-A +A

Imprevisie

Printervriendelijke versiePrintervriendelijke versieVerstuur naar een vriendVerstuur naar een vriend

De imprevisieleer is de leer die stelt dat contracten dienen aangepast of heronderonderhandeld dienen te worden wanneer nieuwe omstandigheden zich sinds de contractsluiting hebben voorgedaan waardoor de uitvoering van het contract tot onbillijk dan wel onredelijk zou worden. Deze leer wordt in het Belgisch recht niet aanvaard

Imprevisieleer

Wanneer onvoorziene omstandigheden de overeenkomst ernstig verzwaren is er gen sprake van overmacht maar wel van imprevisie. De imprevisieleer stelt dat de billijkheid als bron van het recht en de verplichting tot uitvoering van de overeenkomst te goeder trouw, gebiedt dat de verbintenis die getroffen wordt door een onvoorzienbaar voorval waardoor de uitvoering abnormaal wordt verzward opnieuw dient genegotieerd, dan wel dient aangepast. Deze leer behoort volgens een meerderheidsopvatting van de rechtspraak, geruggesteund door 2 oude arresten van het Hof van Cassatie niet tot het Belgisch recht, omdat zij strijdig wordt geacht met de bindende kracht van de overeenkomst die de partijen tot wet strekt.

Niets belet de partijen evenwel om in hun contract te bedingen dat wanneer de overeenkomst verzwaard of bemoeilijkt wordt door omstandigheden buiten de wil om van de partijen, de overeenkomst alsdan zal aangepast worden, dan wel aanleiding zal kunnen geven tot ontbinding, dan wel tot nieuwe onderhandeling. Een dergelijke clusule die tot aanbeveling strekt, is perfect rechtsgelig en kan in alle varianten vrij worden opgenomen in het contract. Deze clusules zijn vaak terug te vinden in internationale handelsovereenkomsten alwaar zij beter gekend zijn als "Hardship"-clausules.

Toch lijkt de imprevisieleer terrein te winnen door:

1. de ruimere interpretatie van het begrip overmacht. De absolute onmogelijkheid wordt meer en meer gezien als een redelijke onmogelijkheid hetgeen de grens met de imprevisieleer dunner maakt; een verzwaring van de overeenkomst die tot extreme gevolgen zou leiden zou aldus als redelijke onmogelijkheid kunnen aanzien worden.
2. de opname van de imprevisieleer in het contract (zie hoger).
3. de aanwending van art. 7.1 van het Weens Koopverdrag stellende dat het verdrag moet worden uitgelegd in de zin van de finaliteit van het verdrag bestaande uit de naleving en de uitvoering van de goede trouw in de internationale handel om op basis hiervan een ruimere interpretatie te geven aan het artikel 79 van het Weens koopverdrag en op basis hiervan in geval van imprevisie (hardship) zowel een heronderhandelingsrecht, als een onderhandelingsplicht in het leven te roepen, naast de verplichting lastens de partij die zich op hardship beroept om alle redelijke maatregelen te nemen om de belemmering, verzwaring of verhindering op te lossen.
4. Een ruime interpretatie van art. 79.1 van het Weens Koopverdrag (Convention on the International Sale of Goods, of CISG) waarin gesteld wordt dat een partij niet aansprakelijk is voor een tekortkoming in de nakoming van haar verplichtingen, voorzover
- zij kan aantonen dat de tekortkoming werd veroorzaakt door een verhindering die buiten haar macht ligt;
- er kan aangetoond worden dat het voorval dat tot verhindering aanleiding gaf redelijkerwijs niet kon worden verwacht dat zij bij het sluiten van de overeenkomst;
- dat voorzover deze omstandigheid aan partijen zou gekend geweest zijn bij de contractsluiting de partijen met deze omstandigheid rekening zouden hebben gehouden of dat zij deze of de gevolgen ervan zouden hebben vermeden of te boven zouden zijn gekomen.
- het mijlpalarrest van het Hof van Cassatie van Hof van 19 juni 2009, stellende dat gewijzigde omstandigheden onder bepaalde voorwaarden een verhindering kunnen uitmaken in de zin van art. 79 van het Weens Koopverdrag CISG. Het Hof steunt zich verder op art. 7 tweede lid van het Weens Koopverdrag, stellende dat vragen met betrekking tot de door het verdrag geregelde onderwerpen, die hierin niet uitdrukkelijk zijn beslist, moeten worden opgelost aan de hand van de algemene beginselen waarop het Weens Koopverdrag en bij ontstentenis van zodanige beginselen, in overeenstemming met het krachtens de regels van internationaal privaatrecht toepasselijke recht, waarna het Hof van Cassatie verwijst naar de Unidroit Principles.

Unidroit Principles:(VN)

In de verklaring van 4 juli 2007 stelde de V.N. Commissie voor Internationaal Handelsrecht dat de Principles instrumenten van internationaal handelsrecht kunnen interpreteren en aanvullen, met inbegrip van het Weens koopverdrag.

Art. 6.2.3 van de Unidroit Principles stelt een "procedure" in twee fasen in bij imprevisie (hardship):

1. heronderhandelingen
2. bij het falen van de heronderhandeling, de bevoegdheid van de rechtbank om het het contract beëindigen of aan te pasen.
 

«(1) In case of hardship the disadvantaged party is entitled to request renegotiations. The request shall be made without undue delay and shall indicate the grounds on which it is based.

(2) The request for renegotiation does not in itself entitle the disadvantaged party to withhold performance.

(3) Upon failure to reach agreement within a reasonable time either party may resort to the court.

(4) If the court finds hardship it may, if reasonable,

(a) terminate the contract at a date and on terms to be fixed, or

(b) adapt the contract with a view to resorting its equilibrium».

Europees recht:Principles of European Contract Law of PECL

In de PECL werd ook de imprevisieleer voorzien die ongeveer gelijkluidend als de bepalingen over hardship in de Unidroit Principles.
 

volgt de tekst van het voormelde baanbrekende arrest:

Hof van Cassatie, 1e Kamer – 19 juni 2009Vennootschap naar Nederlands recht BV S.I. t/ Vennootschap naar Frans recht S.A.S. L.T.

I. Rechtspleging voor het Hof

Het cassatieberoep is gericht tegen de arresten, op 29 juni 2006 en 15 februari 2007 gewezen door het Hof van Beroep te Antwerpen.

...

II. Feiten

Uit de bestreden arresten blijkt het volgende:

– de eiseres sloot met de SA E., rechtsvoorganger van de verweerster (verkoper), een aantal koopovereenkomsten betreffende de levering van stalen buizen;

– nadat deze overeenkomsten waren gesloten, is de prijs van het staal onvoorzienbaar gestegen met 70%;

– in de overeenkomsten was geen clausule van prijsaanpassing bedongen.

...

IV. Beslissing van het Hof

Beoordeling

1. Krachtens art. 79, eerste lid, van het Verdrag der Verenigde Naties van 11 april 1980 inzake internationale koopovereenkomsten betreffende roerende zaken, opgemaakt te Wenen, is een partij niet aansprakelijk voor een tekortkoming in de nakoming van een van haar verplichtingen, indien zij aantoont dat de tekortkoming werd veroorzaakt door een verhindering die buiten haar macht lag en dat van haar redelijkerwijs niet kon worden verwacht dat zij bij het sluiten van de overeenkomst met die verhindering rekening zou hebben gehouden of dat zij deze of de gevolgen ervan zou hebben vermeden of te boven zou zijn gekomen.

Gewijzigde omstandigheden die niet redelijkerwijze voorzienbaar waren bij de contractsluiting en die onmiskenbaar van aard zijn om de last van de uitvoering van de overeenkomst op onevenredige wijze te verzwaren, kunnen, onder omstandigheden, een verhindering uitmaken in de zin van deze verdragsbepaling.

2. Art. 7.1), van dit Verdrag bepaalt dat voor de uitleg van dit Verdrag rekening dient te worden gehouden met het internationale karakter ervan en met de noodzaak eenvormigheid in de toepassing ervan en naleving van de goede trouw in de internationale handel te bevorderen.

Art. 7.2), van dit Verdrag bepaalt dat vragen betreffende de door dit Verdrag geregelde onderwerpen, die hierin niet uitdrukkelijk zijn beslist, worden opgelost aan de hand van de algemene beginselen waarop dit Verdrag berust, of bij ontstentenis van zodanige beginselen, in overeenstemming met het krachtens de regels van internationaal privaatrecht toepasselijke recht.

Voor een eenvormige invulling van de leemten moet aldus aansluiting worden gezocht bij de algemene beginselen die het recht van de internationale handel beheersen.

Krachtens deze beginselen, zoals onder meer neergelegd in de Unidroit Principles of International Commercial Contracts, is de contractpartij die een beroep doet op gewijzigde omstandigheden waardoor het contractuele evenwicht fundamenteel wordt verstoord, zoals bedoeld in randnummer 1, ook gerechtigd om de heronderhandeling van de overeenkomst te vorderen.

3. Het arrest stelt vast dat:

– de eiseres met de SA E., rechtsvoorganger van de verweerster, een aantal koopovereenkomsten sloot betreffende de levering van stalen buizen;

– de prijs van het staal na de contractsluiting onvoorzienbaar gestegen is met 70%;

– in de overeenkomsten geen clausule van prijsaanpassing was bedongen.

De appelrechters oordelen dat deze onvoorziene prijsstijgingen een ernstig onevenwicht deden ontstaan waardoor de verdere uitvoering van de overeenkomst aan onveranderde voorwaarden voor de verweerster buitengewoon nadelig is geworden.

4. Het arrest vermocht op grond van zijn vaststellingen, zonder schending van de in het middel aangewezen wetsbepalingen, te beslissen dat op de eiseres de verplichting rust tot de heronderhandeling van de contractvoorwaarden.

Het middel kan niet worden aangenomen.

einde van het arrest.

Commentaar: Dit arrest effent de weg om ook in het nationale recht in bijna elke rechtsverhouding de imprevisieler toe te pasen.

rechtsleer mbt de impreviseleer:

K.Cox, Gewijzigde omstandigheden in internationale koopcontracten: het Hof van Cassatie als pionier
RW 2009-2010, 730; lees deze bijdrage via deze link met het paswoord van R.W.
N. Segers Stijging grondstofprijzen, imprevisieleer, billijkheid en Weens Koopverdrag in Limb. Rechtsl. 2006, afl. 1, 76-82
 

Franse term: 
théorie de l'mprévision
Rechtsleer: 

Zie Joëlle Rozie ea Imprevisie in overmacht, intersentia, 2015,21

Gerelateerd
0
Uw beoordeling Geen
Aangemaakt op: ma, 04/01/2010 - 17:57
Laatst aangepast op: zo, 07/02/2016 - 11:42

Hebt u nog een vraag?

Hebt u nog een vraag in dit verband, klik dan hier om uw vraag aan ons te stellen, of meteen een afspraak te maken voor een consultatie.

Aanvulling

Heeft u een suggestie, aanvulling of voorstel tot correctie met betrekking tot deze pagina? Gebruik dit adres om het te melden.