-A +A

Antisociale persoonlijkheidsstoornis

Printervriendelijke versiePrintervriendelijke versieVerstuur naar een vriendVerstuur naar een vriend

De antisociale of dissociale persoonlijkheidsstoornis is een persoonlijkheidsstoornis die wordt gekenmerkt door antisociaal en impulsief gedrag. In grote lijnen beschouwt men deze stoornis als gelijk aan de aandoening die vroeger de psychopathische of sociopathische persoonlijkheidsstoornis werd genoemd. In de samenleving heeft ongeveer 3% van de mannen en 1% van de vrouwen de antisociale persoonlijkheidsstoornis (volgens het DSM-IV). Omdat er zoveel meer mannen dan vrouwen deze stoornis hebben, wordt deze ook wel eens 'borderline voor mannen' genoemd. De relatie waaraan daarbij wordt gerefereerd is zuiver statistisch van aard, omdat de symptomen en oorzaken wezenlijk verschillen.

 

Crminologische benadering

Crimineel gedrag is niet noodzakelijk voor de diagnose, maar lijders aan ASP komen zeer vaak in aanraking met politie en justitie door hun veronachtzaming van de normen en waarden in de maatschappij en de rechten van anderen. Een gebrekkig/verstoord inlevings- en verplaatsingsvermogen is hiervan een belangrijke oorzaak. Het is echter onjuist om alle criminelen af te doen als ASP-lijders: veel criminelen hebben geen ASP en omgekeerd zijn veel ASP-lijders niet crimineel. Sommigen zijn van mening dat mensen die buitengewoon goed presteren in de maatschappij, ASP-kenmerken vertonen, omdat ze minder moeite zouden hebben met het nemen van harde beslissingen.

Mensen met de antisociale persoonlijkheidsstoornis kunnen heel innemend en charmant zijn, maar kunnen door impulsiviteit en gebrek aan inlevingsvermogen snel in conflicten terechtkomen. Ze liegen vaak in hun voordeel en zijn niet bang, wat mogelijk verklaart waarom zij de consequenties van hun handelingen niet inzien. Berouw, empathie of schuldgevoel komt bij ASP-lijders niet of slechts in verminderde mate voor.

Mannen en vrouwen met AST stoornissen zijn veelplegers van bedrog, valsheid in geschrifte, misbruik van vertrouwheid, bedrieglijk onvermogen, faillisementsmisdrijven, stalking.

Mannen kunnen daarnaast veelplegers zijn van ernstige geweldmisdrijven, verkrachting en zelfs moord.

Vrouwen maken zich minder schuldig aan geweldmisdrijven (uitzondering vergiftiging) maar meer aan vermogensdelicten

De vaststelling van ASP bij plegers van geweldmisdrijven is evenwel niet steeds correct en wordt op assisenhoven en correctionele rechtbanken vaak te vlug weerhouden en dit ondermeer wanneer men geen afdoende verklaring vindt voor het gedrag.

Motieven zoals jalouzie, explosie van emoties, geldgewin, wraak, zijn daarom geen bewijzen van ASP. En zeer vaak zwijgt een slachtoffer over zijn motieven, bv. omdat het feit een afrekening uitmaakt en spreken gevaarlijker kan zijn dan zwijgen, gezien de "wetten" van de omerta in de gevangenis en erbuiten door de onderwereld worden toegepast. Maar onderzoekers dienen ook rekening te houden met verborgen gehouden motieven die te maken hebben met schaamte, zoals seksuele geaardheid of homoseksuele verkrachting of aanranding op de eerbaarheid waarover een man liever zwijgt en die nochtans de eigenlijke aanleiding van de feiten kan geweest zijn. De zwijgende dader die misschien een klein voorwerp heeft meegenomen zal in dit geval vaak als sociopaat veroordeeld worden voor roofmoord met een maximale straf...

Burggerrechtelijke benadering

Personen met antisociale perssonijkheidsstoornissen zijn ook  veel meer dan de gemiddelde persoon betrokken in burgerlijke proceuders. Door hun gebrek aan inlevingsmogelijkheid, zijn zij niet in staat hun eigen kansen in een procedure als eiser in te schatten en stellen vaak met de nodige overmoed procedures in. Hun advocaten zijn niet de betere advocaten, maar zij die hun standpunt willen delen en hierdoor vaak het meesterschap van hun zaak verliezen. Zij zien zich zich steeds als de verongelijkte partij, erkennen geen fouten, kunnen geen excuses aanbieden. Zij hebben geen respect voor wetten of contracten, vinden dat anderen geen begrip voor hen hebben, terwijl zij zelf nooit begrip voor anderen kunnen opbrengen. Aldus zullen zij ook vaker dan anderen gedagvaard worden en leven van het ene proces in het andere, hetgeen vaak bijdraagt tot volledig vermogensverlies. 

Consumptie en behoeftebevrediging

Psychopaten en sociopaten, leven van onmiddellijke behoeftebevrediging. Zij zijn vaak seksverslaafd, koopverslaafd en op bepalde (maar zeker niet alle) hyperpunctueel. Wat zij zien en hen behaagt dienen ze onmiddellijk te hebben. Zij geven meer geld uit dan ze bezitten, gaan verbintenissen en engagementen aan die ze niet kunnen nakomen en overschatten hun mogelijkheden en capaciteiten. Zij zien het leven met als meridiaan hun eigen navel waar alles rond draait, Zij zien de wereld en de omgeving enkel vanuit hun standpunt .

Relaties en familale banden

Personen met antisociale persoonlijkheidsstoornissen (psychopaten-socipaten), hebben zeer losse of onbestaande familiebanden. Zij voelen familiebanden aan als opgedrongen door hen niet gekozen banden, die volgens hen een groot aandeel hebben in hun eigen problemen en tegenslagen. Zij breken met familie en blijven totaal onbewogen bij een overlijden of ernstige ziekte in hun familie. Vaak gaan zij familiale conflicten, incest, mishandelingen, fabulieren om op basis hiervan hun gedrag te kunnen rationaliseren en rationaliseren doen ze steeds tot meerdere eer van hun eigen persoonlijkheid. Soms zijn deze verhalen ook echt maar in de regel slechts voor een percentage of ferm bijgekleurd.

Hun relaties zijn zeer kortstondig. Zij trachten uit elke relatie zoveel mogelijk voordeel te halen. Elke relatie heeft tot doel een voordeel te verstrekken, wordt dit niet bereikt of niet vlug genoeg, dan wordt de relatie verbroeken en eens het beoogde resultaat bereikt wordt de relatie beëindigd om een nieuwe relatie, een nieuwe uitdaging een nieuwe behoefte te bevredigen. Zij hebben aldus wisselende werkgevers, wisselende zakenrelaties en dito breuken. Zij zijn ontrouw in relaties met zeer vaak wisselende partners. Seks en zelfs kinderen en hun afstamming zijn instrumenten, tools om hun doelen te bereiken.

Op het werk

Persoen met ASP, doen op het werk stenen vechten, verstoren de arbeidsrelaties, al wekken zij juist de indruk op deze te beheersen en te controleren. Zij wekken vertrouwen en vriendschap op bij hun collega's, verzamelen massaal informatie om deze nadien te gebruiken. Zij gaan manipulatief te werk en stellen zich onmisbaar op om loonsverhoging en bijkomende voordelen te bekomen. Niet zelden gaan ze met oog op het bereiken van een specifiek doel een relatie aan op het werk, zij compromiteren, chanteren. Zij zullen met alle mogelijke middelen mensen met zelfs jarenlange ervaring wegduwen, wegpesten of ontslaan indien zij hiertoe de macht hebben. Zij zullen nieuwe personeelsleden voorstellen vanuit hun eigen kring. Zij schuwen hierbij personen met een door hen veronderstelde hoge persoonlijkheid en zoeken bij aanwerving precies naar die personen dioe volgens hun verwachtingen door hen het best gemanipuleerd kunnen worden. Zelf stellen ze zich bij solliciaties in de regel bijzonder onderdanig en low profile op. Zij hebben vaak een grote inzet, waarbij zij hun resultaten in de verf zetten en deze van de anderen zich eveneens toeëigenen. Zij zijn meesters in delegeren waardoor ze de indruk wekken pakken werk te verzetten, terwijl het werk de facto door anderen wordt gedaan. ZE geven nooit fouten toe en schuiven riso's af op anderen. Zij wisselen zeer vaak van job. Meestal na hooguit 2 jaar worden ze ontmaskerd.

Manipulatief gedrag

Beter dan wie ook kunnen zij manipuleren. Zij zijn in staat anderen voortdurend tot hun eigen voordeel in te schakelen. Zij zijn aldus in staat gunsten van anderen te bekomen die anderen niet kunnen bekomen, door macht, gefingeerde vriendschap, afhankelijkheid, macht. Zij verzamelen informatie over alles en iedereen, zij registreren elk gedrag en slaan elk document op om het nadien zo nodiug te gebruiken. Vertrouwelijkheid bestaat voor hen niet. Tijdelijk worden zij als koniongen of koninginnen aanzien, waarbij zij een fictief aura opwekken en een niet gefundeerd respect, dat bij de anderen vaak als macht wordt ervaren waaraan men niet kan weerstaan.

Gezagsrelatie

Wanneer de gezagsrelatie zeer duidelijk en afgeleind is, zoals in een gevangenis lijken zij zeer goed te functioneren. Zij bestuderen elke machtssituatie en buietn deze uit. Wanneer het gezag boven hen ontegensprekelijk vast staat zullen zij dit zoalng als nodig slaafs respecteren om hieruit alle voordelen te halen (zoals een vervroegde vrijlating). Zij kunnen aldus maanden en jarenlang een perfecte rol van onderdanigheid, vriendelijkheid en behulpzaamheid fingeren om hierna genadeloos toe te slaan eens terug vrij of eens zij het gezag met succes kunnen ondernemen. Enkel psychopaten met de hoogste intelligentie zijn hiertoe in staat omdat zij over het emotionele IQ dienen te beschikken geduld uit te oefenen, hetgeen voor een psychopaat niet niet zo eenvoudig is. 

Intelligentie

De meeste personen met anticociale persoonlijkheidsstoornissen zijn intelligent tot zeer intelligent. In de regel hebben zij ergens in hun carrière een gat, een periode waarbij ze even uit circulatie waren, een verloren studiejaar. Dit zijn periodes waarbij ze hun wetmatigheden nog niet konden afstemmen op een gewijzigde situatie en zich dienden te herbronnen. Maar dan, zelfs na een falen, kunnen ze er staan sterker dan ook. Hun emotioneel IQ is op een normale schaal is evenwel te herleiden tot minder dan debiel, daarententegen hebben zij een manipulatief IQ dat in meerdere of mindere mate in staat is een masker op hun emoties en drijfveren te leggen. De gevaarlijkste personen met ASP zijn deze met een hoog manipulatief IQ. Gelukkig heeft een groot deel een lager manipulatief IQ door hun onmiddellijke behoeftebevrediging waardoor hun masker vlugger afvalt.

Leugenaars

Personen met ASP kunnen liegen en liegen zoals een paard zich ontlast. Zij bouwen een eigen gelogen verleden op., verdraaien hun woorden en beloften, vervalsen schaamteloos stukken, schakelen derden in om hun leugens te ondersteunen.

Classificatie

Het DSM-IV definieert de antisociale persoonlijkheidsstoornis als een pervasief patroon van veronachtzaming en schending van de rechten van anderen dat zich openbaart vanaf het 16e levensjaar. De stoornis kan worden gediagnosticeerd als sprake is van drie of meer van de volgende gevallen:

• De persoon past zich niet aan aan de sociale normen met betrekking tot wettig gedrag, wat blijkt uit het verrichten van handelingen die tot arrestatie (kunnen) leiden.
• De persoon maakt gebruik van misleiding, wat zich uit in herhaaldelijk liegen, gebruik van aliassen of het oplichten van anderen voor persoonlijk voordeel of plezier.
• De persoon is impulsief en maakt geen plannen voor de toekomst of heeft een onrealistisch beeld van de toekomst
• De persoon is snel geïrriteerd en agressief, wat zich uit in regelmatig fysiek, verbaal  geweld, waarbij plots de meest vulgaire uitspraken kunnen aangewend.
• De persoon is roekeloos en veronachtzaamt de veiligheid van zichzelf en anderen.
• De persoon is doorlopend onverantwoordelijk, wat zich uit in een aanhoudend onvermogen om een stabiel werkgedrag te vormen of financiële verplichtingen af te handelen.
•De persoon toont geen berouw of spijt en is onverschillig als hij anderen heeft geschaad, verwond of mishandeld of van hen heeft gestolen.

Het DS IV vermeldt verder de volgende noodzakelijke criteria:
De persoon is minimaal 18 jaar oud.
Er is een aantoonbare antisociale gedragsstoornis die begonnen is voor het 16e levensjaar.

Kenmerkend gedrag

Bij een ASP-patiënt ontbreekt de capaciteit om emoties zoals schuld of wroeging te voelen omdat zij niet kunnen empathiseren met anderen; dat wil zeggen dat het inlevings- en verplaatsingsvermogen verminderd aanwezig of geheel afwezig is. Het gedrag laat zich vooral tonen in versterkt egocentrisch gedrag, waarbij het eigenbelang vaak of altijd boven dat van anderen prevaleert. Dit kan op een duidelijk zichtbare wijze gebeuren, maar het kan ook zo zijn dat men zich schijnbaar aardig en sociaalvoelend voordoet. Dit noemt men "aangeleerd sociaal wenselijk gedrag", maar dit is slechts cognitief, verstandelijk en rationeel aanwezig en berust niet op intrinsieke emoties. Typisch voor iemand die een dergelijke persoolijkheidsstructuur heeft, kan zijn dat het sociaal wenselijk gedrag wordt aangewend om iets in het eigen belang, zelfs ten koste van de ander te bereiken of te bewerkstelligen. Hiermee onderscheidt de persoonlijkheidsstoornis zich duidelijk van andere stoornissen die de emoties en de empathische vermogens negatief beïnvloeden. Toch kan het sociaal wenselijke gedraag ook aangewend worden op wijzen die ertoe leiden dat de patiënt dermate socialiseert dat van genezing geen sprake is, maar het aangeleerde gedrag als copingmechanisme de patiënt een leven te laten leiden dat grenst aan dat van een gezonde persoon. Het is een misverstand dat iedereen met een afwijkende persoonlijkheidsstructuur ongeneeslijk ziek is, als dat wordt uitgelegd als niet voor verbetering vatbaar. Deze visie wordt evenwel betwist aangezien deze personen vaak de behandeling aanwenden om bijkomend voordeel te bekomen, nieuwe manipultieve vaardigheden opdoen en vooral de kennis om zich naar de buitenwereld voor te doen als een normaal persoon terwijl de binnenkant die een tijdbom kan zijn niet veranderd is en zelfs nog gevaarlijker is geworden. Men kan wel met psychopaten werken en hun gedrag zoveel mogelijk beheersen en controleren. Personen die geen geweldplegers zijn, kunnen best burgerrechtelijk onbekwaam verklaard of onder voorlopig bewind geplaatst. De plegers van geweldmisdrijven horen thuis in gesloten inrichtingen alwaar zij mits degelijke structuur en zolang zij in deze rigiede structuur verblijven perfect kunnen functioneren.

Een heel specifiek verschijnsel bij ASP kan het ziekelijk liegen zijn. Een patiënt kan een uitgebreid web van leugens vertellen om daar later zijn voordeel mee te kunnen doen. Hij kan bijvoorbeeld iemand financieel voordeel of romantiek in het vooruitzicht stellen, maar het verantwoordelijkheidsgevoel om aan de geschapen verwachtingen te voldoen ontbreekt volledig. Het komt voor dat het liegen zodanig een tweede natuur geworden is, dat het ook gebeurt zonder dat de persoon in kwestie er een concreet plan of doel mee heeft. Opvallend is voorts dat zij zich enerzijds in de slachtofferrol kan opstellen, anderzijds zich voor kan doen als iemand met succes.

Oorzaken

De oorzaken van psychopathie zijn in drie groepen te verdelen:
Ontwikkelingsstoornissen (emotionele verwaarlozing) Door een opvoeding waarin geborgenheid en genegenheid, met name in de baby- en peuterfase, onvoldoende aanwezig is kan er een persoonlijkheidsstructuur ontstaan waarin de socialisatie onvoldoende is en het ik-gevoel (egocentrisme) op de voorgrond komt te staan. Deze verstoring en onevenwichtigheid kan later in antisociaal gedrag zichtbaar worden. Vrijwel altijd is op weg naar de volwassenheid een gedragsstoornis opgetreden (met name Anti-sociale gedragsstoornis (CD)). In de vroege jeugd kan als gevolg van pathologische zorg een reactieve hechtingsstoornis zijn voorgekomen. Organische oorzaken Hersenontsteking, hersenvliesontsteking en andere ernstige hersenbeschadigingen door ongelukken of vergiftigingen door een verslavingsziekte, kunnen tot een zodanige karakterverandering leiden dat een verpsychopathiseerde persoonlijkheid ontstaat. Erfelijkheid In bepaalde situaties kan gedacht worden dat psychopathie mede een erfelijke oorzaak heeft. Welke beschadiging of afwijking in de structuur van hersencellen hierbij een rol speelt is onvoldoende bekend.
Doorgaans is een combinatie van deze factoren aanwezig bij psychopathische personen, het combineren van zulke factoren doet men volgens het biopsychosociaal model.

Prognose

Voor zover bekend, zijn er geen succesvolle behandelmethoden voor een antisociale persoonlijkheidsstoornis.[1][2] Er zijn integendeel sterke aanwijzingen dat het therapeutisch "behandelen" van de patiënt hem of haar juist de gelegenheid geeft om zijn antisociale vaardigheden te verbeteren. [3] Zoals gezegd gaan verschillende patiënten er echter op een verschillende wijze mee om en kunnen bepaalde vaardigheden wel ingezet worden op een voor zowel de patiënt als zijn omgeving positieve manier.

De psychopaat is en blijft bezeten van overmoed (hybris). Hij zal finaal eindigen in een negateive spiraal die hem zal vernietigen in die zin dat hij of zij alles verliest, zoals realtie met kinderen, vermogen, aanzien, vrijheid, realtie, respect. Let wel eens alles afgenomen en alle leugens doorprikt wordt de psychopaat levensgevaarlijk. De schijnwereld is ingestort en alle stoppen kunnen losslaan. Door het gebrek aan empathie heeft het leven en geluk van anderen geen enkele waarde. Psychopaten zijn -in de regel eerder manisch dan depressief. Zij zijn bovendien te narcistisch om zelfmoord te plegen, zij blijven tegen alle logica in een succescolle uitweg te vinden, maar menen wel te kunen en moeten straffen zij die hen in de weg stonden.

Psychopathie

Psychopathie en psychopathische persoonlijkheidsstoornis zijn strikt genomen verouderde termen voor ASP, met een verregaand pejoratief karakter. In de forensische psychiatrie worden deze termen nauwelijks nog gebezigd en vrijwel alleen dan wanneer een cliënt voldoet aan het beeld dat maatschappelijk gekoppeld wordt aan deze term. Een officiële diagnose is het echter niet meer, omdat de term als zodanig afgeschaft is vanwege de overheersend negatieve connotatie.

In het algemeen taalgebruik wordt de term psychopaat meer gebezigd in relatie tot empathie- en gevoelloze criminelen, bijvoorbeeld bij (veel)plegers van een zeden- of gewelds- of levensdelict.

Bronnen, noten en/of referenties

1.↑ Cleckley, H. ([1941] 1955). The Mask of Sanity. Revised Edition. Mosby Medical Library. ISBN 0-452-25341-1
2.↑ Hare, Robert D. (1999). Without Conscience: The Disturbing World of the Psychopaths Among Us. New York: Guilford Press. ISBN 1-57230-451-0.
3.↑ Hervé, H. & Yuille, J.C. (2006): The psychopath: Theory, research and practice. NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
() Wiki

 

Gerelateerd
0
Uw beoordeling Geen
Aangemaakt op: zo, 25/03/2012 - 08:38
Laatst aangepast op: zo, 01/12/2013 - 04:17

Hebt u nog een vraag?

Hebt u nog een vraag in dit verband, klik dan hier om uw vraag aan ons te stellen, of meteen een afspraak te maken voor een consultatie.

Aanvulling

Heeft u een suggestie, aanvulling of voorstel tot correctie met betrekking tot deze pagina? Gebruik dit adres om het te melden.