-A +A

Alea iacta est

Printervriendelijke versiePrintervriendelijke versieVerstuur naar een vriendVerstuur naar een vriend

"Alea iacta est" is een Latijns citaat (de teerling/dobbelsteen) is geworpen.

Tijdens de republiek mocht een generaal zijn staand leger niet in Rome brengen (na een veldtocht). Na een verovering diende de generaal zijn leger te ontbinden op geruime afstand van Rome. Een slagleger zou immers na een campagne op het idee kunnen komen onder de leiding van een generaal de macht in Rome over te nemen.

De uiterste noordelijke grens ten opzichte van Rome alwaar het leger diende ontbonden te worden, werd bepaald door het kleine beekje de Rubico(n).

Toen Caesar uit Gallië terugkwam na de verovering van wat Gallia Transalpina zou gaan heten, was zijn echtgenote, de dochter van Pompeius gestorven, waarmee ook zijn alliantie met Pompeius verdween en hij de macht in Rome wou grijpen (en greep). In plaats van aan de Rubico(n) zijn leger te ontbinden, waadde hij met zijn leger door het beekje op weg naar Rome.

Het oversteken van de Rubico(n) (een grensrivier tussen Latium, dat door de Senaat werd bestuurd, en de Romeinse provincie Gallia Cisalpina) was aldus een bewuste provocatie, die hij zelf in de verf stelde met de woorden "de teerling is geworpen". Caesar sprak zoals de elite in Rome Grieks, zeker in plechtstatige uitlatingen. Hij zij dus niet "Alea iacta est" maar:

"Ἑλληνιστὶ πρὸς τοὺς παρόντας ἐκβοήσας, « Ἀνερρίφθω κύβος », διεβίβαζε τὸν στρατόν.
Hij [Caesar] verklaarde in het Grieks met luide stem aan de aanwezigen « De teerling is geworpen» en leidde het leger naar de overkant."
— Plutarchus, Pompeius 60.2.

Zo origineel was Caesar ook niet in zijn uitspraken. Caesar heeft de uitdrukking ontleend aan Menander, zijn favoriete Griekse komedieschrijver. Toch gaat de uitdrukking ten onrechte de geschiedenis in als een uitspraak van Caesar.
 

LocationRubicon - Alea iacta est - Wikipedia

Ἑλληνιστὶ πρὸς τοὺς παρόντας ἐκβοήσας, «Ἀνερρίφθω κύβος», [anerriphtho kybos] διεβίβαζε τὸν στρατόν.

(Hij [Caesar] riep in het Grieks met luide stem aan allen die aanwezig waren Laat de teerling geworpen zijn en laat mijn leger over (de Rubicon).
— Plutarch, Life of Pompey, 60.2.9

Caesar: '... iacta alea est,' inquit'.
(Caesar 'De teerling is geworpen').
— Suetonius, Vita Divi Iuli (Het leven van de overleden Julius), 121 CE, § 33

Plutarchius lijkt een vertaalfout van het Grieks naar het Latijn gemaakt te hebben. De correcte vertaling uit het Grieks is "Iacta alea esto" (ESTO in plaats van EST), en dus in het Nederlands leest als "laat de teerling geworpen zijn" of "laat het spel beginnen". Zie de aoristische Griekse imperatief in de derde persoon: ἀνερρίφθω κύβος (anerrhiphtho kybos) in de Griekse bron.

Suetonius, biograaf van Caesar schrijft:

"Op 10 januari 49 v.Chr. bereikte Julius Caesar met zijn leger de Rubicon, de stroom die de grens vormde tussen Gallia Cisalpina en de gedemilitariseerde zone Italia, die geen enkele Romeinse veldheer met zijn troepen mocht betreden.

Daarop zei Caesar:

Nog kunnen we terug; zijn we dit bruggetje eenmaal over, dan zal verder alles met de wapens beslecht moeten worden.(Etiam nunc regredi possumus; quod si ponticulum transierimus, omnia armis agenda erunt)"
— Suetonius, Divus Iulius 31.

"Terwijl hij nog in besluiteloosheid stond, verscheen een buitengewoon grote en mooie man die zittend fluit speelde. Soldaten, onder wie trompetters, en herders stroomden toe om naar het fluitspel te luisteren. De man ontrukte een soldaat een trompet, sprong naar de rivier, gaf een harde stoot op de trompet als aanvalsteken en stak over naar de andere oever. Daarop zei Caesar:

Laat ons gaan waarheen de tekens der goden en de kwaadwilligheid van onze vijanden ons roepen. De teerling is geworpen. (Eatur quo deorum ostenta et inimicorum iniquitas vocat. Iacta alea est)"

— Suetonius, Divus Iulius 32f.

Andere bronnen zijn van mening dat de woorden Iacta Alea Est niet door Julius Caesar zijn uitgesproken.

'De teerling is geworpen' kan ook betekenen : "De belangrijkste stap in mijn leven is genomen".

Volgens geschiedschrijvers is "Iacta Alea Est" verzonnen bij de persoon van Caesar, een daadkrachtige, romantische man.

Het citaat komt ook ook voor als Alea iacta sit (de teerling zij geworpen).

Commentaar: 

De Rubicon (Oudgr. Ῥουβικων, Lat. Rubico, It. Rubicone) is een riviertje van 29 kilometer lang in de Italiaanse regio Emilia-Romagna, uitmondend in de Adriatische Zee bij Ravenna.

Of de historische Rubico dezelfde is als de huidige Rubicon is niet met honderd procent zekerheid te zeggen. De huidige rivier kreeg haar naam in 1933, toen bij decreet van Benito Mussolini de plaats Savignano nel Romagna zich Savignano sul Rubicone mocht noemen

 

zie ook:

• De Rubicon oversteken" waarmee men bedoelt een betwistbare daad stellen die men niet kan tenietdoen of waarop men onmogelijk kan terugkomen.

• Hic finis fandi

(Hier eindigt het gesprek. Correcter "Hier werd het gesprek beëindigd" of (imperatief) "hier eindigt gij het gesprek!")

"Hic finis, fandi. Solio Iupiter aureo surgit, coelicae medium quem ad lumina ducunt". (Vergilus Aeneas, Boek 10, 96-117)
(Hier werd het gesprek beëindigd. Iupiter rees van zijn gouden troon, uit het middelpunt waarvan de hemelse machten leiden naar zijn paleis).

Het volledige citaat betekent in rechtstaal dat het gesprek wordt beëindigd en de discussie door het recht beslecht is, wordt of zal worden.

Gerelateerd
Nog dit: 

Ἑλληνιστὶ πρὸς τοὺς παρόντας ἐκβοήσας, «Ἀνερρίφθω κύβος», [anerriphtho kybos] διεβίβαζε τὸν στρατόν.[3]

(Hij [Caesar] riep in het Grieks met luide stem aan allen die aanwezig waren Laat de teerling geworpen zijn en laat mijn leger over (de Rubicon).
— Plutarch, Life of Pompey, 60.2.9

Caesar: '... iacta alea est,' inquit'.
(Caesar 'De teerling is geworpen').
— Suetonius, Vita Divi Iuli (Het leven van de overleden Julius), 121 CE, § 33

Plutarchius lijkt een vertaalfout van het Grieks naar het Latijn gemaakt te hebben. De correcte vertaling uit het Grieks is "Iacta alea esto" (ESTO in plaats van EST), en dus in het Nederlands leest als "laat de teerling geworpen zijn" of "laat het spel beginnen". Zie de aoristische Griekse imperatief in de derde persoon: ἀνερρίφθω κύβος (anerrhiphtho kybos) in de Griekse bron.

0
Uw beoordeling Geen
Aangemaakt op: vr, 22/05/2015 - 12:45
Laatst aangepast op: vr, 22/05/2015 - 12:57

Hebt u nog een vraag?

Hebt u nog een vraag in dit verband, klik dan hier om uw vraag aan ons te stellen, of meteen een afspraak te maken voor een consultatie.

Aanvulling

Heeft u een suggestie, aanvulling of voorstel tot correctie met betrekking tot deze pagina? Gebruik dit adres om het te melden.