMONART ,V., Traité des sociétés, III, Brussel, Kluwer, 2005, 686 p. VAN DEN WYNGAERT, C., Strafrecht & Strafprocesrecht in hoofdlijnen, Antwerpen - Apeldoorn, Maklu, 2014, 1378 p.

VERHAEGEN, J. en HENNAU, C., Droit pénal général, Brussel, Bruylant, 2003, 626 p. VERMEULEN, G., DE BONDT, W. en RYCKMAN, C., Liability of legal persons for offences in the EU, Antwerpen-Apeldoom-Portland, Maklu, 2012, 199 p.

 

VERSTAETEN, R. en VERBRUGGEN, F., Strafrecht en strafprocesrecht voor bachelors, I, Antwerpen-Apeldoorn, Maklu, 2013, 365 p.

WAETERINCKX, P., De strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de rechtspersoon en zijn leidinggevenden, Antwerpen, Intersentia, 2015, 250 p.

2. Tijdschriften

DE NAUW, A., "La délinquance des personnes morales et l'attribution de l'infraction à une personne physique par le juge", RCJB 1992, 552-572.

DE NAUW, A. en DERUYCK, F., "De strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen", RW 1999-2000, 897-914.

DE NAUW, A., "Hoe algemeen is het bijzonder strafrecht? Over de invloed van leerstukken van het algemeen strafrecht op de misdrijven van gemeen recht", NC 2014, 253-277.

DERUYCK, F., "Over de problematiek van de rechtspersonen (en de ermee gelijkgestelde groeperingen) in het strafrecht naar Belgische en Duits recht: de administratieve weg?", RW 1990-91, 1251-1967.

DERUYCK, F. "Pour quand la responsabilité pénale des personnes morales en droit pénal belge?", JT 1997, 697-704.

FAURE, M. en ROEF, D., "Naar een wettelijke formulering van strafrechtelijke aansprakelijkheid van de rechtspersoon", RW 1995-96, 417-432.

FAURE, M., "De strafrechtelijke verantwoordelijkheid in de onderneming, TPR 2000, 1293- 1363.

FAURE, M. en WAETERINCKX, P., "De strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de rechtspersoon: een blik op de rechtspraak en enkele knelpunten uit de praktijk", TStrafr. 2004, 318-345.

FRANSSEN, V., "Daderschap en toerekening bij rechtspersonen", NC 2009, 227-248.

FRANSSEN V. en VERSTRAETEN R., "La volonté et la faute de la personne morale - Rappel des principes généraux et évaluation critique de dix anées de jurisprudence", JT 2010, 65-73.

 

GEEROMS, S., "De toerekening van het misdrijf aan de rechtspersoon: een rechtsvergelijkende analyse", Panopticon 1997, 421-454.

GOLLIER, M. en LAGASSE, F., "La responsabilité des personnes morales: le point sur la question après l'entrée en vigeur de la loi du 4 mai 1999", Soc.Kron. 1999, 521-529.

LEGROS, R., "Essai sur l'autonomie du droit pénal", RDPC 1955, 143-176.

LEGROS, R. "Imputabilité pénale et entreprise économique", RDPC 1968-69, 365-385.

LEGROS, R., "1830-1980. Droit pénal et société", Revue beige d'histoire contemporaine 1983, 177-201, https://www.iournalbelgianhistory.be/fr/system/files/article pdf/BTNG-RBHC%2C%2014%2C%201983%2C%201-2%2C%20pp%20177-201.pdf(consultatie 26 april 2017).

LUGENTZ, F. en KLEES, 0., "Le point sur la responsabilité pénale des personnes morales", RDPC 2008, 190-226.

MASSET, A., "La loi du 4 mai 1999 instaurant la responsabilité pénale des personnes morales : une extension du filet pénal modalisée", JT 1999, 653-660.

MEGANCK, B., "Strafrechtelijke verantwoordelijkheid eenmansvennootschap: het eigen schuldpatroon van de rechtspersoon" (noot onder Cass. 3 maart 2015), TStrafr. 2015, 81-84.

MESSINNE, J., "Propos provisoires sur un texte curieux: la loi du 4 mai 1999 instituant la responsabilité pénale des personnes morales", RDPC 2000, 637-659.

MORRENS, P., "Enkele bedenkingen over het opsporings- en het vervolgingsbeleid m.b.t. het leefmilieu", Panopticon 1989, 141-151.

NIHOUL, M., "L'immunité pénale des collectivités publiques est-elle "constitutionnellement correcte", RDPC 2003, 799-839.

PACQUÉE, D., "De "strafrechtspersoon": bespiegelingen omtrent het moreel element in de wet strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen", Jura Fale. 2007-08, 477-504.

ROGER-FRANCE, E., "La délégation de pouvoirs en droit pénal ou 'Comment prévenir le risque pénal dans l'entreprise'", JT 2000, 257-263.

 

ROGGEN F., "La responsabilité pénale des personnes morales" in P. CHOME, 0. KLEES en LORENT A., Droit pénal et procédure pénale, losbl., 2014, 65 p.

ROZIE, J., "Actualiteit. Op weg naar een up-to-date strafregister als katalysator voor een accuratere straftoemeting", RW2015-16, 642.

SCHREVENS, R., "Les sanctions applicables aux personnes morales dans les Etats des Communautés Européennes, RDPC 1980, 163-190.

TRAES T, P., "De wet van 4 mei 1999 tot invoering van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen", TRV 1999, 451-489.

VANDER BEKEN, T., "Artikel 5, tweede lid, van het Strafwetboek en de mogelijkheden van (de)cumulatie van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid", TMR 2004, 543-544.

VANDROMME S., "Het misdrijf van artikel 67ter van de Wegverkeerswet kan worden gepleegd door de rechtspersoon, de natuurlijke persoon of beiden" (noot onder Cass. 20 december 2005), VA V 2007, 65-68.

VAN BAVEL, H., "De wet van 4 mei 1999 tot invoering van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen", AJT 1999-2000, 209- 229.

VAN BAVEL, H., "Morele toerekening aan de rechtspersoon" (noot onder cass. 23 september 2008), T.Strafr. 2009, 25-26.

VAN BA VEL, H., "De strafrechtelijke aansprakelijkheid van vennootschappen en leidinggevenden", T.Strafr. 2017, 3-28.

VAN DOOREN, E. en VAN DEUREN, C., "Strafrechtelijke noviteiten in de Potpourri IV¬wet", NC 2017, 133-140.

VAN DRIESSCHE, H., "Evolutie naar de strafrechtelijke (milieu-) aansprakelijkheid van alle publiekrechtelijke rechtspersonen?", RW 1999-2000, 833-843.

VAN DYCK, S., "De (privaatrechtelijke) rechtspersoon als strafbare dader van een misdrijf. Het toepassingsgebied ratione societatis privati iuris van de de Wet van 4 mei 1999", T.Strafr. 2001, 227-260.

 

VAN DYCK, S., FRANSSEN, V. en PARREIN, F., "De rechtspersoon als strafbare dader: een grondige analyse van tien jaar wetgeving, rechtspraak en rechtsleer (Deel l )", TVR 2008, 599-654.

VAN DYCK, S., FRANSSEN, V. en PARREIN, F., "De rechtspersoon als strafbare dader: een grondige analyse van tien jaar wetgeving, rechtspraak en rechtsleer (Deel 2)", TRV 2009, 14-63.

VAN GOMPEL, H., "De rechtspersoon in het (nieuwe) strafrecht: de wet van 4 mei 1999 tot invoering van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen", Limb.Rechtsl. 2000, 3-32.

VAN REMOORTERE, F., "La question de la responsabilité pénale des personnes morales en droit de l' environnement", RDPC 1991, 311-3 71.

VAN VOLSEM, F. en MEGANCK, B., "Milieurecht en straf(proces)recht: een aantal bedenkingen met onder meer aandacht voor de strafrechtelijke aansprakelijkheid van rechtspersonen", T.Strafr. 2009, 51-100.

VAN VOLSEM, F. en MEGANCK, B.J., "Milieu en straf(proces)recht: een aantal bedenkingen met onder meer aandacht voor de strafrechtelijke aansprakelijkheid van rechtspersonen", TMR 2008, 746-797.

VERHAERT, I. en WAETERINCKX, P., "Strafrechtelijke verantwoordelijkheid, een beheersbaar ondernemersrisico? De delegatie in het strafrecht", RW2001-02, 1009-1026.

VERVERKEN, S., "De beoordeling van het moreel element van misdrijven bij rechtspersonen. Een vergelijking tussen België en Nederland", Jura Fale. 2009-10, 173-214.

WAETERINCKX, P., "De cumulatie van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de rechtspersoon met die van de natuurlijke persoon. Art. 5, tweede lid Sw., een staaltje onbehoorlijke regelgeving, RW2000-0l, 1217-1229.

WAETERINCKX, P., "Strafbaarheid van rechtspersonen en toerekening van misdrijven. Een stand van zaken", NJW2004, 1298-1302.

WAETERINCKX, P., "De strafrechtelijke verantwoordelijkheid van twee vaste vertegenwoordigers uit het vennootschapsrecht", NC 2007, 23-38.

 

WUYTS, T., "Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen. Conflicten met de wettelijke toerekening in de oude wetgeving", NJW2003 1282-1285.

WAETERINCKX, P. "De autonome strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de rechtspersoon en de samenloop van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de rechtspersoon met de natuurlijke persoon (art. 5 lid, 2 Sw.). "A never ending story". - De gecombineerde toepassing met de eendaadse samenloop/eenheid van opzet" (noot onder Gent 17 oktober 2002), TStrafr. 2005, 461-472.

WAETERINCKX, P., "Worstelen met de toerekening van misdrijven aan een rechtspersoon. De strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de rechtspersoon is een autonome en geen afgeleide verantwoordelijkheid" (noot onder Arbitragehof 5 mei 2004), NC 2006, 29-33.

WAETERINCKX, P., "De autonome strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de rechtspersoon vereist een autonoom onderzoek" (noot onder Cass. 9 september 2014), RABG 2015, 11-16.

W AETERINCKX, P., "De eenpersoonsvennootschap en de grenzen van het antropomorfisme. Botst de autonome strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de rechtspersoon werkelijk op haar grenzen bij de eenpersoonsvennootschap, of is dit het gevolg van rechtspraak die het antropomorfisme niet volledig doortrekt?" (noot onder Cass. 3 maart 2015), NC 2016, 58-61.

WELLS, C., "Corporations: culture, risk and criminal liability", Crimina! Law Review 1993, 551-566.

3. Verzamelwerken en reeksen

BEVERNAGE, C., "Bestuurders, zaakvoerders en kaderleden strafrechtelijk in het gedrang?" in BLANPAIN, R. en CARMEN, I. (eds.), Onderneming & Parket-Naar een samenwerking ter bestrijding van de economische criminaliteit, Antwerpen/Apeldoorn, Maklu, 1999, 21-52.

DEKETELAERE, K., "De voorstellen van de interuniversitaire commissie tot herziening van het milieurecht in het Vlaamse Gewest inzake aansprakelijkheid voor milieuschade" in DEKETELAERE, M., Recente ontwikkelingen inzake de aansprakelijkheid voor milieuschade, Brugge, Die Keure, 1993, 55-98.

 

DERUYCK, F., "Daderschap en verantwoordelijkheid voor sociaalrechtelijke misdrijven" in VAN LIMBERGHEN, G. (ed.), Sociaal strafrecht, Antwerpen - Apeldoorn, Maklu, 1998, 93-111.

DERUYCK, F., "De strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor door publiekrechtelijke rechtspersonen gepleegde misdrijven" in LEUS, K. (ed.), Milieuaansprakelijkheid van gemeenten, Antwerpen, Kluwer, 1998, 121-135.

DE FORMANOIR, E., "Vers un réforme de la responsabilité pénale des personnes morales?" in NIHOUL, M., La responsabilité pénale des personnes morales. Questions choisies, Limal, Anthemis, 2011, 141-186.

DU JARDIN, J., "motivering van vonnissen en arresten in strafzaken" in V ANDEPLAS, A., ARNOU, P. en VAN OVERBEKE, S., Strafrecht en strafvordering. Artikelsgewijze commentaar met overzicht van rechtspraak en rechtsleer, 2008, 73 p.

DUPONT, L, "De euro in het strafrecht en de strafbaarheid van de rechtspersonen" in DUPONT, L., VERSTRAETEN, R. en HUTSEBAUT, F. (eds.), Straf(proces)recht, Brugge, die Keure, 2001, 5-27.

ENGELHART, M., "Corporate Criminal Liability from a Comparative Perspective" in BRODOWSKI, D., ESPINOZA DE LOS MONTEROS DE LA PARRA, M., TIEDERMANN, K. en VOGEL, J. (eds.), Regulating Corporale Crimina! Liability, Switzerland, Springer, 2014, 53-76.

F AURE, M., "Recente ontwikkelingen inzake federaal, regionaal en lokaal milieustrafrecht" in DEKETELAERE, K. en DEKETELAERE, M. (eds.), Jaarboek Milieurecht 1999, Brugge, Die Keure, 2000, 83-163.

MESSIAEN, T., "Hoofdstuk 2. De bijzondere strafwetten. Afdeling 3. Het sociaal strafrecht" in WAETERINCKX, P., VAN VOLSEM, F. en DERUYCK, F. (eds.), Strafrecht in de onderneming, Antwerpen-Cambrigde, Intersentia, 2016, 556-678.

NIHOUL, M., "Le champ d'application (de la loi du 4 mai 1999 instaurant la responsabilité pénale des personnes morales)" in NIHOUL, M., La responsabilité pénale des personnes morales en Belgique. Une évaluation de la loi du 4 mai 1999 instaurant la responsabilité pénale des morales en Belgique après cinq années d'application, Brussel, Die Keure, 2005, 17-86.

 

ROEF, D. en DE ROOS, T., "De strafrechtelijke aansprakelijkheid van de rechtspersoon in Nederland: rechtstheoretische beschouwingen bij enkele praktische knelpunten" in M. F AURE en K. SCHW ARZ ( eds. ), De strafrechtelijke en civielrechtelijke aansprakelijkheid van de rechtspersoon en zijn bestuurders, Antwerpen, Intersentia, 1998, 49-121.

ROEF, D., "De strafrechtelijke aansprakelijkheid van de rechtspersoon in het milieustrafrecht" in X, Vennootschappen weldra strafbaar. Wat is de weerslag op het niveau van ondernemingen?, Brussel, Bruylant, 1999, 65-173.

ROMANIELLO, S. en DE MEULENAER S., "De vennootschap in het strafrecht: inbreuken op het Wetboek van Vennootschappen en het Strafwetboek" in VAN STEENWINCKEL J. en W AETERINCKX, P. ( eds. ), Strafrecht in de onderneming. Praktische gids voor bestuurders en zaakvoerders, Antwerpen, Intersentia, 2004, 101-141.

ROZIE, J., VANDERMEERSCH, D., DE HERDT, J., DEBAUCHE, M. en TAEYMANS, M., "Voorontwerp van Strafwetboek - Boek I" in ROZIE, J., VANDERMEERSCH, D., DE HERDT, J., DEBAUCHE, M. en TAEYMANS, M., Commissie voor de Hervorming van het Strafrecht. Voorstel van voorontwerp van Boek I Van het Strafwetboek, Brugge, die Keure, 2016, 1-24.

ROZIE, J., VANDERMEERSCH, D., DE HERDT, J., DEBAUCHE, M. en TAEYMANS, M., "Memorie van toelichting" in ROZIE, J., V ANDERMEERSCH, D., DE HERDT, J., DEBAUCHE, M. en TAEYMANS, M., Commissie voor de Hervorming van het Strafrecht. Voorstel van voorontwerp van Boek I Van het Strafwetboek, Brugge, die Keure, 2016, 25- 179.

STESSENS, G., "De bestraffing van rechtspersonen" in VAN OEVELEN, A., ERNST, P., FRANCOIS, A. en VAN PASSEL, M., Bestendig Handboek Vennootschap & Aansprakelijkheid, 2001, 30 p.

V ANANROYE, J., "Toerekening aan rechtspersonen en andere organisaties" in STROME, M. (ed.), Liber amicorum Tijdschrift voor Privaat Recht en Marcel Storme, Gent, Story¬Schientia, 2004, 753-793.

VANDERMEERSCH, D., "La dimension internationale concernant la responsabilité pénale des persones morales" in NIHOUL, M. (ed.), La responsabilité pénale des personnes morales en Belgique. Une évaluation de la loi du 4 mai 1999 instaurant la responsabilité pénale des personnes morales en Belgique après cinq années d'application, Brussel, Die Keure, 2005, 241-273.

VERSTRAETEN, R., "Kritische beschouwingen bij het nieuwe strafrechtelijke aansprakelijkheidsregime voor rechtspersonen" in JAN RONSSE INSTITUUT (ed.), Nieuw vennootschaps- en financieel recht 1999, Kalmthout, Biblo, 2000, 231-248.

VERSTRAETEN, R. en SPRIET, B., "De rechtspersoon en de geldboete" in POULLET, Y. en VUYE, M. (eds.), Liber Amicorum Jean du Jardin, Antwerpen, Kluwer, 2001, 321-340.'

VAN BAVEL, H., "De rechtspersoon in ons schuldstrafrecht: over het moreel bestanddeel van het misdrijf in hoofde van de rechtspersoon", in VERBRUGGEN, F., VERSTRAETEN, R., VAN DAELE, D. en SPRIET, B., Strafrecht als roeping, Liber amicorum Lieven Dupont, Leuven, Universitaire Pers Leuven, 2005, 125-139.

VAN DEN BERGHE, J., "De wet van 4 mei 1999 tot invoering van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen: doos van Pandora?" in X, Gandaius Actueel IX, Mechelen, Story-Scientia, 2004, 99-125.

VELLINGA, W. H. en VAN STRIEN, A.J.L., "Het daderschap van de rechtspersoon" in VAN DER NEUT, J.L. (ed.), Daderschap en deelneming, Arnhem, Gouda Quint, 41-85.

WAETERINCKX, P., "De strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de rechtspersoon. Een kritische analyse van enkele capita selecta uit de eerste rechtspraak" in DE NAUW, A. (ed.), Strafrecht van nu en straks, Brugge, die Keure, 2003, 181-269.

WAETERINCKX P. en DE SCHEPPER K., "Enkele bedenkingen bij de objectivering van de beoordeling van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid in het ondernemingsstrafrecht" in FAURE, M. en RAUWS, W. (eds.), Recente ontwikkelingen in het arbeids-, economisch, straf- en familierecht. Huldeboek voor Mr. Jos Van Goethem, Antwerpen, Intersentia, 2009, 139-168.

WAETERINCKX, P., "Hoofdstuk 2. De strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de rechtspersoon" in WAETERINCKX, P., VAN VOLSEM, F. en DERUYCK, F. (eds.), Strafrecht in de onderneming, Antwerpen-Cambrigde, Intersentia, 2016, 187-248.

WOUTERS, J. en DE SMET, L. "De strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen voor ernstige schendingen van het internationaal humanitair recht in het licht van de Belgisch Genocidewet. Working Paper nr. 39", in INSTITUUT VOOR INTERNATIONAAL RECHT K.U.LEUVEN (ed.), Leuven, Instituut voor Internationaal Recht, 2003, 1-24, consulteerbaar op http://www.law.kuleuven.ac.be/iir/nl/wp/index.html.

4. Doctoraatsproefschriften, verhandelingen, masterproeven, scripties, ...

DERUYCK, F., De rechtspersoon in het strafrecht, Gent, Mys & Breesch, 1996, 308 p.
 

Gerelateerd
Aangemaakt op: do, 28/12/2017 - 08:19
Laatst aangepast op: do, 28/12/2017 - 08:19

Hebt u nog een vraag?

Hebt u nog een vraag in dit verband, klik dan hier om uw vraag aan ons te stellen, of meteen een afspraak te maken voor een consultatie.

Aanvulling

Heeft u een suggestie, aanvulling of voorstel tot correctie met betrekking tot deze pagina? Gebruik dit adres om het te melden.