-A +A

België (opnieuw) in zijn blootje gezet door het Europees Antifoltercomité

Printervriendelijke versiePrintervriendelijke versieVerstuur naar een vriendVerstuur naar een vriend
Titel van het boek: 
Over het gebrek aan een minimale dienstverlening in het Belgische gevangeniswezen en de onmenselijke en vernederende behandeling van gedetineerden
Publicatie
Auteur: 
Claes Laurens
Tijdschrift: 
Rechtskundig Weekblad
Uitgever: 
intersentia
Jaargang: 
2017-2018
Pagina: 
1202
Samenvatting

Op 13 juli 2017 heeft het Europees Antifoltercomité een openbare verklaring ten aanzien van België aangenomen. Met dit public statement wenste het Antifoltercomité het gebrek aan een wettelijke minimale dienstverlening in ons gevangeniswezen aan te kaarten, alsook de bijzonder kwetsbare situatie waarin de geïnterneerden tijdens deze stakingen vertoeven. De openbare verklaring volgt een jaar na de stakingsgolf in de Brusselse en Waalse gevangenissen, die in sommige instellingen drie maanden duurde. Intussen zijn zeven gedetineerden naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens getrokken om de detentieomstandigheden in de Belgische gevangenissen aan te klagen. Deze bijdrage strekt ertoe te analyseren in welke mate art. 3 EVRM ons land verplicht om een wettelijke minimale dienstverlening in te voeren.

Inhoudstafel tekst: 
I. Inleiding, probleemstelling en afbakening
II. De conclusies van het Antifoltercomité (hierna: «CPT») n.a.v. het ad-hocbezoek van mei 2016
III. De maatstaven van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens
A. Art. 3 EVRM: een negatieve én positieve verplichting voor de lidstaten. Algemeen
B. De positieve verplichting van de lidstaten op grond van art. 3 EVRM behelst vele facetten
1° Het garanderen van materiële detentieomstandigheden conform art. 3 EVRM
2° Voorzien in de noodzakelijke medische bijstand
3° De bescherming van bijzonder kwetsbare gedetineerden
4° De plicht tot bescherming tegen geweld door het personeel en medegedetineerden
IV. De bestaande «alternatieven» voor een wettelijke minimale dienstverlening
A. Het Protocolakkoord nr. 351
B. De inzet van politie, civiele bescherming en het leger
C. De nationale rechter als «hersteller» van de normale detentieomstandigheden
V. Een wettelijke minimale dienstverlening als noodzakelijke ingreep in het licht van art. 3 EVRM?
VI. Conclusie

Bronverwijzingen:
• E. Maes, «De gevangenissen barsten uit hun voegen, want de alternatieven doen het nog steeds niet?», Fatik 2016, afl. 149, 25-30;
• S. De Ridder en V. Scheirs, «Maatregelen tegen de overbevolking in de gevangenissen: een audit door het Rekenhof», Fatik 2012, afl. 133, 28-32.
• V. Spronck, «La lutte contre le surpeuplement carcéral en Belgique depuis l’arrêt Vasilescu» in Le surpeuplement carcéral en Europe – Colloque Aix du 24 mars 2017, Lexbase, 15 juni 2017, https://rm.coe.int/actes-du-colloque-le-surpeuplement-carceral-en-europe...).
• M. Panzavolta, «Het CPT-rapport over de detentieomstandigheden in België: reflecties op het vlak van de internationale en de Europese context» in T. Daems en S. Parmentier, Europa waakt: Vrijheidsbeneming onder toezicht van het Europese antifoltercomité, Leuven, Leuven University Press, 2017, ter perse;
• T. Daems, «Europees Antifoltercomité voert druk verder op», De Juristenkrant 2016, afl. 328, 12 (over het periodiek bezoek van 2013);
• L. Claes, «Het EHRM en de strafuitvoering. De onmenselijke en vernederende behandeling van gedetineerden», NC 2017, speciaal nummer april 2017, dossier 2017, 98-129 (over het ad-hocbezoek van 2012);
• T. Daems, «Mooi, het leven is mooi. Over het vijfde rapport van het Europees antifoltercomité (CPT)», Panopticon 2010, 1-16 (over het periodiek bezoek van 2009).
• EHRM 10 januari 2013, Claes t/ België;
• EHRM 9 januari 2014, Lankester t/ België;
• EHRM 6 september 2016, W.D. t/ België;
• EHRM 18 juli 2017, Rooman t/ België. Voor de literatuur ter zake, zie: S. Gryson, «Internering in België: de veroordelingen door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens», Fatik 2015, afl. 145, 23-27;
• K. Hanoulle, «Trieste primeur: Straatsburg veroordeelt België wegens onmenselijke behandeling geïnterneerde», RABG 2013, 460-464;
• K. Hanoulle, «Straatsburg gunt België geen respijt meer: interneren moet gelijk staan aan behandelen», RABG 2013, 9-12;
• L. Robert, «System error. Een pilootarrest over internering in Belgische gevangenissen», Fatik 2016, afl. 151, 3-4;
• C. Van Vyve, «EHRM stelt België ultimatum voor behandeling gedetineerden», Juristenkrant 2016, afl. 334, 1-3;
• L. Claes, o.c., NC 2017, speciaal nummer april 2017, dossier 2017, 116-118;
• N. Colette-Basecqz en O. Nederlandt, «L’arrêt pilote W.D. c. Belgique sonne-t-il le glas de la détention des internés dans les annexes psychiatriques des prisons?», RTDH 2018, 213-239.
• A. Permentier, F. Vander Laenen, W. Vanderplasschen en T. Vander Beken, «Licht aan het einde van de interneringstunnel voor iedereen? Een stand van zaken en vooruitblik in de aanpak van «onbehandelbare» geïnterneerden», Fatik 2016, afl. 152, 5-12;
• K. Verhesschen en F. Verbruggen, «Internering: de uitvluchten zijn op, het geduld is op, maar de hoop leeft op» in T. Daems en S. Parmentier, Europa waakt: Vrijheidsbeneming onder toezicht van het Europese antifoltercomité, Leuven, Leuven University Press, 2017, ter perse;
• DG EPI, Jaarverslag 2016, Federale Overheidsdienst Justitie, https://justitiepr.België.be/sites/default/files/bat_ra_2016_fr_light.pdf, 29 e.v.
26 B. Moriarty en E. Massa, Human Rights Law, Croydon, Oxford University Press, 2012, 113.
• EHRM. (EHRM (Grote Kamer) 20 oktober 2016, Mursic t/ Kroatië, §§ 112-113;
• S. Smits, C. Janssens, S. Mirgaux en K. Van Laethem, Handboek Mensenrechten: de internationale bescherming van de rechten van de mens, Antwerpen, Intersentia, 2011, 302;
• F. Sudre, Droit européen et international des droits de l’homme, Parijs, PUF, 2012, 354-355;
• B. Rainey, E. Wicks en C. Ovey, Jacobs, White & Ovey: The European Convention on Human Rights, Oxford, Oxford University Press, 2014, 196;
• Explanatory Report to the European Convention for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment, Straatsburg, Raad van Europa, 26 november 1987, nr. 13).
• F. Krenc en S. Van Drooghenbroeck, «Les droits du détenu dans la jurisprudence récente de la Cour Européenne des Droits de l’Homme» in Droit et Justice: le nouveau droit des peines: statuts juridiques des condamnés et tribunaux de l’application des peines, Brussel, Bruylant, 2007, 24-25.
• EHRM 18 januari 1978, Ierland t/ Verenigd Koninkrijk, § 162;
• EHRM 26 oktober 2000, Kudla t/ Polen, §§ 91-99;
• EHRM 19 april 2001, Peers t/ Griekenland, § 67;
• EHRM 14 december 2004, Gelfmann t/ Frankrijk, § 48;
• EHRM 2 november 2006, Serifis t/ Griekenland, § 32;
• EHRM 3 april 2012, Verbint t/ Roemenië, § 63;
• EHRM 25 november 2014, Vasilescu t/ België, § 106;
• EHRM 1 september 2015, Khlaifia e.a. t/ Italië, § 117;
• EHRM 26 januari 2016, Cirnici t/ Roemenië, § 46;
• EHRM 17 oktober 2017, Draci t/ Moldavië en Rusland, § 55;
• J. Velu en R. Ergec, Convention européenne des droits de l’homme in RPDB, Brussel, Bruylant, 2014, 247-248.
• EHRM 29 april 2002, Pretty t/ Verenigd Koninkrijk, § 50;
• EHRM 13 november 2012, Hristozov e.a. t/ Bulgarije, § 111.
• EHRM 26 oktober 2000, Kudla t/ Polen, § 94;
• EHRM 15 juli 2002, Kalashnikov t/ Rusland, § 95;
• EHRM 15 januari 2004, Sakkopoulos t/ Griekenland, § 37;
• EHRM 13 juli 2006, Povov t/ Rusland, § 208;
• EHRM 24 oktober 2006, Vincent t/ Frankrijk, § 98;
• EHRM 22 oktober 2009, Norbert Sikoski t/ Polen, § 111;
• EHRM 5 april 2011, Rahimi t/ Griekenland, § 60;
• EHRM 4 december 2012, Tzamalis e.a. t/ Griekenland, § 37;
• EHRM 8 januari 2013, Torreggiani e.a. t/ Italië, § 65;
• EHRM 4 november 2014, Enasoaie t/ Roemenië, § 46;
• EHRM 26 januari 2016, Cirnici t/ Roemenië, § 46;
• EHRM 15 maart 2016, Vidish t/ Rusland, § 26;
• EHRM 20 oktober 2016, MurÅ¡ić t/ Kroatië, § 99;
• EHRM 15 december 2016, Khlaifia e.a. t/ Italië, § 159;
• EHRM 9 mei 2007, Eriomenco t/ Moldavië en Rusland, § 53;
• EHRM 30 mei 2017, Apcov t/ Moldavië en Rusland, § 40;
• EHRM 3 oktober 2017, Alexandru Enache t/ Roemenië, § 41;
• F. SUDRE, o.c., 348;
• Y. Haeck, «De bescherming van gedetineerden in het kader van art. 3 EVRM» in E. Brems, Vrijheden en vrijheidsbeneming: mensenrechten van gedetineerden, Antwerpen, Intersentia, 2005, (19) 37.
38 L. Lavrysen, Human Rights in a Positive State. Rethinking the Relationship between Positive and Negative Obligations under the European Convention on Human Rights, Antwerpen, Intersentia, 2016, 105, met verwijzing naar: EHRM 26 juli 2007, Angelova en Iliev t/ Bulgarije, § 92;
• EHRM 17 december 2009, Denis Vasilyev t/ Rusland, § 115.
• EHRM 16 december 1999, V. t/ Verenigd Koninkrijk, § 71;
• EHRM 19 april 2001, Peers t/ Griekenland, § 74;
• EHRM 4 februari 2013, Van der Ven t/ Nederland, § 48;
• EHRM 1 september 2015, Manea t/ Roemenië, § 68;
• EHRM 2 juni 2016, Yunusova en Yunosov t/ Azerbeidzjan, § 137;
• EHRM 21 maart 2017, Bujak t/ Polen, § 66;
• EHRM 25 april 2017, RezmiveÈ™ t/ Roemenië, § 73;
• N. Mole, Handbook on values for life in a democracy, Straatsburg, Editions du Conseil de l’Europe, 2008, 101.
• EHRM 19 april 2001, Peers t/ Griekenland, § 75.
• EHRM 6 maart 2001, Dougoz t/ Griekenland, § 46;
• EHRM 4 juli 2006, Ramirez Sanchez t/ Frankrijk, §§ 118-119;
• EHRM 19 februari 2009, A. e.a. t/ Verenigd Koninkrijk, § 128;
• EHRM 13 november 2014, Bahna t/ Roemenië, § 44;
• EHRM 10 maart 2015, Vargo e.a. t/ Hongarije, §§ 89-92;
• EHRM 26 januari 2016, Cirnici t/ Roemenië, § 53;
• U. Erdal en H. Bakirci, Article 3 of the European Convention on Human Rights. A practioner’s handbook, Genève, World Organisation Against Torture, 2006, 128-129.
• EHRM 5 oktober 2017, Ābele t/ Letland.
• CPT/Inf (2016) 29, randnrs. 11-12.
• EHRM 8 juli 2004, Ilasku e.a. t/ Moldavië en Rusland, § 451;
• EHRM 4 mei 2006, Kadikis t/ Letland, § 55;
• EHRM 15 juni 2006, Moisejevs t/ Letland.
• EHRM 4 mei 2006, Kadikis t/ Letland, § 55.
• EHRM 2 mei 2016, Drăgan t / Roemenië, § 9, § 29, § 67, § 72 en § 78;
• EHRM 6 december 2016, Kanalas t/ Roemenië, § 35;
• EHRM 10 mei 2007, Modarca t/ Moldavië, §§ 67-69.
• EHRM 28 januari 2016, Konstantinopoulos t/ Griekenland, §§ 47-54).47 CPT/Inf (2016) 29, randnr. 10.
• EHRM 21 december 2010, Gladkiy t/ Rusland, § 69;
• EHRM 27 januari 2011, Yevgeniy Alekseyenko t/ Rusland, § 88;
• EHRM 4 december 2012, Tzamalis e.a. t/ Griekenland, §§ 44-45;
• EHRM 25 april 2013, Canali t/ Frankrijk, § 51;
• EHRM 19 december 2013, Tunis t/ Estland, § 45.
• EHRM 1 juli 2014, Mihailescu t/ Roemenië, § 57;
• EHRM 4 november 2014, Enasoaie t/ Roemenië, § 50;
• EHRM 13 oktober 2015, Manea t/ Roemenië, § 67.
• EHRM 25 juli 2017, RezmiveÈ™ e.a. t/ Roemenië).
• EHRM 24 juli 2012, Iakov Stanciu t/ Roemenië, § 175;
• EHRM 30 juni 2015, Serce t/ Roemenië, § 43;
• EHRM 2 februari 2016, Dragan t/ Roemenië, § 72.en 76
51 EHRM 2 februari 2016, Dragan t/ Roemenië, § 76.
• EHRM 26 oktober 2000, Kudla t/ Polen, § 94;
• EHRM 15 juli 2002, Kalashnikov t/ Rusland, § 95;
• EHRM 23 juli 2015, Patranin t/ Rusland, § 67.
• EHRM 9 september 2010, Xiros t/ Griekenland, § 73;
• EHRM 23 juli 2013, Ürfi Cetinkaya t/ Turkije, §§ 87-92;
• EHRM 19 februari 2015, Helhal t/ Frankrijk, § 48.
• EHRM 3 mei 2007, Soysal t/ Turkije, § 50;
• EHRM 24 mei 2007, Gorodnitchev t/ Rusland, § 91.
• EHRM 13 juli 2006, Popov t/ Rusland, § 211;
• EHRM 29 november 2007, Hummatov t/ Azerbeidzjan, §§ 109 en 114;
• EHRM 11 oktober 2011, Khatayev t/ Rusland, § 85;
• EHRM 21 december 2012, Gladkiy t/ Rusland, § 84;
• EHRM 6 maart 2014, Gorbulya t/ Rusland, § 62;
• EHRM 27 november 2014, Amirov t/ Rusland, § 85;
• EHRM 11 december 2014, Kushnir t/ Oekraine, § 135;
• EHRM 15 januari 2015, Nogin t/ Rusland, § 83;
• EHRM 11 juni 2015, Lutsenko t/ Oekraine, § 133;
• EHRM 23 juli 2015, Patranin t/ Oekraine, § 68;
• EHRM 15 december 2015, Ivko t/ Rusland, § 94;
• EHRM 23 maart 2016, Blokhin t/ Rusland, § 137;
• EHRM 24 maart 2016, Korneykova en Korneykov t/ Oekraine, § 149;
• EHRM 25 mei 2016, Makshakov t/ Rusland, § 91;
• EHRM 9 juni 2016, Mekras t/ Griekenland, § 31;
• EHRM 21 juni 2016, Vasenin t/ Rusland, § 93.
• EHRM 7 september 2017, Mirzashvili t/ Georgië, §§ 65-72
• EHRM 12 januari 2016, Khayletdinov t/ Rusland,
• A. Mowbray, The development of positive obligations under the European Convention on Human Rights by the European Court of Human Rights, Oxford, Hart Publishing, 2004, 52-59.
• EHRM 30 juli 1998, Aerts t/ België, § 66;
• EHRM 3 april 2001, Keenan t/ Verenigd Koninkrijk, § 111;
• EHRM 11 juli 2006, Rivière t/ Frankrijk, § 63;
• EHRM 20 januari 2009, Slawomir Musial t/ Polen, § 87;
• EHRM 18 juli 2017, Rooman t/ België, § 89.
• EHRM 20 januari 2009, Slawomir Musial t/ Polen;
• EHRM 21 december 2010, Raffray Taddei t/ Frankrijk;
• EHRM 23 februari 2012, G t/ Frankrijk;
65 M. Dantinne, «De «S.O.S.S.» in de gevangenissen: een uitweg uit de patstelling bij sociale conflicten?», Fatik 2011, afl. 130, 18-26 (19);
• F. Verbruggen, K. Magerman en S. Dedecker, «Mensenrechten voor de Belgische strafrechtspraktijk: van sneeuwbal naar lawine» in S. Dedecker, D. Dewandeleer et al., Themis: Straf- en strafprocesrecht, Brugge, die Keure, 2017, (1) 33.
• EHRM 16 november 2000, Tanribilir t/ Turkije;
• EHRM 3 april 2001, Keenan t/ Verenigd Koninkrijk;
• EHRM 11 juli 2006, Riviere t/ Frankrijk;
•K. Hajiyev, «The evolution of positive obligations under the European Convention on Human Rights by the European Court of Human Rights» in D. Spielmann, M. Tsirli en P. Voyatzis, The European Convention on Human Rights, a living instrument. Essays in Honour Of Christos L. Rozakis, Brussel, Bruylant, 2011, (207) 210.
• Observatoire international des prisons (section belge), Notice 2013 de l’état du système carcéral belge, 23 augustus 2013, Brussel, O.I.P. – section belge, 145 (te consulteren op http://oipbelgique.be/fr/;
• T. Daems, «Een gevangenis is geen koekjesfabriek», Juristenkrant, 20 april 2011, 13).
• EHRM 3 april 2001, Keenan t/ Verenigd Koninkrijk, § 91;
• EHRM 20 oktober 2011, Stasi t/ Frankrijk, § 78.
• EHRM 10 mei 2001, Z. e.a. t/ Verenigd Koninkrijk, § 73;
• EHRM 17 april 2012, J.L. t/ Letland, § 64;
• EHRM 28 januari 2014, O’Keeffe t/ Ierland, § 144;
• EHRM 3 maart 2015, M.C. t/ Polen, § 87;
• B. Rainey, E. Wicks en C. Ovey, o.c., 192.
• EHRM 10 februari 2011, Premininy t/ Rusland, § 84;
• EHRM 20 oktober 2011, Stasi t/ Frankrijk, § 79;
• EHRM 29 oktober 2014, D.F. t/ Letland, § 84;
• EHRM 3 maart 2015, M.C. t/ Polen, § 89.
• EHRM 12 april 2007, Ivan Vassilev t/ Bulgarije, § 63;
• EHRM 29 mei 2012, Julin t/ Estland, § 121;
• EHRM 16 december 2014, Dimcho Dimov t/ Bulgarije, § 58;
• EHRM 28 april 2015, Milic and Nikezic t/ Montenegro, § 80.
74 EHRM 27 juni 2000, Salman t/ Turkije, § 100;
• EHRM 13 november 2012, Cucu t/ Roemenië, § 88;
• EHRM 6 oktober 2015, Sergeyev t/ Rusland, § 43.
• L. Dupont, Op weg naar een beginselenwet gevangeniswezen: Proeve van Voorontwerp van Beginselenwet Gevangeniswezen en Tenuitvoerlegging van Vrijheidsstraffen, Leuven, Universitaire Pers Leuven, 1998, 140;
• Y. Van Den Berge en F. Verbruggen, «Te-recht-gesteld: de interne rechtspositie van gedetineerden» in A. Masset, P. Traest et al., De strafuitvoering, Brussel, La Charte, 2006, (231) 235.
• H. De Vos, «Normalisering: een complex proces met subjectief karakter. Theoretisch kader voor de interpretatie en implementatie van het normaliseringsbeginsel», Panopticon 2017, (179) 185.
• T. Merckx en F. Verbruggen, «Geen mensenrechten zonder gevangenispersoneel: verplicht Straatsburg de wetgever in te grijpen?», Fatik 2011, afl. 130, (5) 5.
• I. Ficher en C. Guillain, «Du difficile équilibre entre le respect des droits fondamentaux des détenus et le droit à l’action collective des agents pénitentiaires» in F. Krenc, Droit de grève: actualités et questions choisies, Brussel, Larcier, 2015, (87) 118.
• T. Daems, «Overzicht 2005-2015: een decennium Basiswet Gevangeniswezen en rechtspositie van gedetineerden» in T. Daems, C. Hermans, F. Janssens et al., Quo vadis? Tien jaar Basiswet Gevangeniswezen en rechtspositie van gedetineerden, Antwerpen, Maklu, 2015, (13) 25).
• T. Daems en L. Robert, «Buitenbeentje in Europa: Fatik sprak met experten in de buurlanden over het stakingsrecht in de penitentiaire sector», Fatik 2011, afl. 130, 27-32.
• F. Bouhon en S. Vandenbosch, «Le service minimum à l’aune de la Convention Européenne des Droits de l’Homme: interdiction, possibilité ou obligation pour le législateur belge?», TSR 2017, (586) 611). Het capaciteitsprobleem wordt regelmatig vermeld in wetsvoorstellen (zie o.a.: Parl.St. Kamer BZ 2014, nr. 54-0277/001, p. 4;
• B. De Ruyver, «De basisfunctionaliteiten van de lokale politie doorgelicht», Cahiers Politiestudies 2009, afl. 4, (67) 82.
• C. Crucifix en A. Gilot, «Grève dans les prisons: pour l’instauration d’un service minimum en Belgique», RTDH 2017, (295) 305;
• D. Paci, «Doit-on instaurer un service minimum en prison en temps de grève?», Justice en ligne, 31 december 2009, http://www.justice-en-ligne.be;
• I. Ficher en C. Guillain, o.c., in F. Krenc, Droit de grève: actualités et questions choisies, 112;
• M.-A. Beernaert, Manuel de droit pénitentiaire, Limal, Anthemis, 2012, 92;
• H. Tournel, S. Snacken en E. Jehaes, «De penitentiair bewakingsassistenten» in K. Beyens en S. Snacken, Straffen: een penologisch perspectief, Antwerpen, Maklu, 2017, (561) 571.
• Rb. Waals-Brabant KG 12 december 2014, JLMB 2015, 285-287;
• Antwerpen 17 maart 2010, NC 2010, 191, noot L. Huybrechts, T.Strafr. 2011, 77, noot P. De Hert;
• Rb. Luik KG 4 november 2008, JLMB 2009, 36;
• Y. Van Den Berge, «De tussenkomst van de rechter in detentiegeschillen», T. Strafr. 2006, 95-98.
• Luik 12 september 1995, JLMB 1996, 585.
• Rb. Luik KG 2 november 2009, JLMB 2009, 1942 e.v..
• Rb. Waals-Brabant KG 12 december 2014, JLMB 2015, 285.
• O. Nederlandt, «L’action du pouvoir judiciaire face aux grèves dans les prisons», Justice en ligne, 27 mei 2016, http://www.justice-en-ligne.be/article881.html, met verwijzing naar o.a. Rb. Brussel KG 12 mei 2016, nr. 16/51/C;
• Rb. Waals-Brabant KG 3 mei 2016, nr. 16/3157;
• Rb. Brussel KG 9 mei 2016, nr. 16/44/C;
• Rb. Brussel KG 23 mei 2016, nr. 16/98/C;
• Rb. Luxemburg KG 24 mei 2016, te consulteren op http://www.ctrg-ccsp.be/sites/default/files/ordonnance_24-05-2016_1.pdf.
• M. Bouhon, «Surpopulation carcérale et conditions de détention dégradantes: pas de recours effectifs, pas assez de recours ou des recours effectifs selon le contexte?», JT 2017, (557) 559 (noot onder EHRM 16 mei 2017, Sylla en Nollomont t/ België)).
• Corr. Luik 18 mei 2016, JLMB 2016, 1051.
• Corr. Brussel, onderzoeksrechter, 10 mei 2016, JLMB 2016, 968.
• Rb. Brussel KG 10 september 2012, JLMB 2013, 459.
• Corr. Brussel (raadkamer) 30 maart 2012, JT 2012, 372.
• Rb. Aarlen KG 11 juli 1991, JT 1991, 800;
• Rb. Luik KG 2 november 2009, JLMB 2009, 1942.
• HvJ (Grote Kamer), 5 april 2016, Pál Aranyosi (C-404/15) en Robert Căldăraru (C- 659/15);
• T. Daems, «Wederzijds vertrouwen is geen blind vertrouwen: het Europees aanhoudingsbevel en detentiecondities binnen de Europese Unie», Panopticon 2016, 530-539.
• Rb. Amsterdam 7 juni 2016, ECLI:NL:RBAMS:2016:3409, te consulteren op www.rechtspraak.nl.
• Rb. Amsterdam 23 juni 2016, ECLI:NL:RBAMS:2016:3943.
• Rb. Amsterdam 29 augustus 2017, ECLI:NL:RBAMS:2017/6234;
• Rb. Amsterdam 26 september 2017, ECLI:NL:RBAMS:2017:7146;
• Rb. Amsterdam 19 oktober 2017, ECLI:NL:RBAMS:2017:7672.
• H. De Suremain, «Surpopulation carcérale: les juridictions nationales au pied du mur», Lettres Actualités Droits-Liberté du Credof, 7 februari 2013;
• D. Scala en L. Descamps, «Droit penal et pénitentiaire», European Journal of Human Rights 2017, (363) 389). Bij wijze van illustratie kunnen de arresten W.D. t/ België van 6 september 2016, Bamouhammad t/ België van 17 november 2015 (pilootarresten) en Vasilescu t/ België van 25 november 2014 (quasi-pilootarrest) worden vermeld.
• EHRM 12 mei 2017, Simenovi t/ Bulgarije, §§ 88-90
• F. Tulkens, S. Van Drooghenbroeck en F. Krenc, «Le soft law et la Cour européenne des droits de l’homme – Questions de légitimité et de méthode», RTDH 2012, 433-489.
• EHRM 12 mei 2005, Öcalan t/ Turkije, § 179;
• EHRM 4 juli 2006, Ramirez Sanchez t/ Frankrijk, §§ 115-116, EHRM 31 januari 2012, M.S. t/ België, § 122;
• EHRM 16 juli 2015, Gégény t/ Hongarije, § 22;
• EHRM 1 september 2015, Khlaifia e.a. t/ Italië, § 128;
• F. Krenc en S. Van Drooghenbroeck, «Les droits du détenu dans la jurisprudence récente de la Cour Européenne des Droits de l’Homme» in Droit et Justice: le nouveau droit des peines: statuts juridiques des condamnés et tribunaux de l’application des peines, Brussel, Bruylant, 2007, 47-48;
• J. Murdoch, Le traitement des détenus: critères européens, Straatsburg, Les Editions du Conseil de l’Europe, 2007, 121;
• W.-A. Schabas, The European Convention on Human Rights, New York, Oxford University Press, 2015, 168;
• B. Pastre-Belda, «La protection à géométrie variable de l’article 3 de la Convention européenne des droits de l’homme», RTDH 2016, (591) 613).
• EHRM 10 februari 2011, Nisiotis t/ Griekenland, § 43.
• Brussel 17 maart 2016, JT 2016, 297).
• Vast Comité P, Jaarverslag 2011, www.comitep.be, 26-27 en 131).
•. Callewaert, «Is there a Margin of Appreciation in the Application of Articles 2, 3 and 4 of the Convention?» Human Rights Law Journal 1998, afl. 19, 6-9;
• Y. Arai-Takahashi, The Margin of Appreciation Doctrine and the Principle of Proportionality in the Jurisprudence of the ECHR, Oxford, Intersentia, 2002, 220).
• EHRM 26 maart 2013, Valiulienè t/ Litouwen, § 85;
• EHRM 20 februari 2007, Zeynep Özcan t/ Turkije, § 42.
• D. Haider, The Pilot-Judgement Procedure of the European Court of Human Rights, Leiden, Martinus Nijhoff Publishers, 2013, 194;
• H. Dumont en I. Hachez, «Les obligations positives déduites du droit international des droits de l’homme: dans quelles limites?» in Y. Cartuyvels, H. Dumont, F. Ost, M. Van De Kerchove, S. Van Drooghenbroeck, Les droits de l’homme, bouclier ou épée du droit pénal?, Brussel, FUSL, 2007, (45) 58).
• EHRM 6 februari 1976, Schmidt en Dahlström t/ Zweden, § 36;
• EHRM 21 april 2009, Enerji Yapi-yol Sen t/ Turkije;
•EHRM 8 april 2014, National Union of Rail, Maritime and Transport Workers t/ Verenigd Koninkrijk, § 84;
• EHRM 27 november 2014, Lijecnicki Sindikat t/ Kroatië, § 59;
• F. Bouhon en S. Vandenbosch, o.c., TSR 2017, 592.
• EHRM 21 april 2015, Junta Rectora del Ertzainen Nazional Elkartasuna t/ Spanje, § 33.
• EHRM 8 april 2014, National Union of Rail, Maritime and Transport Workers t/ Verenigd Koninkrijk, § 104;
• EHRM 21 april 2015, Junta Rectora del Ertzainen Nazional Elkartasuna t/ Spanje, § 39.
• D. Paci, o.c., Justice en ligne, 31 december 2009, http://www.justice-en-ligne.be.
• I. Ficher en C. Guillain, o.c., in F. Krenc, Droit de grève: actualités et questions choisies, 115.

 

Gerelateerd
Aangemaakt op: za, 24/03/2018 - 20:57
Laatst aangepast op: do, 29/03/2018 - 18:52

Hebt u nog een vraag?

Hebt u nog een vraag in dit verband, klik dan hier om uw vraag aan ons te stellen, of meteen een afspraak te maken voor een consultatie.

Aanvulling

Heeft u een suggestie, aanvulling of voorstel tot correctie met betrekking tot deze pagina? Gebruik dit adres om het te melden.