-A +A

Rechters spreken (respectvol) recht

Printervriendelijke versiePrintervriendelijke versieVerstuur naar een vriendVerstuur naar een vriend

Rechters spreken recht, politici bedenken wetten. Dat heet de scheiding der machten, en een goede rechter respecteert dit.

En-elke burger heeft recht op een onpartijdige en onbevooroordeelde rechter die in elk geval nog geen oordeel heeft gevormd over de zaak alvorens hij ze in beraad heeft genomen, zich niet laat beïnvloeden door zijn eigen normen en waarden (maar enkel die van de wetgever) of door zijn eigen emoties.

In ‘De Rechtbank’ hoorden we op Vier TV een rechter stellen tegen een gedaagde die al meermaals hervallen was in dezelfde zonde zeggen: ‘Ik ben het beu om over u na te denken!’

Dergelijke uitspraken doen pijn en geven de burger de indruk dat hij voor een rechter staat die reeds een beeld gevormd heeft over zijn zaak, die niet onafhankelijk en onpartijdig kan oordelen. Een rechter kan een debat voeren met een gedaagde, maar dit debat dient steeds te getuigen van respect voor het recht en dus voor alle partijen die voor hem verschijnen, dus ook de gedaagde. Cynisme is hier niet op de plaats en een beklaagde mag nooit de indruk krijgen dat hij wordt uitgelachen.

En het gebeurt spijtig genoeg meer dat op de rechtbank minachtende uitlatingen worden gedaan, kritiek wordt gegeven op de wetgever of op de strafuitvoering, openlijk gesteld wordt dat het vlug moet gaan en de rechter weinig tijd heeft voor de rechtsonderhorige..

Terecht eisen rechters dat advocaten voor hun rechtbank voornaam zijn. Een advocaat kreeg ooit een sanctie omdat hij een appel aan het eten was terwijl hij stond te wachten om te pleiten. Terecht. Maar een rechter dient ook respectvol te zijn voor zijn rechtsonderhorige. Een rechter die halfliggend uitgezakt in zijn voorzetel beschouwingen ten beste geeft, laat een perceptie na van een rechter die boven het recht uitsteeekt en middels rechterlijke uitspraken en belangstelling wil rechtzetten wat de overheid nalaat te doen.

En een rechter is ook maar een mens, dat klopt. Máár toch vereist zijn ambt dat hij zich waardig gedraagt.

Nooit mag een beklaagde de indruk krijgen reeds (zwaar) veroordeeld te zijn nog vóór hij een rechtszaal binnengestapt. Nimmer mag men de indruk krijgen niet gehoord te zullen worden of vrezen dat elk verweer zinloos is, al was het maar door de reputatie van een rechter. De burger moet vertrouwen hebben in justitie en in elk van haar rechters.‘Justice must be done’, zegt men. Wel ik wil daaraan toevoegen: ‘Justice must be seen to be done.’ Je moet ook zíen dat recht geschiedt.

De Rechtbank’ op VIER heeft justitie een menselijk gelaat gegeven.
Ze hebben getoond hoe menselijk het recht kan zijn...

Tot een rechter werd opgevoerd die vrees opwekt, tot er uitlatingen van een rechter worden uitgezonden die met één veeg al die inspanningen van tafel gooit. Tot het leek of boven het hoofd van de rechter een spreuk ging: "Wie hier voor mij verschijnt laat alle hoopvaren".

Pas op, als privépersoon die samen met zijn echtgenote naar televisie kijkt, zie ik de zeer hoge amusementswaarde hiervan in. Maar als advocaat erger je je dood aan rechtspraak die de rechten van burgers miskent en het rechtsgebeuren tot een show maakt. Een rechter mag, in het kader van de te bepalen strafmaat, tegen een hardnekkige recidivist zeggen dat hij zich in wettelijke staat van herhaling bevindt. Maar het gaat veel te ver als hij een gedaagde verwittigt dat ‘hij hem wel eens een lesje zal leren’.

Een prins heeft geen zelfverklaarde missie en een rechter heeft ook geen zelverklaarde missie. Een rechter heeft wel een afgelijnde gekregen opdracht, zijnde recht te spreken maar bijvoorbeeld niet de missie om doorheen zijn rechtspraak te ijveren voor een veiliger verkeer, trouwere echtgenotes, beter betalende huurders. Dit is de taak van de wetgever en van de burgers die de wetgevers verkiezen en niet van de onafhankelijke rechter die niets meer en niets minder doet dan deze vertegenwoordigende wil van het volk toe te passen. Niets meer maar ook niets minder.

Het zou hetzelfde zijn als een assisenvoorzitter tegen een beschuldigde zegt: ‘U bent een stuk crapuul! (hang niet de pipo uit, stop met de aap uit de hangen…)’ Een assisenrechter die dit doet wordt gewraakt of zal later het arrest door Cassatie hervormd zien.

Precies om duidelijk te maken dat elke burger recht heeft op een eerlijk proces worden voor het Hof van Assisen niet alleen de burgerlijke partijen maar ook de beschuldigden met het grootste respect bejegend.

Op “Vier” hebben zagen we voor en door de rechtbank een enkele maal kennelijk genoegen om mensen te kleineren zelfs met verkeerde informatie.

Een man zegt voor de politierechter te Dendermonde ‘Ik ben al eens veroordeeld door de politierechtbank in Sint-Niklaas. De enige reden dat ik niet in beroep ben gegaan is omdat ik dan bij u zou terechtkomen.’ En het antwoordt luidde ‘Ah, ge dúrfde niet voor mij te verschijnen, Ge had gelijk en ge wist ook waarom!’ Met een glimlach, hé. (windt zich op) Dat is ongehoord! Wie in beroep gaat tegen het vonnis van een politierechter moet naar de correctionéle rechtbank, en daar heeft de politierechter niets mee te maken.

Als advocaat heb ik het recht en zelfs de morele plicht kritiek uit te oefenen wanneer het recht onrecht wordt aangedaan. Ik heb het recht TV te kijken en een mening te hebben over een programma en dit te uiten.

Maar ik ben advocaat en geen procureur-generaal, die wellicht ook naar TV kijkt en die bevoegd is tuchtrechtelijk te oordelen over deze of gene magistraat. Ik veronderstel dat zowel het parket-generaal als de minister van justitie deze uitzendingen of de tapes ervan met meer dan gewone belangstelling zullen beoordelen en dit alles niet blauw blauw kunnen laten, zeker niet wanneer ze zouden vaststellen dat er sprake is van herhaalde wantoestanden die het rechtsgevoel van de burger krenken.

Maar verleid me niet om de rol van procureur-generaal te spelen.of personen te beschuldigen of zelfs te beoordelen.

Ongenuanceerd zwaar gestraft worden. Overbestraffing leidt juist tot herhaling, men voelt zich als burger miskend, verliest het vertrouwen in het gerecht en zoekt het recht in eigen handen te nemen (zucht).

Sommige rechters pochen met hoeveel zaken ze per dag afwerken. Men mag evenwel de ene rechter niet met de andere vergelijken. Bv. elke politierechter werkt zeer hoge getallen vonnissen per dag, lees per zitting, af. 

Er zijn inderdaad ook trage rechters en vlijtige rechters die heel zware zaken behandelen en waarvoor er een veel lager tempo kan gevolgd worden.

De snelheid van het vellen van een vonnis is overigens geen maatstaf om de kwaliteit van een vonnis te beoordelen. Wanneer een rechter zeer veel vonnissen velt en zijn vonnissen meer dan die van andere rechters het voorwerp uitmaken van hoger beroep, dan helpt die rechter de gerechtelijke achterstand niet weg te werken maar vergroot hij deze alleen.

Een goeie rechter zorgt ervoor dat een gevonniste zijn straf kan aanvaarden. Wat heeft het voor zin om iemand toe te snauwen: ‘Op het uur dat u hier zit zijn er zeker twintig dodelijke ongevallen geweest!’

Sommige rechters beginnen zelfs straffen te inventeren. In 2012 diende een hardnekkige verkeersovertreder van hem de aangrijpende roman ‘Tonio’ van de Nederlandse schrijver A.F.Th van der Heijden lezen.

Leuk gevonden, maar zo’n straf is niet voorzien in het wetboek. I

‘Inventief zijn, waar eindigt dat?’ vraag ik mij af. Gaat een rechter straks iemand die met de fiets het ene ongeval na het andere veroorzaakt verplichten om met steunwieltjes te rijden? (zucht) Enkel de wet kan straffen bepalen.

Wie zichzelf exposeert in de huiskamer hoe hij zijn job uitoefent, hoe hij of zij rechtspreekt verdient respect omdat hij aan eenieder wil tonen hoe zijn rechtbank functioneert en wat de burger op die rechtbank kan verwachten. Maar men moet toch even opletten dat men zichzelf en zijn ambt niet belachelijk of onmogelijk maakt.”

 

Commentaar: 

• Bert Nelissen, Bouche de la loi à papa in Kielzog van New Management NJW 268, 570

• Marcel Storme, Van rechtstaat, naar rechterstaat, NJW 268, 576

Gerelateerd
0
Aangemaakt op: vr, 25/01/2013 - 19:38
Laatst aangepast op: vr, 25/01/2013 - 19:39

Hebt u nog een vraag?

Hebt u nog een vraag in dit verband, klik dan hier om uw vraag aan ons te stellen, of meteen een afspraak te maken voor een consultatie.

Aanvulling

Heeft u een suggestie, aanvulling of voorstel tot correctie met betrekking tot deze pagina? Gebruik dit adres om het te melden.