-A +A

O tempora, o mores!

Printervriendelijke versiePrintervriendelijke versieVerstuur naar een vriendVerstuur naar een vriend

"O tijden, O zeden"
of "wat een tijd, wat een zeden?"
of "Zo de tijd, zo de zeden"

Met deze uitdrukking kan enerzijds worden gesteld dat athiek, normen ne waarden door de tijd wijzigen. Maar de uitdrukking wor'dt meestal cynisch gebruikt in de betekenis van "in welke tijd leven we... kijk eens naar de verwilderde ethiek".

O tempora, o mores! (O tijden, O zeden) is een Latijnse uitdrukking, die Marcus Tullius Cicero in gebruikte in zijn Eerste Catilinarische Rede, gehouden op 7 november 63 v.Chr. voor de Romeinse Senaat.

In deze rede tegen de politicus en kandidaat-consul Lucius Sergius Catilina, die eerder had geprobeerd hem te vermoorden, betreurt Cicero de slechtheid en de corruptie van de moderne tijd.

De Eerste Catilinarische Rede begint met de al even beroemde zin Quousque tandem abutere, Catilina, patientia nostra? (Hoelang nog in 's hemelsnaam, Catilina, zal je ons geduld misbruiken?)

Cicero ergert zich eraan dat Catilina nog niet geëxecuteerd is, ondanks alle bewijzen dat hij zich meester had willen maken van de regering van Rome, en ondanks de door de senaat uitgevaardigde noodverordening Senatus consultum de re publica defendenda die de consuls opdracht in staat stelde harde maatregelen te nemen. Met de retorische uitroep O tempora, o mores! ('Ach, wat een tijden, ach, wat een zeden!') begint Cicero dan een opsomming van verschillende gevallen uit de Romeinse geschiedenis waarin consuls samenzweerders tegen de staat met minder bewijs hadden laten terechtstellen.

 Maccari-Cicero - Catiline Orations - Wikipedia, the free encyclopedia

Quo usque tandem abutere, Catilina, patientia nostra? quam diu etiam furor iste tuus nos eludet? quem ad finem sese effrenata iactabit audacia? Nihilne te nocturnum praesidium Palati, nihil urbis vigiliae, nihil timor populi, nihil concursus bonorum omnium, nihil hic munitissimus habendi senatus locus, nihil horum ora voltusque moverunt? Patere tua consilia non sentis, constrictam iam horum omnium scientia teneri coniurationem tuam non vides? Quid proxima, quid superiore nocte egeris, ubi fueris, quos convocaveris, quid consilii ceperis, quem nostrum ignorare arbitraris?

O tempora, o mores! Senatus haec intellegit. consul videt; hic tamen vivit. Vivit? immo vero etiam in senatum venit, fit publici consilii particeps, notat et designat oculis ad caedem unum quemque nostrum. Nos autem fortes viri satis facere rei publicae videmur, si istius furorem ac tela vitemus. Ad mortem te, Catilina, duci iussu consulis iam pridem oportebat, in te conferri pestem, quam tu in nos [omnes iam diu] machinaris. An vero vir amplissumus, P. Scipio, pontifex maximus, Ti. Gracchum mediocriter labefactantem statum rei publicae privatus interfecit; Catilinam orbem terrae caede atque incendiis vastare cupientem nos consules perferemus?

Nam illa nimis antiqua praetereo, quod C. Servilius Ahala Sp. Maelium novis rebus studentem manu sua occidit. Fuit, fuit ista quondam in hac re publica virtus, ut viri fortes acrioribus suppliciis civem perniciosum quam acerbissimum hostem coercerent. Habemus senatus consultum in te, Catilina, vehemens et grave, non deest rei publicae consilium neque auctoritas huius ordinis; nos, nos, dico aperte, consules desumus.

Decrevit quondam senatus, ut L. Opimius consul videret, ne quid res publica detrimenti caperet; nox nulla intercessit; interfectus est propter quasdam seditionum suspiciones C. Gracchus, clarissimo patre, avo, maioribus, occisus est cum liberis M. Fulvius consularis. Simili senatus consulto C. Mario et L. Valerio consulibus est permissa res publica; num unum diem postea L. Saturninum tribunum pl. et C. Servilium praetorem mors ac rei publicae poena remorata est? At [vero] nos vicesimum iam diem patimur hebescere aciem horum auctoritatis.

Habemus enim huiusce modi senatus consultum, verum inclusum in tabulis tamquam in vagina reconditum, quo ex senatus consulto confestim te interfectum esse, Catilina, convenit. Vivis, et vivis non ad deponendam, sed ad confirmandam audaciam. Cupio, patres conscripti, me esse clementem, cupio in tantis rei publicae periculis me non dissolutum videri, sed iam me ipse inertiae nequitiaeque condemno. Castra sunt in Italia contra populum Romanum in Etruriae faucibus conlocata, crescit in dies singulos hostium numerus; eorum autem castrorum imperatorem ducemque hostium intra moenia atque adeo in senatu videmus intestinam aliquam cotidie perniciem rei publicae molientem.

Si te iam, Catilina, comprehendi, si interfici iussero, credo, erit verendum mihi, ne non potius hoc omnes boni serius a me quam quisquam crudelius factum esse dicat. Verum ego hoc, quod iam pridem factum esse oportuit, certa de causa nondum adducor ut faciam. Tum denique interficiere, cum iam nemo tam inprobus, tam perditus, tam tui similis inveniri poterit, qui id non iure factum esse fateatur. Quamdiu quisquam erit, qui te defendere audeat, vives, et vives ita, ut [nunc] vivis. multis meis et firmis praesidiis obsessus, ne commovere te contra rem publicam possis. Multorum te etiam oculi et aures non sentientem, sicut adhuc fecerunt, speculabuntur atque custodient.

Rechtsleer: 

Bjorn Ketels, Gert Vermeulen, O tempora! O mores! Over het verhuren van panden voor prostitutie en de openbare orde en goede zeden, Tijdschrift voor Strafrecht, 2008/6, 454

Rechtspraak: 

Antwerpen (5°bis 2006/AR/2587, TBBR 2012/4, 187

Een overeenkomst strekkende tot overdracht van een ontuchthuis is strijdig met de openbare orde en de goede zeden en derhalve absoluut nietig.

Evenwel dient de vordering van de koper tot terugbetaling van het reeds betaalde deel van de prijs afgewezen op grond van het adagium in pari causa turpitudinis cessat repetitio aangezien hij op de hoogte was van de inhoud van de zaak en onwettelijk geldgewin beoogde. (Art. 1131 BW).

Gerelateerd
Nog dit: 

Iemand mores leren betekent niet hem in het gezicht slaan maar iemand (herhandig) de zeden en regels inprenten.

In het Groot Uitdrukkingenwoordenboek van Van Dale (2006) staat hierover: "De uitdrukking is afkomstig uit de Latijnse scholen, die sinds de vroege middeleeuwen werden gesticht en in de loop van de 19e eeuw plaatsmaakten voor de gymnasia. Mores (meervoud van mos: 'gewoonte') is Latijn voor: 'zeden, goede manieren, gebruiken'.

0
Uw beoordeling Geen
Aangemaakt op: do, 05/02/2015 - 19:09
Laatst aangepast op: do, 05/02/2015 - 20:06

Hebt u nog een vraag?

Hebt u nog een vraag in dit verband, klik dan hier om uw vraag aan ons te stellen, of meteen een afspraak te maken voor een consultatie.

Aanvulling

Heeft u een suggestie, aanvulling of voorstel tot correctie met betrekking tot deze pagina? Gebruik dit adres om het te melden.