-A +A

De sprong van Geens: het grootste codificatieplan uit de Belgische geschiedenis in context

Printervriendelijke versiePrintervriendelijke versieVerstuur naar een vriendVerstuur naar een vriend
Publicatie
Auteur: 
Heirbaut D
Auteur: 
Van Der Haegen M
Tijdschrift: 
Rechtskundig Weekblad
Uitgever: 
Intersentia
Jaargang: 
2017-2018
Pagina: 
1403
Samenvatting

Deze bijdrage bespreekt de plannen van minister Geens om de Belgische basiswetgeving te hercodificeren. Dit plan wordt in een actuele en historische context geplaatst. Daarbij focussen de auteurs op de werkwijze van Geens en de reden waarom die werkwijze de slaagkansen van de hervorming verhoogt. De plannen worden inhoudelijk niet of slechts weinig besproken, omdat dit artikel het wordingsproces van de nieuwe wetgeving centraal stelt.

 

Inhoudstafel tekst: 

I. Inleiding

Het gelijktijdig optreden van regering en parlement is volgens de auteur geen toeval en past in een ruimere evolutie, waarbij België, afstand neemt van Napoleon. De basis is het hercodificatieplan dat minister van Justitie Koen Geens op 6 december 2016 voorstelde als remedie tegen de ministeriële codificatitis.

De Minister plant
een nieuw Strafwetboek,
een nieuw Wetboek van Strafvordering,
een allereerste Wetboek van Strafuitvoering,
een nieuw Burgerlijk Wetboek
en grote hervormingen van het Wetboek van Vennootschappen
en, in mindere mate, het Wetboek van Economisch Recht.

Dit artikel bespreek eerst de Belgische codificatiegeschiedenis, met aandacht voor het lot van de Napoleontische codificaties in België, de hedendaagse succesverhalen en de mislukkingen uit het verleden.

Daarna komt de hervorming aan bod en waarom de plannen van Geens kans op slagen zouden hebben. Vooraleer te concluderen, houdt de auteur de werkmethode van Geens tegen het licht, evenals de buitenlandse invloeden.

Nergens in de bijdrage wordt melding gemaakt van het wetgevend gewelden snelheid va de wetgeving met bitter weinig parlementair overleg en vooral initiatief van de regering. Zou het kunnen dat de hercodificatie van de wetboeken van Geens met deze van Bonaparte gemeen heeft dat deze weinig van doen hebben met de uitoefening van de wetgevende macht, maar des te meer het initiatief va de Keizer, dan wel van Minister Koen Geens uitmaken?

II. Belgische codificatiegeschiedenis

A. De Napoleontische codificaties

B. Recente successen

C. Mislukte pogingen

III. Noodzaak

IV. Slaagkansen

A. Koen Geens

C. Politieke voorzichtigheid

V. Werkwijze

A. Pragmatiek eerder dan elegantie

B. Coördinatie

VI. Buitenlandse invloed

VII. Conclusie

• X, De justitiehervorming gaat door, 20 juli 2017, https://www.koengeens.be/news/2017/07/20/de-justitiehervorming-gaat-door (consultatie 1 augustus 2017).

• K. Geens, De sprong naar het recht van morgen: hercodificatie van de basiswetgeving, https://www.koengeens.be/beleid/hercodificatie-basiswetgeving/hercodific... (consultatie 1 augustus 2017) (hierna: K. Geens, De sprong naar het recht van morgen).

•J. Monballyu, Zes eeuwen strafrecht. De geschiedenis van het Belgische strafrecht (1400-2000), Leuven, Acco, 2006, 50.

• D. Heirbaut, «Kontinentaleuropäische Entwicklungslinien des Zivilprozess» in D. Von Mayenburg, P. Collin, W. Decock en A. Seelentag (eds.), Geschichte der Konfliktregulierung, IV, Berlijn, Springer, 2018, ter perse.

•E. Krings, «Kritische kanttekeningen bij een verjaardag», RW 1987-88, 169-187.

• E. Holthöfer, «Handels- und Gesellschaftsrecht. Belgien» in H. Coing (ed.), Handbuch Privatrechtsgeschichte, III/3, München, Beck, 1986, 3287-3345.

• D. Heirbaut, Hebben/hadden onze ministers van justitie een «civiel» beleid?, Mechelen, Kluwer, 2005, 35-41.

• A. Benoït-Moury, «La naissance d’un code des sociétés en droit belge» in UCL Centre d’études Jean Renauld, Le nouveau code des sociétés, Brussel, Bruylant, 1999, (9) 42.

• F. Ost, «La codification: idéal et métamorphoses», JT 2004, 228.

• W. Van Gerven, «Verkokering van het privaatrecht», TPR 1991, 1021-1023.

• N. Irti, L’età della decodificazione, Milaan, Giuffrè, 1979, 106 p./1999, 220 p.

• K. Byttebier en T. Wera, «De codificatie van het Belgisch economisch recht» in E. Alofs, H. Casman en A. Van Den Bossche (eds.), Liber amicorum André Michielsens, Mechelen, Kluwer, 2013, (193) 204).

• W. Van Gerven, «Koophandel zonder wetboek. Synthese en slotbeschouwingen» in J.-P. Buyle, W. Derijcke, J. Embrechts en I. Verougstraete (eds.), Tweehonderd jaar Wetboek van Koophandel, Brussel, Larcier, 2007, (367) 370, 372-375, 382.

• B. Demarsin, «Het Wetboek van Economisch Recht en zijn band met het Burgerlijk Wetboek» in B. Keirsbilck en E. Terryn (eds.), Het wetboek van economisch recht: van nu en straks?, Antwerpen, Intersentia, 2014, (361) 396-397.

• F. Peeraer en I. Samoy, «The Belgian Civil Code: how to restore its central position in modern law?», European review of private law 2016, 601-618.

• E. Dirix en P. Wéry, «Tijd voor een hercodificatie van het Burgerlijk Wetboek», RW 2015-16, 2.

• A. Allard, Révision du Code de procédure civile. Rapport fait au nom de la commission et exposant les motifs du projet, Brussel, Belgisch Staatsblad, 1869, 113 p.

• D. Heirbaut, «Kontinentaleuropäische Entwicklungslinien des Zivilprozess» in D. Von Mayenburg, P. Collin, W. Decock en A. Seelentag (eds.), Geschichte der Konfliktregulierung, IV, Berlijn, Springer, 2018, ter perse.

• C.H. Van Rhee, «De ontwikkeling van het burgerlijk procesrecht in het twintigste-eeuwse Europa: een terugblik» in G. Martyn, D. Heirbaut en R. Opsommer (eds.), De rechtsgeschiedenis van de twintigste eeuw, Brussel, Koninklijke academie voor wetenschappen, letteren en schone kunsten van België, Wetenschappelijk comité voor rechtsgeschiedenis, 2006, 153-166.

• D. Heirbaut, «Efficiency: the Holy Grail of Belgian Justice? Civil procedure in Belgium (1806-2008)» in A. Uzelac en C.H. Van Rhee (eds.), Access to justice and the Judiciary. Towards new European standards of affordability, quality and efficiency of civil adjudication, Antwerpen-Oxford, Intersentia, 2009, 92-100.

• M. Vankeersbilck, «De pleitbezorgers» in M. De Koster, D. Heirbaut en X. Rousseaux (eds.), Tweehonderd jaar justitie: historische encyclopedie van de Belgische justitie, Brugge, die Keure, 2015, 363-369.

• X, «Rechters en generaals verdelen toppensioenen», De Morgen 27 juli 2011, https://www.demorgen.be/economie/rechters-en-generaals-verdelen-toppensi... (consultatie op 13 september 2017).

• D. Heirbaut, «Een hopeloze zaak: François Laurents ontwerp van burgerlijk wetboek voor België», Pro Memorie 2013, 261-283.

• E. Hondius, «Recodification of private law: Central and Eastern Europe set the tone», European review of private law 2013, 897-906.

• P. Kop, «Motieven voor hercodificatie» in J. Erauw (ed.), Liber memorialis François Laurent (1810-1887), Brussel, Story-Scientia, 1989, 317-330.

• K. Geens, De sprong naar het recht van morgen, 3-4, 11-13, 21, 27-28, 37-38, 43, 45-46, 49, 52, 58, 60, 69.

• K. Geens, De sprong naar het recht van morgen, 70. Voor het Burgerlijk Wetboek, zie: K. Geens, De sprong naar het recht van morgen, 28.

• J. Gilissen, «De Belgische commissie van 1816 tot herziening van het ontwerp-burgerlijk wetboek voor het Koninkrijk der Nederlanden», TRG 1967, (383) 413-418.

• B. Coppein, «Rechtsonderwijs en rechtsleer» in M. De Koster, D. Heirbaut en X. Rousseaux (eds.), Tweehonderd jaar justitie: historische encyclopedie van de Belgische justitie, Brugge, die Keure, 2015, (110) 115-118.

• H. De Page m.m.v. R. Dekkers, Traité élémentaire de droit civil belge, Brussel, Bruylant, 10 delen., eerste editie, 1933-1949).

• K. Geens, De sprong naar het recht van morgen, 49-57.

• S. Stijns en S. Jansen (eds.), The French contract law reform. A source of inspiration?, Cambridge, Intersentia, 2016, 231 p.

• P. Lecocq, «Le Code Napoléon, un modèle conservé, Le Code civil des Français comme modèle» in Th. Revet (ed.), Code civil et modèle. Des modèles du code au code comme modèle, Parijs, Librairie générale de droit et de jurisprudence, 2005, (437) 470.

• Over Jules Lejeune, zie: S. Christiaensen, Tussen klassieke en moderne criminele politiek. Leven en beleid van Jules Lejeune, Leuven, Universitaire Pers, 2004, 745 p.

• S. De Clerck, Het bos en de bomen. Justitie hervormen, Tielt, Lannoo, 1997, 184 p.

• R. Demoulin, «Bara (Jules-Marcel-Lamorald)» in Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique, Biographie nationale, XXX, Brussel, Bruylant, 1958, 128-138.

• G. Horsmans en Y. De Cordt, «La portée et l’influence de la codification» in UCL Centre d’études Jean Renauld, Le nouveau code des sociétés, Brussel, Bruylant, 1999, (93) 94, 147-150.

•K. Geens, «Onze rechtsvaders waren goede «maten»», TRV 2016, (6) 7).

• Over de codification à droit constant, zie: M. Suel, Essai sur la codification à droit constant, Parijs, Direction des journaux officiels, 1995, 296 p.

• K. Geens, «200 jaar vennootschapsrecht in perspectief: Quo vadis ius societatum», TPR 2007, (73) 75-90;

• K. Geens, «Tweehonderd jaar vennootschapsrecht in vogelvlucht» in J.-P. Buyle, W. Derijcke, J. Embrechts en I. Verougstraete (eds.), Tweehonderd jaar Wetboek van Koophandel, Brussel, Larcier, 2007, (91) 97-108.

• interview met Koen Geens: «Justititie in volle evolutie», De Standaard 16 maart 2017; Keien van de wetstraat 9 oktober 2015 (antwoord in televisie-interview), www.koengeens.be/news/2015/10/09/keien-van-de-wetstraat (consultatie op 8 augustus 2017).

• «De justitiehervorming gaat door», 20 juli 2017, www.koengeens.be/news/2017/07/20/de-justitiehervorming-gaat-door (consultatie op 1 augustus 2017).

• Beleidsverklaring Justitie, Parl.St. Kamer 2014-15, nr. 20/18; Algemene Beleidsnota Justitie, Parl.St. Kamer 2015-16, nr. 1428/8; Algemene Beleidsnota Justitie, Parl.St. Kamer 2016-17, nr. 2111/21.

• Cf. Beleidsverklaring Justitie, Parl.St. Kamer 2014-15, nr. 20/18, p. 33.

• Interview Koen Geens, «Tegen de zomer een nieuwe vennootschapswet», Het Belang van Limburg 16 februari 2017).

• K. Geens, De sprong naar het recht van morgen, 72).

•K. Geens, De sprong naar het recht van morgen, 81-83.

• B. Allemeersch en P. Taelman (eds.), De hervorming van de burgerlijke rechtspleging door Potpourri I, Brugge, die Keure, 2016, 176 p.

• P. Taelman, «Potpourri en de burgerlijke rechtspleging» in W. Vanbiervliet (ed.), De Potpourri-wetten: een eerste evaluatie van de waaiers aan quick wins, reparaties en grondslagen voor organisatorische vernieuwingen, Brussel, Larcier, 2017, 1-32;

• D. Scheers en P. Thiriar, Actualia Gerechtelijk Recht: Potpourri all the way, Antwerpen, Intersentia, 2016, 74 p.

• X, «Ondernemingen laten rechtbank links liggen», De Standaard 12 mei 2017. De bedoeling is om de rechtbanken van koophandel te gebruiken als proeflaboratorium, om nadien de andere rechtbanken te hervormen. Algemene Beleidsnota Justitie, Parl.St. Kamer 2016-17, nr. 2111/21, p. 10.

• K. Geens, Toespraak: de advocatuur van morgen, 16 juni 2017, www.koengeens.be/news/2017/06/16/toespraak-de-advocatuur-van-morgen (consultatie op 8 augustus 2017).

• X, «De justitiehervorming gaat door», 20 juli 2017, https://www.koengeens.be/news/2017/07/20/de-justitiehervorming-gaat-door (consultatie op 1 augustus 2017).

• N. Gallus, Filiation, Brussel, Bruylant, 2016, 208 p.

• G. Verschelden, Origineel ouderschap herdacht: pleidooi voor een globale hervorming van het afstammingsrecht, Brugge, die Keure, 2005, 422 p.

• K. Geens, De sprong naar het recht van morgen, 29.

• X, «De justitiehervorming gaat door», 20 juli 2017, https://www.koengeens.be/news/2017/07/20/de-justitiehervorming-gaat-door (consultatie 1 augustus 2017).

• Ch. Faider, «La jurisprudence progressive. La révision du Code civil (article 139 de la constitution)», BJ 1884, 1569-1584.

• E. Holthöfer, «Faider, Charles Jean-Baptiste Florien (1811-1893)» in M. Stolleis, Juristen. Ein biographisches Lexikon vor der Antike bis zum 20. Jahrhundert, München, Beck, 1995, 197-198.

• E. Dirix en V. Sagaert, «The new Belgian Act on security rights in movable property», European property law journal 2014, (231) 252).

• A. Braun, «Towards a greater autonomy for testators and heirs: some reflections on recent reforms in France, Belgium and Italy», Zeitschrift für Europäisches Privatrecht 2012, 461-483.

• M. Puelinck-Coene, «Pleidooi voor een vernieuwd erfrecht», TPR 1992, 291-295;

• A. Verbeke, «De legitieme ontbloot of dood? Leve de echtgenoot!», TPR 2000, 1111-1236.

• Ch. Castelein, R. Foqué en A. Verbeke (eds.), Imperative inheritance law in a late-modern society, Antwerpen, Intersentia, 2009, 224 p.

• F. De Leo, «De stille dood van het stil faillissement», Trends 29 juni 2017.

• HvJ 22 juni 2017, nr. C-489/2017, ECLI:EU:C:2017:489, Federatie Nederlandse Vakvereniging/Smallsteps BV.

• X, «Geens voert stil faillissement af», De Standaard 28 juni 2017.

• Zie de website van de Verenigde Verenigingen, de spreekbuis van de middenveldorganisaties in Vlaanderen: www.deverenigdeverenigingen.be/nieuws/187-quid-verenigingen-en-de-vso-ee... (consultatie op 13 september 2017).

• L. Goldschmidt, «Ueber Plan und Methode für die Aufstellung des Entwurfs eines Deutschen bürgerlichen Gesetzbuchs» in W. Schubert, Materialien zur Entstehungsgeschichte des BGB. Einführung, Biographien, Materialien, Berlijn, Walter de Gruyter, 1978, 163-185).

• K. Velle en K. Devolder, «Het institutioneel kader: het Ministerie van Justitie» in M. De Koster, D. Heirbaut en X. Rousseaux (eds.), Tweehonderd jaar justitie: historische encyclopedie van de Belgische justitie, Brugge, die Keure, 2015, (144) 157.

• D. Heirbaut, Hebben/hadden onze ministers van justitie een «civiel» beleid?, Mechelen, Kluwer, 2005, 88 p.

• H. Schulte-Nölke, Das Reichsjustizamt und die Entstehung des Bürgerlichen Gesetzbuchs, Frankfurt, Klostermann, 1995, 378 p.

• Koen Byttebier (K. Byttebier en T. Wera, «De codificatie van het Belgisch economisch recht» in E. Alofs, H. Casman en A. Van den Bossche (eds.), Liber amicorum André Michielsens, Mechelen, Kluwer, 2013, (193) 207).

• W. Van Gerven en S. Lierman, Algemeen deel: veertig later. Privaat- en publiekrecht in een meergelaagd kader van regelgeving, rechtsvorming en regeltoepassing, Mechelen, Kluwer, 2010, 603 p.).

• E. Florijn, Ontstaan en ontwikkeling van het nieuwe Burgerlijk Wetboek, Maastricht, Universitaire Pers, 1996, 591 p.;

• Th. Veen, En voor berisping is hier ruime stof: over codificatie van het burgerlijk recht, legistische rechtsbeschouwing en herziening van het Nederlandse privaatrecht in de 19de en 20ste eeuw, Amsterdam, Cabeljauwpers, 2001, 128 p.

• E. Dirix, «The reform of security law in Belgium» in A. Apers, S. Bouly, E. Dewitte, D. Gruyaert, Property law perspectives, III, Antwerpen, Intersentia, 2015, 137).

• P. Scholten, «De codificatiegedachte voor honderd jaar en thans» in P. Scholten en E. Meijers (eds.), Gedenkboek Burgerlijk Wetboek 1838-1938, Zwolle, Tjeenk Willink, 1938, 30.

 

Bespreking door de uitgever:

De wet van 19 oktober 2015 houdende wijziging van het burgerlijk procesrecht en houdende diverse bepalingen inzake justitie is de eerste van een reeks Potpourriwetten. De Potpourriwet I brengt in hoofdzaak heel wat wijzigingen aan inzake de burgerlijke rechtspleging. Eens te meer is het doel van de wetgever de procedures sneller en efficiënter te laten verlopen.

De nieuwe regels gaan onder meer over kennisgevingen tussen de actoren van justitie, de vorm van conclusies, een nieuwe nietigheidsleer, het advies van het Openbaar Ministerie in burgerlijke zaken, een volledig nieuwe invulling van de taak van de rechter bij verstek en van het begrip voorlopige tenuitvoerlegging.

Tevens wil de wet een aanzet zijn tot elektronische procesvoering en wordt de rechterlijke organisatie eens te meer onder handen genomen. Collegiale rechtspraak behoort haast helemaal tot het verleden.

De nieuwe bijzondere procedure tot invordering van onbetwiste geldschulden in ondernemingszaken, die volledig buitengerechtelijk wordt gevoerd, is zonder meer revolutionair te noemen.

Advocaten, magistraten, gerechtsdeurwaarders, kortom alle rechtspractici van het procesrecht zullen met de nieuwe regels van de Potpourriwet I geconfronteerd worden. Deze artikelsgewijze bespreking van de nieuwe regels uit het Gerechtelijk Wetboek is dan ook een onmisbaar instrument om een antwoord te geven op de eerste vragen die zullen rijzen.

Gerelateerd
Bibliotheek
In bibliotheek?: 
Dit item is beschikbaar in de bibliotheek van advocatenkantoor Elfri De Neve
Nog dit: 

Codificatitis is de ziekelijke drang om bestaande regels te hervormen, van oude wetboeken, nieuwe te maken en de rechtswetenschappers te verplichten hun harde schijven te herformatteren, met aanschaf van nieuwe bibliotheven, nieuwe codexen, nieuwe rechtsleer, nieuwe studies.

In de Belgische geschiedenis kennen we 3 grote codificatiegolven:
1. De Codex Justinianus
2. De Code Napoleon
3 De Codexen Koen Geens
 

Aangemaakt op: do, 03/05/2018 - 13:58
Laatst aangepast op: do, 03/05/2018 - 14:16

Hebt u nog een vraag?

Hebt u nog een vraag in dit verband, klik dan hier om uw vraag aan ons te stellen, of meteen een afspraak te maken voor een consultatie.

Aanvulling

Heeft u een suggestie, aanvulling of voorstel tot correctie met betrekking tot deze pagina? Gebruik dit adres om het te melden.