-A +A

Historische kritiek

Printervriendelijke versiePrintervriendelijke versieVerstuur naar een vriendVerstuur naar een vriend

De essentie van de menswetenschap, de sociale wetenschap, de perswetenschappen en de waarheidsvinding werd tot in de jaren 80 van de vorige eeuw aan de universiteiten aangeleerd met het vak "Historische kritiek". Deze wetenschap die rond mei 68 aan belang won en tezelfdertijd door de maoïsten dan weer in vraag werd gesteld lijkt volledig in de vergetelheid geraakt op momenten dat we die wetenschap het meest nodig hebben.

 

De essentie van de menswetenschap, de sociale wetenschap, de perswetenschappen en de waarheidsvinding werd tot in de jaren 80 van de vorige eeuw aan de universiteiten aangeleerd met het vak "Historische kritiek". Deze wetenschap die rond mei 68 aan belang won en tezelfdertijd door de maoïsten dan weer in vraag werd gesteld lijkt volledig in de vergetelheid geraakt op momenten dat we die wetenschap het meest nodig hebben.

In rechtse populistische kringen is de weerlegging van door valse mythes met een eigen agenda fakenews. Fakenews is volgens deze volksmenners, gespeend van vorming of wijsheid de weerlegging van "pseudo-intellectuelen" en naïevelingen die maar met "valse argumenten" weigeren te geloven dat 9/11 een gecontroleerde ontploffing was, die weigeren in te zien dat de overheid om de kostprijs van onze sociale zekerheid te drukken de veroudering tegenwerkt en de levensduur van de mensen inkort met chemtrails, die blijven beweren dat er mensen op de maan zijn geweest, die nog steeds niet inzien dat er in area 51 aliens zijn gecrasht.

De Trumpiaanse, maar ook Poetiniaanse, dan wel nationalistische apostels van de alternatieve waarheden hebben de historische kritiek als wetenschap verbannen. Bewerkte ingekleurde, partiële dan wel verzonnen of gelogen waarheden zijn de instrumenten van de volksmennerij zoals in de geschiedenis meermaals toegepast door Gaius Julius Caesar, Napoleon Bonaparte en Joseph Goebels Historische kritiek en topische vragen zijn volgens hen niets anders dan een onderdeel van een internationaal complot van atheïsten, joden en en de communisten (of was dit ook niet de fout van de sossen?).

Ploetarchos schreef een anekdote over een in Sparta pas geboren kind dat aan het oordeel van de oudste leden van de fyle zou worden onderworpen die de opdracht zouden gekregen hebben de toestemming te geven om het kind groot te brengen, als het goed gebouwd en sterk zou blijken en waarbij ze dit kind als het gebrekkig en mismaakt zou zijn het naar de “Apothetai”, dienden te sturen, een gebied met diepe ravijnen in het Taygetos-gebergte, waar het zou moeten achtergelaten worden voor de wilde beesten om te sterven. Dit fantastische verhaal doorstaat echter niet de toets van de historische kritiek. De tekst dateert van maar liefst 7 eeuwen na de beweerde gebruiken en werd door geen enkele andere getuige bevestigd. Noch gelijkluidende teksten, noch andere overleveringen, noch archeologische vondsten bewijzen onderschrijven dit verhaal.

Het betreft echter een verhaal, een anekdote, dat echter uit de context van het verhaal werd gesleurd om het te verheffen tot een algemeen gebruik zoals gepleegd door de Spartanen.

Vergeten we niet dat Plutarchus een vooraanstaande inwoner van Athene was en dat Sparta de aartsvijand van Athene. Sappige fantastische verhalen over Sparta deden het in het Athene van Sparta heel goed.

Plutarchus stond bovendien gekend voor zijn bijzondere voorliefde voor bij het haar gegrepen anekdoten en pittige details die de lezer waarschijnlijk vaak met een korreltje zout dient te nemen.

Het verhaal van Plutarchus kreeg in het Westen pas volle aandacht ten tijde van het Nazisme. In het Nazisme werd Sparta als een ideale samenleving aanzien. Het Nazisme hield va de Griekse cultuur en beeldhouwkunst maar zat met het hemelsgrote probleem dat Grieken geen Ariërs waren. De term Ariër en zelfs het begrip menselijke rassensoorten is een fictie bedacht door de Nazis. Er is slechts 1 menselijke soort, die bestaat uit genen van verschillende mensachtigen, waaronder de homo sapiens en de Neanderthaler, ras, De huidskleur en andere uiterlijke kenmerken van de homo sapiens passen zich om de 10.000 jaar aan, aan de leefomstandigheden en het milieu. Zuivere bloedlijnen zijn al helemaal niet terug te vinden in een periode van 10.000 jaar waarbij er meerdere malen soorten en subsoorten zich met elkaar vermengd hebben, soorten die aan de mens verwant zijn en waarvan de Neanderthaler slechts een klein deel van uitmaakt.

Maar in de geschiedenisvervalsing van de NAZIS en hun adepten "bestonden" er Ariërs, een supervolk dat zichzelf in stand hield door hun genen raszuiver te houden en de natuurlijke selectie een handje toe te steken en de zwakkeren te vernietigen. Anders dan de Grieken waren de Spartanen volgens hen wel Ariërs. Over de spartanen is relatief weinig gekend.

In de handel met Athene werden de Spartanen geprezen voor het fokken van goede raspaarden en honden. De Spartaanse fokmethodes voor paarden werden beschreven als een selectie van de beste dieren met eliminatie van de zwakkere dieren, dan wel castratie voor vleesconsumptie.

De verleiding voor de Atheners was dan ook groot om deze noties over te zetten naar mensen. Hoe krachtig en boeiend, van mannelijke schoonheid en testosteron verheven, dan wel bedorven kracht, dan wel van elke menselijkheid ontdane utiliteit getuigt dit naar de mens geparafraseerde verhaal?

Door zwakke kinderen van bij de geboorte te elimineren, zouden deze wilde beest natuurkrachten de natuurlijke evolutie een extra boost geven. Voeg hierbij dan nog de verdere strenge training van jongens, en de ‘survival of the fittest’ kon verder zijn werk doen om de legende van een onmenselijk onoverwinnelijk leger voedsel te geven.

Handig voor de Atheners wanneer ze hun nederlaag va de Spartanen op de Atheense Agora aan de polis dienden uit te leggen en hierna ook nog hun macht wilden behouden.

Handig voor de Nazis om aldus het belang van het Euthanasieprogramma te verdedigen, naast de verplichte toetreding van de jongeren tot de Hitlerjugend en tevens hun kweekprogramma's zoals Lebensraum te kunnen verdedigen.

Te dezen werd hiermee aangetoond hoe meerdere eeuwen en meerdere decennia lang "fake-news" overleeft en zelfs aan belang wint. Voorbeelden zijn er in de geschiedenis genoeg te vinden, alleen al langs beide zijden in de laatste twee wereldoorlogen. In deze column heb ik de Spartaanse selectie van en moord op jonge kinderen aangehaald, omdat we in volle overtuiging van het waarheidsgehalte van deze fictie hiermee zijn opgegroeid, vaak versterkt met het autoriteitsargument omdat het nu zo éénmaal in onze boeken stond en aan ons werd onderwezen.

Neem even de tijd en zoek in een bibliotheek een handboek geschiedenis zoals gebruikt in de kweekscholen voor onderwijzers (kweekschool is de oude naam voor normaalschool) geschreven tussen 1795 en 1935. Zelf werd ik een halve dag in mijn kelder van de ene verstomming in de andere geslagen toen ik het oude handboek Vaderlandsche geschiedenis van mijn grootvader las zoals dit door hem was onderstreept en met nota's voorzien en gebruikt voor zijn opleiding als onderwijzer in de Gentse normaalschool omstreeks 1920. De geschiedenis bleek meer geschiedenis van zichzelf dan van de feiten te bevatten

Vandaag zijn er technieken waarmee de waarheid nog beter kan gemanipuleerd worden en nieuwe waarheden op maat kunnen gemaakt worden. Zelfs wanneer we de mensen er met hun neus inwrijven, toch blijven ze de leugen geloven. Immers volgens hen wordt de waarheid verhuld door een derde-graads leugen. In hun paranoia is hun geest slachtoffer geworden van teveel detoxkuren en te weinig wetenschappelijk onderzoek, zijn ze gaan geloven dat op het echte nieuws een fakeversie en dag eens een fake "cover-up" werd geplaatst om de waarheid als een leugen te laten doorschemeren.

In de historische kritiek en in de logische Cartesiaanse toets is dit inderdaad denkbaar en zou dit toegepast op dit voorbeeld, betekenen dat deze speech door Obama (voor deze speech klik hier) werd gegeven en nadien een acteur met een aantal trucs de indruk gewekt heeft dat hij deze speech met technieken bewerkt heeft zonder dat Obama hieraan te pas komt. Nog een stap verder is het logisch denkbaar dat de film door een technische manipulatie is tot stand gekomen, zonder dat Obama er aan te pas kwam, waarna het fake nieuws als een heus complot wordt onthuld, waarbij achter dit alles toch Obama zit (dan wel echt of vals beweerd wordt te zitten) om op die wijze een boodschap in de wereld te brengen om verwarring te zaaien, dan el een inhoudelijke boodschap te brengen met welk agenda ook.

Het complotdenken en het ontrafelen van complot is iets voor spionagediensten of films die in saaiheid uitblinken wanneer zij niet gelardeerd worden met achtervolgingen, gadgets, dan wel met strategisch tepelloos bloot. De waarheidsvinding en dus de historische kritiek gebruikt een complot om dit in een denkproces als hypothese naast andere hypothesen te kunnen kunnen plaatsen en dus als een middel van waarheidsvinding van een grotere vraagstuk dan het complot zelf, waarbij het fakenews wordt onderworpen aan een bronnenonderzoek. gecombineerd met de topische vragen QUIS, QUID, QUANDO, UBI, CUR, QUEM AD MODUM, QUIBUS ADMINICULIS of voor wie het liever in het Nederlands uitgelegd ziet, de "W"-vragen:

Wie? (wie is de bron, wie zegt het nog, wie spreekt het tegen, wie bevestigt het, wie heeft hier belang bij, wie komt het ten goede)

Wat? (wat zegt de bron precies, kan het inhoudelijk subject of object van de boodschap worden bewezen, zijn de feiten of de boodschap bewijsbaar, kunnen ze ook anders geïnterpreteerd)

Waarom?

Wanneer?

Waarvoor?

Waar?

Wat is of was de wijze?

Wat waren de middelen?

Wat waren de gevolgen?

Wat is de ernst?

Wat zijn de bewijzen?.

Wat is de relevantie?

Wat is de context?

Wat is de voorgeschiedenis?

Wat is de nageschiedenis?

Commentaar: 

Topos of toop (mv. topoi; Oud-Grieks: τόπoς, plaats) betekent plaats. Het begrip laat zich door Aristoteles in zijn boek de Topica definiëren als: "Predikaten die aan alle onderwerpen gemeen zijn". In zijn boek Retorica definieert Aristoteles een toop als "een element waaronder een verzameling enthymemen valt".
Een toop is een type redenering. Aristoteles onderscheidt dus verschillende typen redeneringen, zowel voor het syllogisme en voor het enthymeem en zowel voor juiste redeneringen en drogredenen.

Voorbeeld:
Kan een steen vasten? Nee, want hij kan niet eten.
toop: Als je het een kunt zeggen van een subject, dan moet je ook het tegengestelde kunnen zeggen over datzelfde subject.

Een andere vertaling voor topos is blikveld, perspectief. Men kan argumenten van uit verschillende perspectieven benaderen en in de argumentatieleer, legt de redenaar een catalogus aan van perspectieven van waaruit hij zijn onderwerp kan benderen, zowel in aanval als in verdediging. Voldoet het ene perspectief niet dan gebruikt hij het andere. Voldoet één perspectief dan ken het aangevuld met een ander perspectief.

Een voorbeeld van een catalogus topoi:

- het standpunt gezien vanuit één individu
- het standpunt gezien vanuit een ander individu
- het standpunt gezien vanuit een balkonpositie
- herleiden van waarheden tot hypotheses
- herleiden van waarheden tot waarschijnlijkkheden, deze herleiden tot vermoedens en deze bevestigen of weerleggen
- herleiden van waarheden tot percepties
- herleiden van waarheden tot stadslegends, verkeerde opvattingen

Een andere catalogus:

- het geschil benaderen vanuit het recht
- het geschil benaderen vanuit verwachte rechtspraak en rechtsleer
- het geschil benaderen met oog op een (gemeenschappelijk te bereiken doel)
- het het geschil benderen vanuit het streven naar de meest nuttige en meest gewenste oplossing
- het geschil benaderen vanuit het standpunt tot minimalisering van de wederzijdse risico's
- het geschil bendaderen vanuit gemeenschapplijke bekommernissen en betrachtingen
- het geschil benderen vanuit een goede procesgang
- het geschil benaderen ter behoud van de economische of emotionele band
- het geschil benderen vanuit de ethiek
- het geschil benderen vanuit een godsdienstig of filosofisch standpunt
- het geschil benderen vanuit het hoogst mogelijke te benkomen welzijn

De goede redenaar verandert waar nodig van focus, niet van onderwerp of argument. Hij maakt voortdurend een risicoanalyse. Hij draait de munt om en vindt op de keerzijde van de munt een aanzet van een nieuw argument. Hij zoekt het nadeel van elk voordeel en het voordeel van elk nadeel.

Een zaak bepaalt niet het perspectief. Het perspectief wordt bepaald door de redenaar aan de hand van zijn topoi

Gerelateerd
Nog dit: 

Topica is een van de zes standaardwerken van Aristoteles over logica, gezamenlijk bekend als het Organon. De andere vijf zijn Over de Categorieën, Over de Interpretatie, Analytica priora, Analytica posteriora en Sofistische weerleggingen. Topica is geschreven als een collegedictaat over succesvol argumenteren. Dit werk is opgebouwd uit acht boeken.

Aristoteles beschrijft de bedoeling van dit werk als "het vinden van een methode, waardoor we, uitgaande van het plausibele, over elk voorgesteld probleem kunnen redeneren en vermijden dat we, een stelling verdedigend, onszelf tegenspreken".(Topics 1:100a20-a23)

In een argumentatie kun je dus gebruikmaken van topoi ofwel gemeenplaatsen. Dit zijn regels waardoor redeneerfouten kunnen worden ontdekt en vermeden. Aristoteles definieerde topoi als "Predicaten die aan alle onderwerpen gemeen zijn".

Betekenis van topos als literair begrip

Een topos (meervoud topoi) is een stijlfiguur, waarbij een clichésituatie of -locatie wordt gebruikt, in de literatuur of en andere verhalende kunstvormen, zoals theater en opera.

Het woord is Grieks voor "plaats" (niet stad of dorp, maar plek) en het gebruik in de hier bedoelde zin is ontstaan via het gebruik van het woord "topos" in de oud-Griekse retorica als aanduiding van een standaardmethode om een argument op te bouwen of te behandelen.

Het is waarschijnlijk vooral de Duitse literatuurhistoricus Ernest Robert Curtius die verantwoordelijk is voor de uitbreiding van het topos-begrip tot de huidige algemeenheid.

Voorbeelden van literaire topoi zijn:
het verliefde paar in Napels
moord op de Nijl
dood in Venetië
de aanval door ruimtewezens
de Vlaamse plattelandsliteratuur.
het rustgevende natuuroord (locus amoenus)

0
Uw beoordeling Geen
Aangemaakt op: ma, 30/04/2018 - 17:06
Laatst aangepast op: ma, 30/04/2018 - 17:06

Hebt u nog een vraag?

Hebt u nog een vraag in dit verband, klik dan hier om uw vraag aan ons te stellen, of meteen een afspraak te maken voor een consultatie.

Aanvulling

Heeft u een suggestie, aanvulling of voorstel tot correctie met betrekking tot deze pagina? Gebruik dit adres om het te melden.