-A +A

Peer Gynt

Printervriendelijke versiePrintervriendelijke versieVerstuur naar een vriendVerstuur naar een vriend

In de oude sagen is Peer Gynt een trollendoder, een held die rendieren berijdt. Het genie Henrik Gybsen maakt van Peer Gynt in 1867 een (sprookjes)drama, een toneelstuk in vijf bedrijven, geschreven in verzen. In de versie van Ibsen is Peer Gynt een leugenaar die in drie levensfasen een genezingsproces doormaakt van egoïsme en optimisme.

Hij schaakt een boerenbruid, wordt verliefd op de dochter van een trollenkoning, wordt slavenhandelaar en verliest zijn fortuin. Peer Gynt wordt door Ibsen geplaatst als vasthoudend aan zijn persoonlijkheid en met een uitgesproken dadendrang die na hybris de vergeving en de catharsis ontvangt.

Peer Gynt kan dan ook gelden als de Scandinavische Faust van Goethe en werd wellicht wereldberoemd door de romantische muziek van Edward Grieg.

Twaalf jaar later schrijft Ibsen: "Een poppenhuis" op 21 december 1879 waarmee hij het meest gespeelde toneelstuk ter wereld creëert zonder een hoogdravende zin, zonder bloed, zonder traan, maar wel met het dichtslaande deur van Nora als onvergetelijk beeld van de feministische heldin die zich als een sympathieke heraut afzet tegen de door mannen gedomineerde samenleving. Hierdoor zijn Ibsen's Nora en Peer Gynt culturele ijkpunten in de cultuur die Europees heet.

Het hoofdthema van het verhaal van Peer Gynt is de verwarring tussen leugen en waarheid.


Henrik Ibsen

 

Het toneelstuk Peer Gynt is opgebouwd rond 3 levensfasen.

I. Peer begint in het stuk als een opschepperige, onbezorgde sympathieke leugenaar, een ontwapenende kwajongen, die weliswaar de gewetenloze egoïst die zich vormt en ontwikkelt in zijn fantasiewereld, die opgroeit in een bekrompen Noors dorp waar hij in armoede woont op een vervallen boerderij woont met zijn moeder Aase.

Teleurgesteld in de leugens van haar zoon en haar armoedige bestaan wenst ze zichzelf dood, net als haar man. Peer schrikt daarvan en belooft zijn moeder dat hij keizer zal worden. Zij lacht daar schamper om en oppert dat Peer beter met zijn rijke buurmeisje Ingrid had kunnen trouwen. Maar Ingrid trouwt de volgende dag met Mads Moen. Peer gaat naar de bruiloft, waar hij Solveig, dochter van een predikant, ontmoet. Haar moeder ziet er echter op toe dat hij niet aan haar komt. Hij besluit dan maar om Ingrid te ontvoeren. Ze brengen een passionele nacht door in de bergen. Peer wordt voor deze schanddaad verbannen uit het dorp. Als hij in de bergen dwaalt, besluiten zijn moeder, Solveig en Solveigs vader, de predikant, om hem te gaan zoeken.

In de bergen ontmoet hij de dochter van de trollenkoning. Door rijkdom en macht verblind, wil hij haar huwen en zal hij ook een trol worden. Vlak vóór Peer daadwerkelijk een trol wordt, ontsnapt hij, wakker geschud door het christelijke geluid van de kerkklokken in de verte. Het menselijke motto "wees jezelf" heeft hij dan wel al ingeruild voor het trollenmotto: "wees voor jezelf (egoïstisch)."

In zijn egoïsme is geen plaats voor Solveig en hij vergeet haar dan ook. Solveig denkt echter voortdurend aan hem. Een wat geheimzinnige figuur, de Kromme, adviseert Peer: "Ga eromheen," en dat is wat Peer dan ook doet. Nergens recht op af, of dwars doorheen, hij gaat "eromheen", wat neerkomt op altijd maar kiezen voor de makkelijkste weg.

Peer bouwt een hut en Solveig vraagt of ze bij hem mag wonen. Maar nadat de trollenprinses hem zijn kind toont, schaamt hij zich zo, vanwege het half-mens-half-trol-schepsel dat hij wegvlucht. Peers moeder overlijdt en Peer vlucht verder naar Afrika, het advies volgend van de Kromme.

II. Peer is nu al in de zestig en een rijk handelsman. Hij handelt schaamteloos in alles wat geld opbrengt, maar vooral in slaven. De slavernij komt in een slecht daglicht en Peer stapt moeiteloos over op bijbels, heiligenbeelden en wat dies meer zij. In Marokko, op het strand, omgeeft hij zich met internationale handelaren. Solveig is hij volledig vergeten. Terwijl hij bezig is zich steeds meer te verrijken, met als doel keizer worden, komt hij uiteindelijk in Egypte in het gekkenhuis. Zijn handelsmakkers is hij kwijt, hij heeft een oorlog verloren en in het gekkenhuis komt hij langzaam tot het inzicht dat hij terug wil.

Op de terugweg vergaat zijn schip en om zichzelf te redden laat hij een ander verdrinken. Als Peer aangespoeld wakker wordt, staat de dood in de verschijning van de Knopengieter klaar om zijn lichaam op te eisen, want Peer is immers toch niemand. Peer haalt de Knopengieter over om hem tijd te gunnen zodat hij kan bewijzen dat hij echt iemand is. Hij krijgt de kans iemand te vinden die zijn ware ik kent. Maar niemand wil hem kennen.

III. Dan vindt Peer een ui en hij besluit dat hij die ui is. Om de kern van zichzelf te vinden pelt hij steeds een laagje van de ui, maar de ui blijkt alleen uit laagjes te bestaan en geen kern te hebben. Peer geeft zich gewonnen tot hij Solveig hoort zingen, nog altijd wachtend op Peer die beloofd had terug te komen toen hij ging houthakken. Hij beseft dat de Kromme hem op het verkeerde spoor had gezet. Deze keer besluit hij dwars door alle problemen heen te gaan en terug te keren naar Solveig. Zij is degene die de ware Peer kent. De Knopengieter beseft dat hij heeft verloren. In de armen van Solveig valt Peer eindelijk in slaap.

Peer Gynt

Gerelateerd
0
Uw beoordeling Geen
Aangemaakt op: ma, 29/05/2017 - 20:28
Laatst aangepast op: ma, 29/05/2017 - 20:38

Hebt u nog een vraag?

Hebt u nog een vraag in dit verband, klik dan hier om uw vraag aan ons te stellen, of meteen een afspraak te maken voor een consultatie.

Aanvulling

Heeft u een suggestie, aanvulling of voorstel tot correctie met betrekking tot deze pagina? Gebruik dit adres om het te melden.